I SA/Ke 3/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 marca 2008r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. określa, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] znak: [...] w sprawie umorzenia postępowania z wniosku B. P. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ drugiej instancji ustalił, iż postępowanie egzekucyjne przeciwko B. P. wszczęte zostało w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony w dniu 4 marca 2005r. przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w K. na należność z tytułu grzywny w celu przymuszenia w kwocie 4000 zł. W dniu 14 marca 2007r., na podstawie zawiadomienia Nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym. Organ podatkowy zrealizował częściowo przedmiotowe zajęcie w kwocie 900 zł., a należną kwotę, po zaspokojeniu kosztów egzekucyjnych w wysokości 243 zł., przekazał na rachunek bankowy wierzyciela. Następnie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z dnia 13 czerwca 2006r. nr [...] dokonał zajęcia z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet w/w zaległości B. P.. Dłużnik zajętej wierzytelności przelewem z dnia 15 czerwca 2007r. zrealizował częściowo przedmiotowe zajęcie, kwotę w wysokości 630 zł. przekazał na rachunek wierzyciela. Pismem z dnia 26 czerwca 2007r., doręczonym do Drugiego Urzędu Skarbowego w dniu 28 czerwca 2007r., B. P. złożyła skargę na powyższą czynność egzekucyjną oraz wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. postanowił umorzyć postępowanie wszczęte na podstawie wniosku zobowiązanej z dnia 28 czerwca 2007r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, ponieważ wniosek stał się bezprzedmiotowy. B. P. złożyła zażalenie na w/w postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. i wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości. Podniosła, iż prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne jest bezzasadne, bowiem zostały przez nią usunięte przyczyny, które były podstawą nałożenia grzywny. Dyrektor Izby Skarbowej w K. zważył, iż zgodnie z treścią art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny może w całości lub w części umorzyć, przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli zachodzą przesłanki wymienione w § 2 cytowanego artykułu, zatem jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny lub ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie, jak konkludował organ, nie zachodzi żadna z wymienionych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż kwestia przywrócenia budynku do stanu pierwotnego, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem dotyczy ona podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie złożył wniosku o wycofanie tytułu wykonawczego, w związku z czym organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego powstały koszty naliczone zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należne koszty egzekucyjne w wysokości 243 zł. zostały w całości pokryte z otrzymanych w dniu 16 marca 2007r. przez organ egzekucyjny środków w wyniku zajęcia wierzytelności, a zatem bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają argumenty strony dotyczące przywrócenia budynku do stanu pierwotnego oraz wyrejestrowania prowadzonej działalności w dniu 31 grudnia 2006r. Z powodu wcześniejszej realizacji należności z tytułu kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny prawidłowo umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o ich umorzenie. W związku z powyższym stanowisko Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K., zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest w ocenie organu odwoławczego prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia bądź zmiany. Za bezzasadne na tym etapie postępowania jest kwestionowanie zasadności naliczania kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego, bowiem zgodnie z art. 64c § 7 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Powyższe żądanie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione przed upływem 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w dniu 3 grudnia 2007r. B. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając postanowienie w całości, wniosła ona o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Na uzasadnienie skargi B. P. podniosła, iż egzekucja stała się bezzasadna, gdyż przedmiotowy budynek został przywrócony do stanu pierwotnego, dlatego nie może ponosić dodatkowych kosztów z tego tytułu. Nadmieniła, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i wyrejestrowała ją w dniu 31 grudnia 2006r. Prowadzenie czynności egzekucyjnych stało się więc bezprzedmiotowe. Postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] oraz postanowieniem Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] znak: [...] kwota dochodzona drogą egzekucji została umorzona w całości. Podkreśliła, że bezskuteczne okazały się składane przez nią w terminie wyjaśnienia i zażalenia w odpowiedzi na każde pismo otrzymane z Urzędu Skarbowego. Działania organów spowodowały zaś, że straciła miejsce pracy i stała się osobą bezrobotną. W odpowiedzi na skargę B. P. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując prezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko. Organ uzupełniająco podniósł, iż bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają argumenty strony dotyczące przywrócenia budynku do stanu pierwotnego oraz wyrejestrowania prowadzonej działalności, bowiem do czasu dokonania czynności powodującej powstanie kosztów egzekucyjnych wierzyciel - Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K.- argumentów tych nie potwierdził na przykład poprzez złożenie wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w K. przywołanym przez autorkę skargi postanowieniem z dnia [...]. nie umorzył żadnej kwoty podlegającej egzekucji administracyjnej, a jedynie umorzył postępowanie w sprawie zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Powyższa kwota nie została również umorzona postanowieniem Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. znak: [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy zakres kognicji Sądu wyznacza przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.. Kontrola sądowoadministracyjna, której przedmiotem stała się także niniejsza sprawa, sprowadza się tym samym, a jednocześnie ogranicza, do zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oceniając na powyższych zasadach zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., stwierdzić należy, iż nie odpowiada ono prawu, podobnie jak poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K.. Organy orzekające w sprawie uznały, iż z uwagi na wcześniejszą realizację należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, postępowanie w przedmiocie wniosku o umorzenie tych kosztów stało się bezprzedmiotowe. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest w istocie bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje właściwy organ administracji do ustalenia istnienia tej przesłanki. Stosowane w toku postępowania egzekucyjnego przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), pozwalają z uwagi na treść art. 18 tej ustawy, na odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.) w sytuacji, gdy przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Zatem znajduje w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie przepis art. 105 k.p.a., w świetle którego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Powyższa przesłanka uzasadniająca podjęcie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 105 k.p.a. niewątpliwie zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania, dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ powinien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i ustalonego stanu faktycznego w dniu podejmowania decyzji. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie był wniosek podatniczki o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (art. 64e §1 ustawy). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: (1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; (2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; (3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art. 64e §2 ustawy). Organ podatkowy orzekający w toku postępowania egzekucyjnego winien więc określić, czy w świetle ustalonych w sprawie okoliczności istniały wymienione w tym przepisie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych i odpowiednio do stanu faktycznego i prawnego rozstrzygnąć sprawę w formie postanowienia (art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Postanowienie o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku podatniczki o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny podjąć zaś może w razie bezspornego ustalenia, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy postanowieniem (jak w tym przypadku), bezprzedmiotowość postępowania, o jakiej mowa w art. 105 k.p.a., nie może być jednak interpretowana rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995r., sygn. akt III ARN 50/1995). Nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego poprzez zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego nie czyni bezprzedmiotowym postępowania o umorzenie kosztów egzekucyjnych, bowiem nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w świetle art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bez względu na przymusowe wykonanie zobowiązania i wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych istnieje sprawa umorzenia kosztów egzekucyjnych, a organ podatkowy jest zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku strony w granicach art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. wydał zaś w niniejszej sprawie postanowienie, którego w ogóle nie oparł - w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia - na przepisach art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powołując jedynie przepisy art. 17 i 18 tej ustawy oraz przepis art. 105 k.p.a., który z podanych wyżej przyczyn w przedmiotowej sprawie nie mógł mieć zastosowania. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał jednak w mocy powyższe, nie odpowiadające prawu, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Co prawda w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku strony, organ odwoławczy podkreślił fakt istnienia tytułu wykonawczego i jego realizacji z uwagi brak wniosku wierzyciela o wycofanie tego tytułu. Jednakże, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 64e §1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i określone w nim przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Skarbowej ograniczył uzasadnienie zaskarżonego postanowienia do deklaratoryjnego stwierdzenia, iż nie zachodzi żadna z wymienionych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, nie dokonując szczegółowej analizy stanu faktycznego sprawy i dowodów, w oparciu o które wyciągnął powyższy wniosek. Organy orzekające naruszyły tym samym powołane przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn Sąd wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Skarga B. P. okazała się więc zasadna, bo doprowadziła do uchylenia powyższych orzeczeń. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny, również w świetle zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze oraz ustalonych okoliczności sprawy dokonać oceny przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych i odpowiednio do stanu faktycznego i prawnego rozstrzygnąć sprawę. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Na mocy art. 152 ustawy p.p.s.a. Sąd określił, w jakim zakresie uchylone postanowienia nie mogą być wykonane. Sąd nie orzekł o wynagrodzeniu radcy prawnego przyznanego skarżącej w ramach prawa pomocy wobec braku wymaganego prawem wniosku pełnomocnika o przyznanie takiego wynagrodzenia i zawierającego oświadczenie, że opłaty za tę pomoc nie zostały mu w całości bądź części zapłacone.