I SA/Ke 245/10

Dnia 7 czerwca 2010 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 17 marca 2010r. w kwocie powyżej 500zł (słownie: pięćset złotych); 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych w pozostałym zakresie. 3. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 22 kwietnia 2010r. w wysokości 3565zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. E. K. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie G. G. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem i dwiema córkami w wieku 6 i 12 lat. Skarżąca jako uzyskiwane dochody wykazała wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1400zł miesięcznie brutto. Skarżąca nie wykazała majątku ani oszczędności. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że uzyskiwane przez nią wynagrodzenie wystarcza jedynie na najpotrzebniejsze rzeczy. Aktualnie od dłuższego czasu skarżąca wraz z rodziną mieszka w domu teściów, którzy pokrywają koszty utrzymania domu –media, podatki. Mąż skarżącej prowadził przedsiębiorstwo transportowe, obecnie prowadzona jest egzekucja. Po zlikwidowaniu prowadzonej działalności gospodarczej mąż skarżącej jest osobą bezrobotną. Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku, co do jego treści dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej, dlatego pismem z dnia 7 maja 2010r. została ona wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: przedłożenie odpisu/kserokopii zeznania podatkowego za rok 2008 i 2009 zarówno skarżącej jak i jej męża – S. K.; odpisu/kserokopii zeznania podatkowego za rok 2008 i 2009 teściów – M. i D. K.; aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, że mąż skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego fakt zaprzestania prowadzenia przez męża skarżącej działalności gospodarczej; zaświadczenia o zarobkach uzyskanych przez skarżącą za okres ostatnich 3 miesięcy; stosownych dokumentów (np. akt notarialny) na okoliczność potwierdzenia kto jest właścicielem nieruchomości w P. przy ul. G.. S. 19 i przy ul. C. 93, oraz nieruchomości w C., M. 18; oświadczenia na okoliczność jaką kwotę teściowie skarżącej przeznaczają na wydatki związane z utrzymaniem domu, opłatami, podatkami i utrzymaniem rodziny skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych dochodów zarówno w roku podatkowym 2008 jak i 2009 PIT-36 złożonych wspólnie z małżonkiem S. K. kserokopię zaświadczenia z Urzędu Pracy w K. z dnia potwierdzającego, że mąż skarżącej jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 6 maja 2010r. i pobiera zasiłek dla bezrobotnych od dnia 14 maja 2010r. do dnia 13 maja 2011r., kserokopię zaświadczenia z dnia 6 maja 2010r. o zatrudnieniu i zarobkach skarżącej, wystawionego przez PPUH "R.-M." s.j. w P. ul. C. 93 – właściciel M. K., gdzie skarżąca jest zatrudniona od dnia 1 grudnia 2009r. z wynagrodzeniem 984,15zł netto miesięcznie oraz kserokopię decyzji z dnia 2 lutego 2010r. o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca oświadcza, że teściowie nie udostępnili jej dokumentów potwierdzających własność ich budynku, kopii zeznań podatkowych oraz, że nie wie jaką kwotę miesięcznie przeznaczają na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa domowego. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy "p.p.s.a." wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 "p.p.s.a."). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem - przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 "p.p.s.a." sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu, winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 255 "p.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 "p.p.s.a. [druk PPF - ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przepis ten, który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o prawo pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca pomimo wezwania i pouczenia o skutkach niezastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wszystkich wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i finansowego. W szczególności nie doręczyła żądanych dokumentów, ani oświadczeń potwierdzających kto jest właścicielem nieruchomości w P. przy ul. G.. S. 19 i przy ul. C. 93, oraz nieruchomości w C., M. 18. Skarżąca nie przedstawiła również kserokopii zeznań podatkowych swoich teściów, tłumacząc to tym, że teściowie nie udostępnili jej danych w powyższym zakresie oraz nie udostępnili dokumentów potwierdzających własność budynku. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie wie jaką kwotę teściowie przeznaczają na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa domowego, tym samym nie podała nawet szacunkowej wysokości wydatków związanych utrzymaniem domu. W tym stanie sprawy, wobec przedłożenia przez skarżącą jedynie części żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, oceniono jej sytuację materialną na podstawie zebranych w sprawie danych i uznano, iż skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje w domu swoich teściów, którzy ponoszą koszty utrzymania domu, czyli bez uszczerbku we własnym budżecie rodzina skarżącej ma zaspokojone potrzeby życiowe w zakresie mieszkaniowym. Ponadto skarżąca jest osobą pracującą ze stałym miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 984,15zł netto, a mąż skarżącej jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku od dnia 14 maja 2010r. do dnia 13 maja 2011r. Bez wątpienia rodzina skarżącej ma zaspokojone wszystkie potrzeby życiowe. Wzięto również pod uwagę także to, iż mąż skarżącej jest osobą młodą, choć obecnie bezrobotną (z prawem do zasiłku) to jednak choćby ze względu na wiek winien podjąć pracę zarobkową - stałą bądź sezonową, co zapewne poprawi kondycję finansową rodziny. Przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia o złej sytuacji materialnej E. K. i jej rodziny, nie dają podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżąca wykazała, iż jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Rozpoznając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należało oceniać go jednak w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony możliwości finansowych skarżącej, a z drugiej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu sądowym. Analizowane powyżej okoliczności w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, do których poniesienia zobligowana jest na tym etapie postępowania skarżąca – wpis sądowy w kwocie 3565zł, pozwalają na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 500zł. Poniesienie bowiem pełnych kosztów sądowych, stanowi dla skarżącej zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Nie znaleziono natomiast usprawiedliwionych podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 "p.p.s.a."). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1, § 3 ustawy "p.p.s.a.".