I SA/Ke 259/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz E.K. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/ Ke 259/16 Uzasadnienie 1.1.Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] r. nr [...][...] r. nr [...] odmawiającą E.K. (dalej: wnioskodawca, skarżąca) umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. 1.2. Organ ustalił i wskazał, że na podstawie zgromadzonej do sprawy dokumentacji oraz danych Kompleksowego Systemu informatycznego ZUS o płatnikach składek i ubezpieczonych ustalono, iż w okresie od 01.01.1999r. do 31.12.1999r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wydanego przez Urząd Miasta K. nr 846/90. W wyniku przeprowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia Ś. Oddział Wojewódzki w K. postępowania wyjaśniającego w sprawie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności, ustalono, że: w okresie od 01.01.2003r. do 28.02.2011. r. wnioskodawczyni prowadziła również pozarolniczą działalność w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zarejestrowaną pod nazwą "S. D." SP. z o.o. KRS 0000014134. W związku z tym podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Decyzję w sprawie objęcia E. K. ubezpieczeniem zdrowotnym przez NFZ w okresie od 01.01.2003r. do 28.02.2014 r. NFZ Ś.Oddział Wojewódzki w K. wydał w dniu 28.02.2014r która stała się prawomocna w dniu 13.03.2014r. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą wnioskodawczyni była obowiązana do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponieważ obowiązku tego nie dopełniła, na koncie rozliczeniowym prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 08.10.2014 r zwróciła się o umorzenie zaległych składek obciążających jej konto. Decyzją z dnia [...]. nr [...] Zakład nie znajdując w przedmiotowej sprawie przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanych zaległości odmówił ich umorzenia. Powyższa decyzja została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez D. S.. Widnieją na niej także podpisy A. N. i B. T. – T.. Pełnomocnik zobowiązanej wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek uargumentował problemami zdrowotnymi zobowiązanej , wydatkami związanymi z leczeniem i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Jednocześnie pełnomocnik podniósł, że zaległości zobowiązanej z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne powstały wskutek niewiedzy, a nie złej woli czy zaniedbania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył wniosek w świetle przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2015.121 ze zm.) dalej "u.s.u.s." W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie, stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa, wydane na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141.1365), dalej "Rozporządzenie". Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Zakład dokonał ponownej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Ustalił, że przypadku wnioskodawczyni brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s., ponieważ zobowiązana jest właścicielem nieruchomości, pobiera świadczenie emerytalne i jak dotychczas żaden organ egzekucyjny nie stwierdził w jej przypadku braku majątku uniemożliwiającego spłatę zadłużenia. Zatem uwzględniając okoliczności faktyczne oraz prawne niniejszej sprawy, dalsze postępowanie w sprawie umorzenia prowadzone było z uwzględnieniem przepisów art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.) i rozporządzenia które mają zastosowanie w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Dokonując oceny w tym zakresie organ ustalił, że wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem W.K. (lat 85). Źródłem utrzymania małżonków są świadczenia emerytalne pobierane z ZUS. Świadczenie emerytalne zobowiązanej wynosi 1516,11 zł netto, a małżonka 1506.91 zł netto. Według zeznań podatkowych za lata 2010-2011, 2013 - zarówno zobowiązana jak i Jej mąż nie osiągali dochodów z innych źródeł; korzystali natomiast z ulgi, odliczeń od dochodu wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych. Z przedłożonego w postępowaniach zaświadczenia lekarskiego z dnia 22.10.2014r. wynika bowiem, że wnioskodawczyni od 2009r. leczona jest w Ś. Centrum Psychiatrii. Obecnie zaś ma znacznie obniżoną sprawność intelektualną ze znacznym upośledzeniem pamięci; wymaga systematycznego leczenia i całodobowej opieki. Zobowiązana orzeczeniem wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. ustalony ma znaczny stopień niepełnosprawności z przyczyną chorób o podłożu neurologicznym i psychicznym. Ustalona niepełnosprawność istnieje od 2009 r., ustalony stopień datuje się od 21.05.2013r. na stałe. Z uzasadnienia wniosku wynika, że opiekę nad zobowiązaną sprawuje mąż oraz dochodząca opiekunka. Według informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia 27.10.2014r. zobowiązana i Jej mąż objęci byli pomocą społeczną Ośrodka w formie usług opiekuńczych przyznanych w okresie od 13.02.2012r. do 31.12.2013r. przy odpłatności w wysokości 50 % świadczenia. Aktualnie rodzina nie korzysta z pomocy MOPR w żadnej formie. Z oświadczenia złożonego przez pełnomocnika wynika, że stałe wydatki związane z utrzymaniem małżonków wynoszą 643 zł miesięcznie, koszty związane z leczeniem 300 zł. Inne wydatki tj. opłacenie opiekunki - 500 zł. Z przedstawionych faktur wydatki na leki kształtowały się następująco: 24.05.2014 - 72,36 zł, 12.06.2014 - 37,58 zł. 24.06.2014 - 51.85 zł, 02.07.2014 - 33,98*zł, 21.07.2014 - 17.63 zł, 05.08.2014 -15,31 zł. Z przedstawionych dowodów wpłat ustalono, że opłata czynszowa na rzecz K.Spółdzielni Mieszkaniowej w okresie 06-08/2014 wynosiła po 450 zł miesięcznie + dopłata w kwocie 3,61 zł. Pozostałe wydatki stanowią: zużycie gazu – PGNiG z term. płatności do 15.07.2014 - 56.80 zł, do 01.09.2014r. - 42,34 zł; zużycie energii elektrycznej - PGE z term. płatności - 30.06.2014 - 104,34 zł, 29.08.2014 - 102.58 zł, PZU - ubezpieczenie na życie zobowiązanej 61,78 zł kwartalnie, męża 63,60 zł kwartalnie; usługi Netii .A. z terminem do 01.07.2014 - 43,05 zł, 30.07.2014 - 43,05 zł; usługi telekomunikacyjne świadczone przez UPC Polska SP. Z O.O. z term. płatności do 23.06.2014r. - 59.71 zł - wszystkie rachunki zostały uregulowane terminowo. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni poza zadłużeniem z tytułu składek w ZUS nie posiada żadnych innych zobowiązań finansowych. Według złożonego oświadczenia i ustaleń własnych Zakładu wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielem zamieszkiwanego lokalu o pow. 57,7 m2, który położony jest w K. przy ulicy B. W. 17/18. Dla nieruchomości tej urządzona została księga wieczysta nr KilL/00108800/2. W' dziale IV KW widnieje wpis hipoteki umownej kaucyjnej z dnia 15.05.2007r. na rzecz Banku Millennium S.A. w kwocie 68.340 zł, jako zabezpieczenie kredytu, odsetek i kosztów postępowania egzekucyjnego. Organ dokonując oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, że okoliczności przedstawione we wniosku oraz w trakcie postępowania nie stanowią wystarczających argumentów przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności. Z analizy sprawy uznano, że wobec wnioskodawczyni nie można stwierdzić wystąpienia przesłanek, które dają organowi rozpatrującemu sprawę prawną możliwość umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3. Brak jest również przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 03.141.1365). Podkreślona, że jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych okolicznościach i zgodnie z linią orzecznictwa sądowego zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych. W przypadku zobowiązanej nie wystąpiły sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze dłużnika i możliwości pozyskiwania dochodów. Zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie wystąpiła. Również podniesiony przez, pełnomocnika we wniosku argument - że ze względu na stan zdrowia zobowiązanej i konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z łączeniem i opieką nad zobowiązaną nie jest możliwe uregulowanie zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki finansowe dla budżetu domowego małżonków – nie może automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia należności. Wprawdzie problemy zdrowotne zobowiązanej nie budzą żadnych wątpliwości a stan zdrowia całkowicie uniemożliwia jej zarobkowanie, to jednak trudno nie zauważyć, że sytuacja finansowa zobowiązanej i jej małżonka jest stabilna. Oboje posiadają bowiem stałe źródła dochodu w postaci świadczeń emerytalnych. Małżonkowie miesięcznie dysponują kwotą 3023,02 zł netto, która znacznie przekracza minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 1 779,37 zł. Nadto posiadana przez zobowiązaną własność do lokalu mieszkalnego wyklucza możliwość rozpatrywania Jej sytuacji w kategoriach ubóstwa lub zagrożenia egzystencji. Zdaniem organu przedstawiony w sprawie materiał, argumenty i okoliczności nie dowodzą, że opłacenie należności z tytułu składek wywołałoby dla zobowiązanejuciążliwe skutki w postaci niezaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Tym samym warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek określany w § 3 ust 1 pkt. 1 rozporządzenia również nie został spełniony. Powyższa decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Dyrektor Oddziału J. D., a nadto podpisały ją także B. B., A. N.i B. T.- T.. 2.1. Skargę na powyższą decyzję wniosła E. K.. 2.2.Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: - art.9 kpa polegające na nie udzieleniu skarżącej przez organ wyczerpujących informacji o okolicznośxciach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, a w konsekwencji została wyrządzona jej krzywda, - art.77 kpa i art.7 kpa poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 03.141.1365) poprzez ich niezastosowanie w sprawie - art. 82 pkt.9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych poprzez niepełne i fragmentaryczne zapoznanie się z materiałem dowodowym oraz pominięcie faktu , że skarżąca jest osobą niepełnosprawną. 2.3. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i w efekcie umorzenie należności składkowych, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. 2.4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) .) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga musi odnieść skutek z powodu naruszenia prawa, które to naruszenie Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Dokonując kontroli w tak zakreślonych ramach, Sąd stwierdził że przy rozpatrzeniu sprawy doszło do naruszenia przepisów postępowania skutkujących zaistnieniem przesłanki określonej art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., a tym samym zaszła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. 3.2. Zgodnie z treścią art.83.ust.4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Równocześnie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zasada ta ma zastosowanie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Jego istotą i celem jest zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, przy zapewnieniu obiektywizmu i bezstronności przy jej rozpatrzeniu. Wskazana reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie w każdym przypadku, gdy funkcje organu wykonuje upoważniony pracownik, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. 3.3. Z akt sprawy wynika decyzją z dnia 27.11.2014r. nr 1612/2014/UM Zakład nie znajdując w przedmiotowej sprawie przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanych zaległości odmówił ich umorzenia. Powyższa decyzja została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez D. S.. Widnieją na niej także podpisy A. N. i B. T. – T.. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy została wydana decyzja zaskarżona do sądu. Powyższa decyzja została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Dyrektor Oddziału J. D., a nadto podpisały ją także B. B., A. N. i B. T. – T.. Tak więc, obie decyzje, zarówno pierwsza rozstrzygająca w sprawie jak i wydane w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zostały podpisane, przez , A. N. i B. T. – T.. Z powyższego wynika, że w wydaniu zaskarżonej decyzji uczestniczyły te same osoby, które brały udział w załatwieniu sprawy zakończonej wydaniem decyzji, co do której strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Czyli te same osoba uczestniczyły w rozpatrzeniu wniosku o umorzenia należności, jak też brały udział w postępowaniu w przedmiocie ponownego rozpatrzeniu wniosku w którego rozpoznaniu uczestniczyły. Tym samym postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotknięte jest zatem kwalifikowaną wadą formalną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wydanie decyzji przez pracownika organu, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego i skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a. 3.4. Powyższe okoliczności przemawiające za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji skutkują brakiem możliwości odniesienia się przez Sąd do zarzutów awartych w skardze. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ podejmie rozstrzygnięcie nie dopuszczając się uchybień opisanych w pkt.3.3. uzasadnienia. 3. 5. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o treść art.200 p.p.s.a.