I SA/Ke 267/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 września 2009r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. S. kwotę 309,80zł (słownie: trzysta dziewięć 80/100), w tym 52,80zł (słownie: pięćdziesiąt dwa 80/100) podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. ISA/Ke 267/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]., znak [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy Decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Z. z dnia [...]., znak [...], w sprawie odmowy T. N., odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007 w kwocie 4.938,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że T. N. zwrócił się z prośbą o odroczenie do dnia 30.III.2011r., na podstawie art. 67b §1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, zaległych podatków za 2007r., do dnia uzyskania prawomocnego wyroku sądu w sporze o zapłatę za roboty budowlane, wykonane przez skarżącego na rzecz firm "I." z C. oraz "I." z W. (wniosek z dn.05.11.2008, protokół z dn. 19.12.2008r.) Wniosek swój uzasadniał ogólną trudną sytuacją materialną, spowodowaną głównie nie regulowaniem należności przez kontrahentów, dla których wykonywał prace budowlane, a także rodzinną, a zwłaszcza koniecznością opieki nad chorym ojcem i udzielaniem pomocy finansowej siostrom i ich rodzinom. Podatnik oświadczył także, że brak środków finansowych uniemożliwia mu dochodzenie należności na drodze sądowej przeciwko, jego zdaniem nieuczciwym kontrahentom. W wyniku postępowania wyjaśniającego organ skarbowy ustalił, że podatnik uzyskuje dochód w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4.42 ha oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki "P. F", a w złożonym zeznaniu rocznym PIT-28 za 2006r. wykazał przychód w wysokości 25.464,00 zł, a za rok 2007 przychód w wysokości 89.773,00 zł. Nie posiada na utrzymaniu innych osób. Podatnik ma zadłużenia: w A. K. na kwotę 70 000.00 zł, pożyczkę w kwocie 20 000.00 zł oraz zadłużenie w Urzędzie Skarbowym w B.-Z. w wysokości 10 000.00zł (oświadczenie T. N. z dnia 30.10.2008r.). W toku postępowania odwoławczego T. N. oświadczył (protokół z dnia 24.03.2009), że dodatkowo musi ponosić koszty pomocy prawnej, gdyż próbuje odzyskać należności od firmy "I.". Jako dowód prowadzenia postępowania przedstawił postanowienie Asesora Prokuratury Rejonowej w W. (sygn. akt 4 Ds.158/09 ) z dnia 25.02.2009r. o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie wyłudzenia pieniędzy na szkodę podatnika przez firmę "I.", zażalenie na to postanowienie, potwierdzenie otrzymania zaliczki w kwocie 1000.00 zł, wystawione przez Kancelarię Radcy Prawnego. Do akt dołączono także pismo Sądu Rejonowego dla W. P. – P. VII Wydziału Gospodarczego (sygn. akt. 209/09) z dnia 26 lutego 2009r., dotyczące zwrotu wniosku T. N. w sprawie przeciwko "I." Sp. z o.o. z powodu braków formalnych. W piśmie tym Sąd również stwierdza, że powód złożył wezwanie do zapłaty dotyczące kwoty mniejszej o 5 tys. zł od kwoty dochodzonej w pozwie oraz brak dowodu doręczenia albo wysłania wezwania do zapłaty przeciwnikowi. Organ odwoławczy wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Firmy "I.", która stwierdza, iż z jej wyliczeń księgowych wynika nadpłata wobec T. N. i prosi go o przedłożenie odpowiednich dokumentów (pismo z dnia 31.10.2007r.). Z kolei przedsiębiorstwo budowlane "I." Sp. z o.o. z C. poinformowało, że nie podpisywało umowy na wykonanie robót budowlanych z podatnikiem (pismo z dnia 05.01.2009r.). Organ odwoławczy rozpatrując sprawę przywołał treść art.67a § pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, który statuuje, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art.67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej. Wskazał, że przepisy art.67a i 67b Ordynacji podatkowej umożliwiają zastosowanie ulgi, jednakże nie wskazują okoliczności, które obligowałyby organ podatkowy do rozpatrzenia sprawy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Ocenę tych okoliczności ustawodawca pozostawił organowi rozstrzygającemu o udzieleniu ulgi. Dyrektor Izby Skarbowej w K. podkreślił, iż podejmując decyzję w sprawie udzielenia ulgi organ podatkowy, obowiązany jest dokonać prawidłowych ustaleń faktycznych, aby stwierdzić czy istnieją przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przesłanka ważnego interesu podatnika, od wystąpienia której uzależniona jest możliwość wystąpienia ulgi wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Dokonując oceny przedstawionego stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa T. N. jest trudna. Wskazane przez podatnika okoliczności, od których zaistnienia uzależnia zapłatę przedmiotowej zaległości tj. uzyskanie prawomocnego wyroku sądowego w sporze o zapłatę za roboty budowlane od firm "I." Sp. z o.o. i "I." Sp. z o.o., nie stwarzają realnych podstaw jej uregulowania. Odnosząc się do argumentu podatnika, że przedmiotowa zaległość powstała na skutek nie uregulowania należności przez kontrahentów, dla których podatnik wykonał prace budowlane, organ odwoławczy wyjaśnił, że ryzyko wyboru kontrahentów obciąża podatnika, Skarb Państwa nie może co do zasady przejmować ryzyka związanego z działalnością gospodarczą podmiotu. Dyrektor Izby Skarbowej odniósł się również do stwierdzenia skarżącego, że jego trudna sytuacja finansowa spowodowana jest również tym, że pomaga on finansowo swoim siostrom i ich rodzinom, wyjaśniając, iż podatnik w pierwszej kolejności winien regulować ciążące na nim zobowiązania podatkowe, natomiast pomoc finansowa dla rodziny nie stanowi okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanej ulgi. Organ odwoławczy podkreślił, że decydując o przyznawaniu przedmiotowej ulgi organ podatkowy bierze pod uwagę interes publiczny, względy społeczne, które wymagają by zobowiązania podatkowe były realizowane, a ulgi w spłacie zobowiązań nie były pochopnie przyznawane. Jego zdaniem obowiązkiem każdego podatnika jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na spłatę należności podatkowych, gdyż mają one pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Wskazał, że zasadą jest terminowe płacenie podatków a wszelkie ulgi są odstępstwem od zasady powszechności i sprawiedliwości podatkowej. Od powyższej decyzji T. N. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia podniósł, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej jest sprzeczna z art.2 Konstytucji RP, definicją podatku, zasadą zawierania umów cywilno-prawnych i nie respektuje zaleceń Premiera RP, Sztabu Antykryzysowego i Rady Polityki Pieniężnej. Wskazał także, że jego sytuacja materialna została przez organ przedstawiona w sposób nieobiektywny, wręcz fałszywy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu podatkowego pierwszej instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że obie zostały wydane bez naruszenia prawa. Podstawę wydanych przez organy podatkowe rozstrzygnięć stanowiły przepisy art. 67a i 67b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1. odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2. odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3. umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z kolei art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a: 1. które nie stanowią pomocy publicznej; 2. które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis; 3. które stanowią pomoc publiczną (określonego rodzaju, w tym m.in. regionalną). Użyte przez ustawodawcę w cytowanych wyżej przepisach nieostre sformułowanie oznaczają, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego. Oznacza ono upoważnienie organu podatkowego przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika (sygn. akt III SA 8065/98, LEX nr 47102). Należy jednak zaznaczyć, że przyznana organom podatkowym swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ podatkowy obowiązany jest szczegółowo zbadać i ocenić stan faktyczny sprawy. Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie można przypisać cech dowolności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej. Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt przedmiotowej sprawy należało stwierdzić, że w ramach przeprowadzonego postępowania organy podatkowe podjęły działania mające na celu wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również zebrały materiał dowodowy potrzebny do oceny przesłanek wynikających z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Prawidłowo organ wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego jest zła albowiem pracuje dorywczo, ma niewielkie gospodarstwo rolne a z drugiej strony ma do spłaty poważne w stosunku do jego możliwości zadłużenia. Istotnym w sprawie było to, że skarżący ubiegał się o odroczenie swoich zaległości podatkowych powstałych w czasie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Organ oceniając w ramach swobody przyznanej mu art. 191 Ordynacji podatkowej wskazał, że okoliczności na jakie powoływał się podatnik nie rokują spłaty nawet odroczonych w czasie zaległości. Podatnik podnosił bowiem, że spłaci zaległość jeśli wyegzekwuje je od swoich biznesowych kontrahentów. Przedłożone do sprawy dokumenty nie uprawdopodobniły nawet czy takie wierzytelności skarżący posiada. Zakładając zgodnie z sugestią podatnika, że posiada wskazywane wierzytelności to zauważyć należy, że prawidłowo organ ustalił, że podatnik nie podejmował żadnych skutecznych działań aby należności te wyegzekwować. Składanie nieskutecznych prawnie wniosków o wszczęcie postępowań karnych nie prowadzi do zaspokojenia roszczeń cywilnych. Również nieskutecznie ze względów formalnych złożony pozew nie doprowadzi do wyegzekwowania pieniędzy. Innych okoliczności potwierdzających, że w przyszłości zgromadzi pieniądze na spłatę zadłużenia skarżący nie przedstawił. W tych okolicznościach organ miał logicznie uzasadnione podstawy do postawienia tezy, że skarżący nie wykazał aby w przyszłości miał środki na spłatę zaległości podatkowej , co czyniło jego wniosek niezasadnym. Nadto prawidłowo organ wskazał, że również odroczenie płatności zaległości podatkowej jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania, wyrażającej się w tym przypadku w tym, że wszyscy mają obowiązek płacić podatki terminowo. Odstępstwo od tej zasady mogą spowodować okoliczności nadzwyczajne na które podatnik nie miał wpływu. W żądnym razie okolicznością taką nie mogą być następstwa określonych decyzji gospodarczych podatnika albowiem prowadziłoby to do przerzucenia ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej z przedsiębiorcy na państwo. Skoro zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu skargę należało oddalić. Marginalnie wskazać można, że w sprawach dotyczących przyznawania ulg podatkowych nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej. Oznacza to, że w przypadku zmiany sytuacji skarżącego, możliwe będzie wystąpienie z ponownym wnioskiem o odroczenie płatności zaległości a organ podatkowy będzie miał obowiązek ponownie przeanalizować go pod kontem przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł jak w sentencji.