I SA/Ke 260/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 150500/71/2024-RED-P-172 w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu z 6 lutego 2024 r. nr 150500/71/2024-RED-P-56. Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 17 kwietnia 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie z 6 lutego 2024 r. nr [...] oddalające zarzut złożony przez S. D. w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z 29 listopada 2023 r. W uzasadnieniu wskazano, że Dyrektor Oddziału ZUS w K. jako organ egzekucyjny działając w oparciu o uregulowania ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) dalej "u.p.e.a." wszczął wobec S. D. postępowanie egzekucyjne w celu ściągnięcia figurujących na koncie płatnika zaległości z tytułu nieopłacanych składek na FUS oraz FUZ za okres od lipca do września 2023 r., na FPiFGŚP za okres od maja do czerwca 2023 r. Na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych, obejmujących wskazane zaległości, 30 listopada 2023 r. organ skierował zajęcia rachunku bankowego do [...] S.A. Zawiadomienia zostały doręczone do banku 30 listopada 2023 r. Przesyłka zawierająca odpisy tytułów wykonawczych oraz ww. zawiadomienia została odebrana przez zobowiązanego 18 grudnia 2023 r. Zobowiązany 2 stycznia 2024 r. wniósł zarzuty (pismo z 23 grudnia 2023 r.). Podniósł, że po otrzymaniu upomnień o numerach od [...] do [...] z 3 listopada 2023 r., które były podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych dokonał zapłaty części ujętych w nich należności, a w jednym przypadku nawet całości, a mimo to zostały skierowane do egzekucji. Na dowód powyższego do pisma załączył kserokopie dowodów wpłat. Rozpoznając zarzuty organ ustalił, że zgodnie z załączonymi dowodami wpłat zobowiązany dokonał następujących wpłat: 2 listopada 2023 r. w kwocie [...]zł oraz 27 listopada 2023 r. w kwotach [...]zł (w tytule wskazano [...], [...] zł (w tytule wskazano [...]), [...] zł (w tytule wskazano [...]. W związku z tym, że na koncie płatnika w datach rozliczania wskazanych wpłat figurowały również zaległości z tytułu nieopłaconych składek za wcześniejszy okres, niż ujęty w upomnieniach o numerach od [...] do [...], dokonane wpłaty zostały zaksięgowane w pierwszej kolejności na te należności i tylko częściowo pokryły zaległości objęte upomnieniami, w ogóle nie pokryły natomiast zaległości wynikających z upomnienia o numerze [...] Jednocześnie organ przedstawił sposób rozliczenia wpłat. Organ wyjaśnił, że rozliczanie wpłat dokonywanych przez płatnika na poczet składek odbywa się ściśle według zasad wynikających z przepisów prawa i nie ma w tym zakresie dowolności. Również sposób oznaczenia wpłaty przez wpłacającego nie jest jednoznacznie wiążący. Kwestie związane z rozliczaniem składek została uregulowana między innymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1771) dalej "rozporządzenie". Zgodnie z § 12 rozporządzenia w przypadku istnienia na koncie płatnika zadłużenia, wpłaty dokonywane na poczet bieżących należności są w pierwszej kolejności rozliczane na zaległe składki. Oznacza to, że pomimo oznaczenia przez zobowiązanego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności, gdyż w pierwszej kolejności pokryły posiadane przez stronę zaległości za wcześniejszy okres, a jedynie częściowo te objęte upomnieniami. Częściowo zostały pokryte zaległości z tytułu składek na FUS oraz FUZ za okres 07.2023 objęte upomnieniami o numerach od [...] do [...], zaś nie pokryte w ogóle pozostałych zaległości na FUS oraz FUZ za okres od 08.2023 do 09.2023, na FPiFGŚP za okres od 05.2023 do 06.2023 objęte upomnieniami o numerach od [...] do [...] Zdaniem organu wobec tego wskazane zaległości zostały w pełni zasadnie skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie S. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uwzględnienie skargi jako uprawnionej i zasadnej. Podniósł m.in., że z uwagi na spełnienie przez niego w całości lub części wezwań ZUS w zakresie obowiązku zapłaty skierowanych do niego upomnień, wniesione wraz z dowodami wpłat zarzuty powinny skutkować nieskierowaniem tych określonych i oznaczonych należności do egzekucji, o co wnosił w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekając w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 6 lutego 2024 r. nr [...] naruszają prawo. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie oddalenia zarzutu złożonego przez skarżącego w związku z prowadzoną egzekucją zaległości składkowych. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. W świetle art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być: wygaśnięcie obowiązku w całości lub części. Wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części może nastąpić na skutek wystąpienia różnych okoliczności. Należą do nich wykonanie obowiązku w całości lub w części, umorzenie obowiązku w całości lub w części oraz przedawnienie. W niniejszej sprawie skarżący twierdzi, że wykonał w części swój obowiązek, ponieważ dokonał zapłaty części wynikających z przesłanych mu upomnień należności, a w jednym przypadku nawet całości, a pomimo to zostały skierowane do egzekucji. Organ oddalając zarzut skarżącego wskazuje natomiast, że w świetle obowiązujących przepisów zobowiązany był do zaliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat na najstarsze zaległości, co oznacza że pomimo oznaczenia przez skarżącego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności. Sąd stwierdza, że stanowisko organu jest prawidłowe jedynie w odniesienie do wpłaty kwoty [...]zł dokonanej przez skarżącego 2 listopada 2023 r., natomiast w zakresie wpłat dokonanych przez skarżącego 27 listopada 2023 r., po otrzymaniu upomnień stanowisko to jest błędne. Sąd nie neguje, że przepisy § 12 rozporządzenia określają zasady rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego. Jednakże ww. przepisy rozporządzenia nie mogą być stosowane w każdym stanie faktycznym. Przepisy te nie mogą zostać zastosowane w sytuacji w której organ skierował do dłużnika (a jest nim skarżący), stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W sprawie niniejszej ustalono, że skarżący zastosował się do otrzymanego upomnienia nr [...] w całości oraz częściowo do pozostałych dwóch upomnień. Skarżący nie wpłacił kwot wedle własnego uznania i za dowolnie wybrane przez siebie okresy, a regulował należności określone w wystawionych upomnieniach. Skarżący nie dokonał zatem samodzielnie wyboru należności, które chce uregulować, a jedynie zastosował się do treści skutecznego prawnie wezwania wystosowanego przez organ do uiszczenia tych konkretnych należności. Tym samym mógł on, poprzez realizację zobowiązań w stosunku do których odnosiły się upomnienia, skutecznie bronić się przed egzekucją wszczętą na skutek wystawionych tytułów wykonawczych. Co nie jest w sprawie sporne, wierzyciel wystosował, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienia, w którym skonkretyzował należności, a skarżący do upomnień częściowo zastosował się dokonując stosownych wpłat. Sąd zwraca uwagę, że w rozporządzeniu znajduje się § 24 który reguluje w sposób kompleksowy zasady rozliczania wpłat objętych tytułem wykonawczym lub po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z § 24 ust. 1 – 9 rozporządzenia, w wersji obowiązującej od 24 sierpnia 2024 r. 1. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, 1301 i 1692) w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2 tej ustawy, zwane dalej "kosztami egzekucyjnymi", opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym - proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. 2. Pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, część wpłaty rozlicza się proporcjonalnie na pokrycie należnych składek i odsetek za zwłokę na fundusz rentowy, fundusz chorobowy i fundusz wypadkowy, proporcjonalnie do należności poszczególnych funduszy objętych danym tytułem wykonawczym. 3. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę. 4. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę. 5. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne każdemu z funduszy - proporcjonalnie do należności każdego z tych funduszy objętych tym tytułem. 6. Wpłatę na pokrycie wymierzonej dodatkowej opłaty objętej danym tytułem wykonawczym rozlicza się w pierwszej kolejności na pokrycie opłaty manipulacyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, wydatków egzekucyjnych, kosztów egzekucyjnych, opłaty egzekucyjnej, kosztów upomnienia, a następnie na pokrycie tej opłaty. 7. Z wpłaty na pokrycie dodatkowej opłaty wymierzonej od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy objętej danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie dodatkową opłatę przysługującą każdemu z funduszy - proporcjonalnie do kwoty objętej tym tytułem. 8. Nadwyżkę pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1-7, rozlicza się z uwzględnieniem § 14 i 15 oraz § 17 i 18. 9. Przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek odpowiednio po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Podsumowując sąd wskazuje, że organ naruszył przepisy § 24 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sprawie, co w konsekwencji spowodowało również naruszenie art. 34 § 1 pkt 1 w zw. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i przedwczesne uznanie, że obowiązek wskazany w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie wygasł. Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania zarzutów przez organ z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153p.p.s.a. Organ w pierwszej kolejności ponownie dokona zaliczenia (rozliczenia) dokonanych przez skarżącego wpłat 27 listopada 2023 r., stosując do zaliczenia tych wpłat zasady określone w § 24 rozporządzenia a po dokonaniu zaliczenia wpłat rozpozna zarzuty skarżącego sformułowane w piśmie z 23 grudnia 2023 r. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z 6 lutego 2024 r., gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.