I SA/Ke 276/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 września 2011r. sprawy ze skarg J.P. i M.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające postanowienie organu pierwszej instancji; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...]. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postanowieniem z dnia [...]. Burmistrz Miasta i Gminy P. uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wniesione przez J. P. zawarte w piśmie z dnia 17 sierpnia 2010r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że J. P. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,84 ha oraz współspadkobiercą wraz z synem M. P., gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,47 ha fiz. Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2. odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4. błąd co do osoby zobowiązanego; 5. niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9. prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10. niespełnienie wymogów określonych w art. 27. W przedmiotowej sprawie podniesione zostały zarzuty; nieistnienia obowiązku, odroczenia terminu wykonania obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Kolegium podniosło, że rolą zarzutów wnoszonych na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym odnoszącego się bezpośrednio do obowiązków zobowiązanego. Podnoszone w zażaleniu na postanowienie okoliczności, zdaniem Kolegium, nie mogą w oparciu o obowiązujące przepisy prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z akt sprawy, jednoznacznie wynika, że obowiązek zapłaty podatku rolnego za okres od września 2009r., do maja 2010r. oraz podatku leśnego za miesiąc marzec i maj 2010r. wobec J. P. istnieje, został bowiem nałożony decyzjami odpowiednio z [...]. nr [...], z dnia [...]. nr [...] oraz decyzją z dnia [...]. nr [...] Ww. decyzje zostały doręczone zobowiązanej w dniu 12 lutego 2009r., oraz w dniu 13 lutego 2010r, co potwierdzają znajdujące się w aktach potwierdzenia ich odbioru. W stosunku do J. P. nie została także wydana decyzja o odroczeniu terminu płatności podatku wynikającego z ww. decyzji wymiarowych. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie istnieje również rozbieżność między treścią obowiązku opisanego w tytułach egzekucyjnych a treścią obowiązku określonego orzeczeniem stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Załączone do akt sprawy tytuły wykonawcze wskazują, że podstawą ich wydania są orzeczenia o wymiarze łącznego zobowiązania pieniężnego i wymiarze podatku rolnego za lata 2009 i 2010. Zdaniem Kolegium w sprawie niezasadny jest również zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, bowiem decyzje będące podstawą egzekwowanego obowiązku, zostały wydane i doręczone J. P., która jest również wskazana jako zobowiązana w znajdujących się w aktach sprawy tytułach wykonawczych o nr SWI1/155/2010 z dnia 15 lipca 2010r., obejmującego zadłużenie w podatku rolnym z tytułu III i IV raty oraz I i II raty 2010r., nr SWII/156/2010 z dnia 15 lipca 2010r., obejmującego zadłużenie w podatku rolnym z tytułu III i IV raty 2009r., oraz II raty za rok 2010, nr SWII/157/2010 z dnia 15 lipca 2010r., obejmującego zadłużenie w podatku leśnym z tytułu I i II raty za rok 2010. Kolegium stwierdziło, że nie jest również zasadny zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie z § 2 ww. przepisu zaś: jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. Organem egzekucyjnym jest w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. Ponadto w ocenie Kolegium tytuły wykonawcze w przedmiotowej sprawie zostały wystawione prawidłowo a przed wszczęciem egzekucji doręczono zobowiązanej upomnienia do wykonania obowiązku. Kolegium podniosło również, że przepis art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera enumeratywny katalog okoliczności, które mogą być podstawą zarzutu, a zatem wniesienie zarzutów z innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do ich rozpatrywania. Na postanowienie Samorządowego Kolegium w K. J. P. i M. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Skarżący podnieśli, że na skutek ich skargi na decyzję nr [...] zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Sygn. akt I SA/Ke 514/10. W skardze tej skarżący zarzucali wydanie przez Kolegium kolejny raz decyzji bez strony. W ww. wyroku WSA uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy na rozprawie ze stroną. Obecnie skarżący składają skargę na postanowienie [...] Skarżący, nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia, nie zgodzili się z rozstrzygnięciem Kolegium stwierdzając, że jest ono bezprawne, stanowi zabór ich własności i godności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a. Orzekając w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Przedmiotem postępowania jest stanowisko wierzyciela w przedmiocie zarzutów skierowanych w stosunku do trzech tytułów wykonawczych o numerach SW II/157/2010, SW II/156/2010, oraz SW II/155/2010 wystawionych w dniu 15 lipca 2010r. przez Burmistrza Miasta i Gminy w P. zobowiązanej J. P.. Jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku w rubryce 30 wskazano na decyzje Burmistrza Miasta i Gminy w P. odpowiednio decyzję z dnia [...]. nr [...] ( podatek leśny za I i II kwartał 2010r.), decyzję z dnia [...]. nr [...] (podatek rolny za III i IV kwartał 2009r. oraz I i II kwartał 2010r.) w których jako zobowiązani solidarnie zostali wskazani J. i M. P. oraz decyzję z dnia [...]. nr [...] (podatek rolny za III i IV kwartał 2009r. oraz I i II kwartał 2010r.w której jako zobowiązaną wskazano J. P.). Kolegium uznając zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny wskazało, że obowiązek zapłaty podatku rolnego za okres od września 2009r., do maja 2010r. oraz podatku leśnego za miesiąc marzec i maj 2010r. wobec J. P. został nałożony wskazanymi w tytule wykonawczym decyzjami które zostały doręczone zobowiązanej w dniu 12 lutego 2009r., oraz w dniu 13 lutego 2010r, co potwierdzają znajdujące się w aktach potwierdzenia ich odbioru. Stanowiska tego nie można podzielić. Warunkiem wszczęcia jak i dopuszczalności prowadzenia egzekucji jest istnienie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, podlegającego egzekucji administracyjnej. Stosowanie przymusu administracyjnego wymaga ciągłego istnienia źródła kreującego ten obowiązek jako możliwy do wyegzekwowania, a więc istnienia decyzji, z której wynika lub stosownej deklaracji podatkowej. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, która ustala podlegający egzekucji administracyjnej obowiązek o charakterze pieniężnym, bez jednoczesnego zastąpienia go obowiązkiem w innej wysokości skutkuje tym, ze przestaje istnieć obowiązek nadający się do wykonania poprzez przymus administracyjny, a wystawiony na jej podstawie tytuł egzekucyjny nie może stanowić podstawy wszczęcia egzekucji administracyjnej ze względu na brak podstawy prawnej obowiązku. Warunkiem wszczęcia egzekucji jest także wymagalność istniejącego obowiązku. Z dniem 1 stycznia 2009r. została wprowadzona zmiana zasad wykonywania rozstrzygnięć podatkowych. Na podstawie art. 239a Ordynacji podatkowej, jako obowiązującą zasadę przyjęto, że nie podlega wykonaniu decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zapis ten oznacza, że należność wynikająca z decyzji nieostatecznej nie może być dochodzona w drodze egzekucji chyba, że zostanie jej nadany rygor wykonalności. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że wskazana w tytule wykonawczym SW II/157/2010, jako podstawa egzekwowanego zobowiązania w podatku leśnym decyzja Burmistrza Miasta i Gminy w P. z dnia [...]. nr [...] ustalająca łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2010, nie uzyskała przymiotu ostateczności. Analiza akt sprawy wskazuje bowiem, że skarżący w dniu 26 lutego 2010r. (nie zaś w dniu 4 sierpnia 2010r. jak wynika z uzasadnienia postanowienia wierzyciela) złożyli odwołanie od decyzji i w wyniku jego rozpatrzenia wskazana decyzja została przez SKO decyzją z dnia [...]. nr [...] uchylona i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Oznacza powyższe, że w dniu 15 lipca 2010r. tj dacie wystawienia tytułu wykonawczego, wobec wyeliminowania z obrotu decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne, nie istniał obowiązek o charakterze pieniężnym podlegający wykonaniu w postępowaniu egzekucyjnym wynikający z decyzji stanowiącej według tytułu wykonawczego podstawę prawną egzekwowanego obowiązku. Podkreślić należy, że Skarżąca wnosząc zarzuty załączyła kserokopie odwołania z dnia 26 lutego 2010r. wraz z uzupełnieniem jego braków oraz skargę do WSA w K. na decyzję SKO z dnia [...]. nr [...] z dnia [...]. Okoliczność powyższą potwierdza dopuszczony w trybie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. dowód z akt sprawy WSA w K. sygn. akt SA/Ke 514/10. Podnieść należy, że przedmiotem postępowania jest ocena stanowiska wierzyciela odnośnie zarzutów i w tym postępowaniu nie ma zastosowania wynikające z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. (j.t.Dz. U. 2005 Nr 229, poz. 1954 ze zm) postępowanie egzekucyjne w administracji ograniczenie dla organu egzekucyjnego co do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ograniczenie przewidziane w tym przepisie dotyczy czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny z urzędu, zaś postępowanie w przedmiocie zarzutów jest inicjowane przez zobowiązanego i stanowi następną fazę postępowania egzekucyjnego. Nie można podzielić też stanowiska organu, że nie istnieje rozbieżność między treścią obowiązku opisanego w tytułach wykonawczych, a treścią obowiązku określonego orzeczeniem stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Jako podstawę egzekwowanego obowiązku w podatku rolnym za III i IV kwartał 2009r. oraz I i II kwartał 2010r. w tytułach wykonawczych SW II/156/2010 oraz SW II/155/2010 wskazano decyzję z dnia [...]. o nr [...] oraz decyzję z tej samej daty o numerze [...] Przedmiotem wskazanych decyzji jest wyłącznie ustalenie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009r.,(decyzja o numerze [...] dla J. P. i M. P. k 42, 43 akt podatkowych) oraz podatku rolnego na ten rok dla J. P. (decyzja G17/193 k 41 akt podatkowych). Podkreślić należy, że treść obowiązku musi być odzwierciedleniem decyzji, wierzyciel nie jest uprawniony do modyfikowania tego obowiązku. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji tytuł wykonawczy winien wskazywać treść podlegającego egzekucji obowiązku i podstawę prawną tego obowiązku. Decyzje wskazane w tytule egzekucyjnym jako ustalające zobowiązanie wyłącznie na rok 2009 nie mogą stanowić podstawy egzekwowania obowiązku w podatku rolnym za I i II kwartał 2010r. Oznacza powyższe, że wierzyciel wbrew obowiązkowi, nałożonemu przepisem art. 27 § 1 pkt 3 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji nie wskazał podstawy obowiązku za I i II kwartał 2010r., bowiem wskazana podstawa egzekwowanego obowiązku nie dotyczy zobowiązania za 2010r. Istnieje zatem rozbieżność pomiędzy wskazaną w tytule wykonawczym podstawą egzekwowanego obowiązku a egzekwowanym obowiązkiem. Konkludując, skoro decyzja ustalająca łączne zobowiązanie pieniężne wskazana jako podstawa prawna egzekwowanego obowiązku w tytule wykonawczym SW II/157/2010, została wyeliminowana z obrotu prawnego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nie istniał w dacie wystawienia tytułu obowiązek wynikający z tej decyzji i zarzut nieistnienia obowiązku był uzasadniony. Ponadto wierzyciel wbrew obowiązkowi, nałożonemu przepisem art. 27 § 1 pkt 3 ustawy postępowanie egzekucyjne nie wskazał w tytułach wykonawczych SW II/156/2010, oraz SW II/155/2010 podstawy egzekwowanego obowiązku za I i II kwartał 2010r., bowiem wskazane jako podstawa decyzje z dnia [...]. o nr [...] oraz [...] nie dotyczą zobowiązania w podatku rolnym za 2010r. Oznacza powyższe, że ocena zarzutów podniesionych przez skarżącą jest wadliwa. Wskazane uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy bowiem tak nieistnienie obowiązku jak i niewskazanie podstawy egzekwowania obowiązku za I i II kwartał 2010r. winno, wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego prowadzić do jego umorzenia. Niezależnie od wskazanych uchybień organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania które może skutkować wznowieniem postępowania. Stosownie do unormowania art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 32 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym strona może działać przez pełnomocnika. W przypadku ustanowienia pełnomocnika organ ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach w sprawie i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń - wszelkie pisma procesowe, w tym również decyzje administracyjne i postanowienia ma obowiązek doręczyć pełnomocnikowi strony (art. 40 § 2 k.p.a.). Pominięcie pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym jest równoznaczne z pominięciem strony, co z kolei uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt: VII SA/Wa 389/08 LEX nr 508402). W aktach sprawy (k 19) znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 20 września 2010r. w którym informuje Burmistrza Miasta i Gminy w P. o ustanowieniu przez J. P. w postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnika w osobie M. P.. Uzyskanie wypowiedzi wierzyciela w przedmiocie zarzutów stanowi element procedury rozpatrywania zarzutów jako swoistego środka, w którym zobowiązany kwestionuje dopuszczalność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Złożenie dokumentu pełnomocnictwa w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zarzutów obejmuje zatem postępowanie w przedmiocie wypowiedzi wierzyciela co do zarzutów, co oznacza, że strona winna być reprezentowana także w tym postępowaniu przez pełnomocnika. Wydając zaskarżone postanowienia organ nie podejmując próby wyjaśnienia czy wolą strony, mimo złożonego pełnomocnictwa jest działanie w postępowaniu w przedmiocie wypowiedzi wierzyciela bez udziału pełnomocnika, pominął osobę pełnomocnika ustanowionego w sprawie. Przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w k.p.a. zasadą oficjalności doręczeń, organy prowadzące postępowanie są zobowiązane do doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Doręczenia dokonane samej stronie a nie jej pełnomocnikowi są bezskuteczne i mogą mieć wyłącznie charakter informujący. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią podniesione przez Sąd uwagi dotyczące uchybień w zakresie prowadzonego postępowania i podejmą odpowiednie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 135 ustawy p.p.s.a. Sąd stosuje środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie, postanowienie organu I instancji podjęto z takim naruszeniem prawa które nie może być konwalidowane w postępowaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Działanie takie naruszałoby bowiem zasadę dwuinstancyjności postępowania. W związku z powyższym, uchylenie w postępowaniu sądowym również postanowienia organu I instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.