I SA/Ke 302/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak po rozpoznaniu 28 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. R. M., pismem z dnia 11 czerwca 2025 r. (nadanym w U.P. w dniu 13 czerwca 2025 r.) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2025 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 5 marca 2025 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W dniu 22 sierpnia 2025 r. małżonka skarżącego – B. M. przesłała do sądu pismo z informacją, że R. M. zmarł w dniu 13 sierpnia 2025 r. Do pisma dołączyła odpis aktu zgonu skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego ( art. 124 § 3 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik takiego postępowania. Jak wynika z akt sprawy skarżący zmarł w dniu 13 sierpnia 2025 r. Okoliczność tę potwierdza odpis skrócony aktu zgonu z Urzędu Stanu Cywilnego w K.. Nie ulega wątpliwości, że zdarzenie to nastąpiło w toku postępowania sądowego. Przedmiotem niniejszej sprawy jest natomiast legalność i zasadność wydanej w stosunku do skarżącego decyzji organu II instancji, utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą mu umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 29 stycznia 2024 r. skarżący zwrócił się o udzielenie ulgi w spłacie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za lata 2010-2015, korzystając tym samym z uprawnienia przyznanego mu treścią art. 28 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023, poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.), regulującego zasady umarzania należności z tytułu składek. Uprawnienie to jest ściśle związane z osobą, która chce z niego skorzystać, w związku z czym, wydając decyzję organ rentowy bada istnienie przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych w odniesieniu do osoby o to wnioskującej (w tym przypadku skarżącego). Zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu składek oraz odsetek przypadających od nieopłaconych składek na ubezpieczenia jest więc prawem o charakterze osobistym, ściśle związanym z osobą skarżącego. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Jak wskazał w tym względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postanowieniu z 5 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Po 358/12, dostępnym pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zw. dalej: "CBOSA"): prawo domagania się umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (zindywidualizowane i skonkretyzowane w postępowaniu administracyjnym), jest ściśle związane z osobą dłużnika i nie podlega dziedziczeniu (przejęciu) przez spadkobierców na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 i art. 32 u.s.u.s. Ww. sąd powołał się przy tym na wyrok NSA w Warszawie z 7 czerwca 2000 r., sygn. akt III SA 1216/99 (CBOSA) oraz glosę sędziego NSA S. B. do tego wyroku (Glosa 2002/2/22). Wskazał również, że inną w tym względzie kwestią jest, że spadkobiercy w zakresie nabytych praw i obowiązków majątkowych (w tym zaległości z tytułu składek), a więc już jako ewentualni dłużnicy, mogą również domagać się umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), w szczególności poprzez powołanie się na swój własny ważny interes (ale nie na interes spadkodawcy). W konsekwencji sąd stwierdził, że realizacja uprawnień, wynikających z art. 28 u.s.u.s. przez następców prawnych, nie zależy od wyników postępowania w zawisłej sprawie sądowoadministracyjnej, a zatem wynik toczącego się postępowania nie dotyczy interesu prawnego osób, które zgłosiły swój udział w miejsce spadkodawcy. Orzekający w niniejszej sprawie sąd w całości podziela powyższe stanowisko poparte przytoczonym wywodem wskazując dodatkowo, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności składkowych (w tym odsetek), ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy, w kontekście przesłanek umorzenia, zawartych w ww. aktach prawnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego skarżącego – R. M.. Dodać przy tym należy, że udziału w niniejszym postępowaniu nie zgłosiła żadna inna osoba, której interesu prawnego dotyczyłby wynik tego postępowania. W konsekwencji, skoro przedmiot niniejszego postępowania dotyczy uprawnienia do domagania się umorzenia odsetek przypadających od nieopłaconych składek, w warunkach ściśle związanych z osobą zmarłego skarżącego, należało orzec jak w sentencji postanowienia, tj. o umorzeniu postępowania sądowego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a.