I SA/Ke 30/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 marca 2009r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 listopada 2008r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 2 września 2008r. nr [...] w sprawie odmowy J. N. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, iż J. N. w okresie od czerwca 1998r. do maja 2003r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych i sprzedaży materiałów budowlanych. Działalność była prowadzona w ramach spółki cywilnej "P." s. c. wspólnie z J. F. i C. J., a następnie w formie spółki jawnej "PW P." J. F. J. N.. Działalność Spółki została zlikwidowana z dniem 25 kwietnia 2003r. Złożony przez Spółkę w grudniu 2002 wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą J. N. obowiązany był do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za siebie oraz za zatrudnianych pracowników. Obowiązku tego nie dopełnił, w związku z czym na jego koncie powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 8 maja 2008r. J. N. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o umorzenie zaległości za ubezpieczenie własne. Składki z zatrudnianych pracowników ewidencjonowane były na odrębnym koncie, które również wykazało zadłużenie. Decyzją z dnia 2 września 2008r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. umorzył J. N. należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: od lutego 2002r. do listopada 2002r. w łącznej kwocie 5941,67 zł, zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres: od marca do kwietnia 2002r. i od czerwca do listopada 2002r. w łącznej kwocie 1407,35 zł i zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres: od maja do czerwca 2001, od lutego do kwietnia 2002r. i od czerwca do listopada 2002r. w łącznej kwocie 627,90 zł, odmawiając jednocześnie umorzenia należności za okres od grudnia 2002r. do maja 2003r. tj. składek na FUS w kwocie 2675,67 zł plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia, składek na FUZ w kwocie 691,18 zł plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia oraz składek na FP w kwocie 190,56 zł plus należne odsetki za zwłokę i koszty upomnienia Pismem z dnia 22 września 2008r. J. N. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia własne, uzasadniając swój wniosek trudną sytuacją materialną uniemożliwiającą uregulowanie należności ZUS, a spowodowaną trudnościami w znalezieniu zatrudnienia. Do wniosku dołączył kopie dokumentacji lekarskiej, tj. wynik badania radiologicznego kręgosłupa z dnia 3 kwietnia 2008r., skierowanie na leczenie uzdrowiskowe z dnia 30 maja 2008r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 14 lipca 2008r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wydał decyzję z dnia 7 listopada 2008r., w której wyjaśnił, iż podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, która zachodzi w sytuacjach opisanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz. 74, dalej jako u.s.u.s.). Jednocześnie organ wskazał, iż stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ). W świetle powołanych przepisów prawa, organ stwierdził, iż w przypadku J. N. nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u s.u.s., z uwagi na fakt, iż istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za powstałe zadłużenie na wspólników spółki. Zatem postępowanie w sprawie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Mając na uwadze ten przepis prawa i treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, po ponownej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ stwierdził, iż sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy jest trudna. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika bowiem, iż J. N. obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, nie pobiera świadczeń. Utrzymuje się z podejmowanych okresowo prac. Zgodnie z aktualnymi danymi Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS o płatnikach składek i ubezpieczonych, w okresie od maja do grudnia 2007r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę w PUH S. R. z miesięcznym wynagrodzeniem brutto - 936 zł. W okresie od lutego do maja 2008r. wykonywał umowę zlecenia w PPU J. Sp. z o.o. z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości ok. 1000 - 1300 zł brutto. Za 2006r. nie złożył zeznania rocznego, zaś w 2007r. wykazał dochód ze stosunku pracy w kwocie 5 272,00 zł brutto. Według jego oświadczenia, obecnie utrzymuje się ze środków zgromadzonych w poprzednich miesiącach oraz otrzymywanej pomocy finansowej od dzieci i pożyczek od osób fizycznych. Od 2002r. jest osobą rozwiedzioną. Lokal mieszkalny, w którym zamieszkiwał, został zasądzony przez sąd na rzecz byłej żony. Aktualnie zamieszkuje pod adresem K., ul. D. 5, gdzie wynajmuje za kwotę ok. 250 zł miesięcznie 1 pokój o powierzchni ok. 16 m2. Nieruchomość pod tym adresem, wg oświadczenia, należy do obcej dla niego osoby. Wynajmuje pokój do ograniczonej dyspozycji, jak również ograniczony dostęp do kuchni i łazienki. Sprzęty, meble wraz zawartością w większości należą do właścicielki domu. Organ podniósł, iż z zeznań wnioskodawcy wynika, że, wszystkie stałe miesięczne wydatki, jakie ponosi, to opłata za wynajem pokoju oraz opłaty za wykupywane leki w kwocie ok. 70 zł. Ponadto zgodnie z oświadczeniem, leczy się z powodu przewlekłych schorzeń kręgosłupa, nadciśnienia tętniczego oraz astmy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączył dokumentację lekarską, z której wynika, iż podlega opiece lekarskiej z powodu choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa i nadciśnienia tętniczego. Nie wynika z nich jednak, zdaniem organu, aby schorzenia te czyniły go niezdolnym do pracy. Oprócz zadłużenia w ZUS posiada zaległości w łącznej kwocie ok. 330 tys. zł z okresu prowadzenia działalności. Jego wierzytelności wynoszą ok. 146 tys. zł. Nie posiada nieruchomości na terenie powiatu kieleckiego i Kielc. Nie posiada również środków transportu. Organ wskazał, iż umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnie uzasadnionych przypadkach zagrażających egzystencji dłużnika. Umorzenie należności nie stanowi wsparcia socjalnego dla osób borykających się z trudnościami finansowymi. Problemy natury materialnej, są argumentem powszechnie występującym i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do całkowitego umorzenia. Z tych przyczyn, w opinii organu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnił orzeczenie o częściowym umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne w łącznej kwocie 7 976,92 zł, co stanowi ponad 50% zaległości wobec ZUS z tego tytułu. Organ podkreślił, iż w przypadku, gdy świadczenia w postaci składek na określone fundusze nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Ponadto Zakład może umorzyć należności jeśli wymienione w przepisie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanki wystąpią w konkretnej sprawie, ale nie jest to obligatoryjne. To organowi rozpatrującemu sprawę pozostawiono do uznania istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Podjęcie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, które jest nieodzowną i typową okolicznością towarzyszącą działalności gospodarczej i stanowi jedną z jej istotnych cech. Osoby biorące na siebie ryzyko działalności gospodarczej muszą być świadome związanych z tym obowiązków, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z określoną linią prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych, ma obowiązek efektywnego egzekwowania swoich należności. W przedmiotowej sprawie istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki i dochodzenia od nich spłaty pozostałych należności. W dniu 22 grudnia 2008r. J. N. wywiódł skargę na powyższą decyzję Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, żądając całkowitego umorzenia długu. Wniósł on o umorzenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od grudnia 2002r. do maja 2003r. w łącznej kwocie 4502,67 zł, w tym z tytułu składek - kwoty 2675,67 zł; na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od grudnia 2002r. do maja 2003r. w łącznej kwocie 1193,18 zł, w tym z tytułu składek - kwoty 690,18 zł oraz na Fundusz Pracy za okres od lutego 2002r. do maja 2003r. w łącznej kwocie 362,56 zł, w tym z tytułu składek - kwoty 190,56 zł. Autor skargi wskazał, iż częściowe umorzenie składek, jakie uzyskał na podstawie zaskarżonej decyzji, nie zmieni jego sytuacji i nie spowoduje możliwości spłacenia części nieumorzonego zadłużenia. Podkreślił bowiem, iż wszelkie próby znalezienia stałego zatrudnienia kończą się niepowodzeniem, głównie z powodu wieku (56 lat). Dlatego utrzymuje się z prac doraźnych i pomocy dzieci. Mieszka w wynajętym pokoju. Oświadczył, że nie korzysta i nigdy nie korzystał z żadnej formy pomocy społecznej, nie pobiera również zasiłków dla bezrobotnych i nie uzyskuje dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Nie posiada także majątku pod żadną postacią pozwalającą na zaspokojenie jakichkolwiek należności. W odpowiedzi na powyższą skargę organ wniósł o oddalenie skargi, w całości podtrzymując motywację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że wydał przedmiotową decyzję po wyczerpaniu toku postępowania wyjaśniającego i przeprowadzeniu szczegółowej analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Dokonał prawidłowej interpretacji przepisów i ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki mogące być podstawą do całkowitego umorzenia należności. Zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja pierwszoinstancyjna, zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, została wydana zgodnie z przewidzianą prawem procedurą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres rozpoznania wyznaczają granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia organu, w tym przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności za okres od grudnia 2002r. do maja 2003r. Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy J. N. za okres prowadzonej działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej oraz spółki jawnej. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 lit. "d" u.s.u.s., płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne jest ubezpieczony, zobowiązany do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne między innymi prowadzące pozarolniczą działalność (art. 6 ust 1 pkt 5 u.s.u.s). Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika spółki jawnej ( art. 8 ust 6 u.s.u.s.) Osoby objęte ubezpieczeniem społecznym prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegały obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stosownie do art. 8 ust 1 lit c ustawy z dnia 6 lutego 1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. 97.28.153 ze zm.) oraz art. 53 ust 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r.o zatrudnieniu i przeciwdziałania bezrobociu (Dz. U. z 2003r. Nr.58, poz. 514 ze zm.) Przepis art. 28 ust 1 u.s.u.s., który stosownie do art. 32 u.s.u.s. ma zastosowanie do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne, przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. W ustępie 2 określono jednoznacznie, że należności mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., który daje organowi możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Wytyczne, jakimi organ winien kierować się podejmując decyzję w zakresie umorzenia należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z przepisu § 3 rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanką umożliwiającą umorzenie, jest w myśl tych przepisów także przewlekła choroba zobowiązanego, konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. powoływanej jako k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k. p. a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k. p. a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. W ocenie Sądu, w badanej sprawie, organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, zaś uzasadnienie nie narusza przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Rozpoznając wniosek organ przyjął, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki. Jakkolwiek nie można podzielić stanowiska, że warunkiem całkowitej nieściągalności jest spełnienie wszystkich warunków określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., to stwierdzić należy, że całkowita nieściągalność stwarza jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności, nie oznacza prawnego obowiązku ich umorzenia. Przepis art. 28 ust 2 u.s.u.s. opiera się na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku całkowitej nieściągalności decyzja przysługuje organowi, który może, ale nie musi, należności umorzyć. Powyższe nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem organ zasadnie, rozpatrując wniosek przyjął, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., a zatem ma możliwość uwzględnienia innych, poza całkowitą nieściągalnością, przesłanek umorzenia. Oceniając wniosek odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz przepisach rozporządzenia z 2003r i ustalił, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jego źródłem utrzymania w 2007r. była umowa o pracę z miesięcznym wynagrodzeniem 936 zł brutto, w roku 2008r. umowa zlecenia za wynagrodzeniem 1000-1300zł miesięcznie, że skarżący korzysta ze środków zgromadzonych w poprzednich miesiącach, pomocy dzieci oraz pożyczek od osób fizycznych. Prowadzi sam gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, Zamieszkuje w wynajętym pokoju, którego koszt stanowi kwotę 250zł, ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości około 70 zł miesięcznie. Posiada ponadto zaległości w kwocie 330000 zł z okresu prowadzonej działalności gospodarczej, przy istnieniu wierzytelności na kwotę 146000 zł. Egzekucja należności innych, niż składkowe okazała się bezskuteczna. Podnieść należy, że skarżący dokonanych ustaleń nie kwestionuje. Uwzględniając powyższe, organ ocenił sytuację materialno bytową skarżącego jako bardzo trudną. Jednocześnie organ podniósł, że stan zdrowia skarżącego wynikający z dokumentacji lekarskiej; zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze nie czyni skarżącego niezdolnym do pracy. Wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Zasadnie organ załatwiając sprawę odwołał się do interesu społecznego. Podejmując decyzję organ stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Należy zaakceptować stanowisko organu, który wskazał, że biorąc pod uwagę cel jakiemu służą środki pochodzące ze składek tj. zabezpieczenie świadczeń dla ogółu obywateli z tytułu ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, bezrobocia i niewypłacalności, nie ma swobody dysponowania wierzytelnością. Interes społeczny jakim jest zapewnienie środków na wypłatę tych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy obywateli, zabezpieczających realizację świadczeń zdrowotnych przemawiają za częściową odmową umorzenia mimo trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Konkludując, sytuacja skarżącego została oceniona przez organ w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa procesowego i materialnego, zaś organ wydając decyzję odmawiającą umorzenia części należności za okres od grudnia 2002r. do maja 2003r nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Z powyższych względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.