I SA/Ke 312/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2011r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata A. F. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym kwotę 55,20 ( pięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych tytułem podatku od towarów i usług. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Decyzją z dnia [...]. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]nr RD/UM/17/2011 w zakresie odmowy umorzenia D. S. należności składkowych za okres od stycznia 2008r. do września 2010r. w łącznej kwocie 19 073,26 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 w związku z art. 30 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek ZUS w części finansowanej przez płatnika składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnionych przypadkach ZUS może również na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dalej rozporządzenie, umorzyć należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. 1.3. Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek D. S. uzasadnił ciężką sytuacją materialną oraz zdrowotną. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną R. S.. Na ich utrzymaniu pozostają dwie córki w wieku 20 i 13 lat. Zobowiązany pozostaje na wyłącznym utrzymaniu małżonki, która osiąga dochód z tytułu zatrudnienia. ZUS na podstawie ustaleń własnych stwierdził, iż w 2010r. podstawa wymiaru składek R. S. wynosiła od 2 520 zł do 3 056,25 zł. Ponadto na podstawie oświadczenia zobowiązanego ustalono, że rodzina pobierała zasiłek pielęgnacyjny w kwocie około 150 zł miesięcznie na córkę W.. Wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny na podstawie karty wywiadu środowiskowego oraz przedłożonej przez zobowiązanego dokumentacji wynosiła odpowiednio: czynsz 360 zł, energia elektryczna 120 zł, gaz 130 zł, telefon, internet, telewizja 190 zł, czesne za szkołę córki 110 zł. Dodatkowo dłużnik poinformował, iż dokonuje spłaty kredytu; miesięczne obciążenie z tego tytułu wynosiło około 320 zł. Ponadto wnioskodawca posiadał zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w kwocie 8 000 zł; termin płatności tych należności przypadał do kwietnia 2011r. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało ponadto, że rodzina nie korzystała ze wsparcia właściwego ośrodka pomocy społecznej. W zakresie sytuacji zdrowotnej, zobowiązany poinformował, iż od 6 lat choruje na nieuleczalną chorobę - łuszczycowe zapalenie stawów; w najbliższym terminie zostanie poddany zabiegowi wymiany biodra. Oświadczył, iż ze względu na stan zdrowia nie może podjąć pracy, miesięczne koszty związane z leczeniem oszacował na kwotę 150 zł. Ponadto ustalono, że zobowiązany pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2010r. w wysokości 543,29 zł brutto, co stanowiło 485,39 zł netto. Decyzją z dnia 14 września 2010r. ZUS odmówił D. S. prawa do ww. świadczenia, gdyż orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS został uznany za zdolnego do pracy. Wnioskodawca złożył do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach odwołanie od ww. decyzji. Dodatkowo wnioskodawca przedstawił orzeczenie o niepełnosprawności dla córki W. na okres do 31 maja 2012r. W zakresie posiadanego majątku trwałego ustalono, iż D. S. jest właścicielem samochodu Mercedes-Benz, rok produkcji 1997r. oraz wraz z małżonką właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 45,50 m2 położonego w Starachowicach. 1.4. ZUS uznał, iż w przedmiotowej sprawie, ze względu na fakt, że należności dotąd nie były przedmiotem dochodzenia na drodze egzekucji oraz, iż organ ma możliwość dokonania wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do zobowiązanego, nie można było stwierdzić przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zebrany materiał dowodowy, zdaniem organu, nie dawał również podstawy do stwierdzenia przesłanek określonych w § 3 cyt. wyżej rozporządzenia. Trudna sytuacja zobowiązanego ma charakter przejściowy i wobec uznania przez Komisję Lekarską ZUS, że zobowiązany jest zdolny do pracy w zestawieniu z jego wiekiem (42 lata) oraz ustaleniem przez organ, że zobowiązany wznowił od dnia 1 kwietnia 2011r. prowadzenie działalności gospodarczej, dawało podstawy do uznania, że istnieje realna możliwość uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę przedmiotowych zaległości. Zobowiązany w przeprowadzonym postępowaniu nie udowodnił, iż jego sytuacja finansowa oraz zdrowotna nie pozwala na spłatę całości zadłużenia wobec ZUS bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych D. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz stosownego rozporządzenia do tej ustawy, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS. 2.2. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że obliczona przez organ, a pozostała do dyspozycji rodziny kwota 500 zł (125 zł na osobę, w tym na niepełnosprawną córkę) nie jest kwotą, która pozwoli zaspokoić potrzeby w zakresie wyżywienia, odzieży i innych nieprzewidzianych wydatków. Ponadto, skarżący wskazał, że nadal jest osobą częściowo niezdolną do pracy, powinien poddać się zabiegowi wszczepienia endoprotezy; nie ma też gwarancji, że stan jego zdrowia ulegnie poprawie, przy czym pojawiły się problemy z drugim stawem biodrowym. 2.3. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej określanej jako ustawa p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ww. ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z obowiązującym prawem, przy tym Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, w tym stwierdzenia nieważności. Przy czym stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. 3.2. Organ prawidłowo wskazał na materialno-prawną podstawę umorzenia należności składkowych, jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako ustawa s.u.s. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie. 3.3. Z powyższego wynika, że kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy s.u.s. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił, że żadna z opisanych w ww. przepisie okoliczności nie zachodzi. Należności nie były dotąd przedmiotem dochodzenia na drodze egzekucji. W aktach sprawy brak jest dokumentu, w którym naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nadto ZUS miał możliwość dokonania wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do zobowiązanego (pkt 1.4.). 3.4. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności ZUS przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, co mogłoby wyjaśnić czy przypadek skarżącego jest tym właśnie uzasadnionym, o którym wspomina przepis, a przede wszystkim czy ustalone okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. W celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń. 3.5. Należy przy tym wskazać, że z treści zacytowanych przepisów (pkt 3.2.) wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 kpa. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. Dokonując kontroli legalności decyzji, polegającej na prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz formalnym badaniu decyzji, Sąd stwierdził, że organ sprostał stawianym mu wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające (pkt 1.3.), ustalając sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną skarżącego, a przede wszystkim, istotne w sprawie, jego dochody i wydatki. Oparł się w tym zakresie m.in. na oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wywiadzie środowiskowym (karta informacyjna z dnia 4 stycznia 2011r.), wypisie z rejestru lokali, wypisie z rejestru gruntów, danych zawartych w ewidencji emerytalno- rentowej, prowadzonej przez Inspektorat ZUS w S. (notatka służbowa z dnia 8 lutego 2011r.), informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 19 stycznia 2011r., piśmie ze S.Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 27 grudnia 2010r. Organ dysponował także fakturami dotyczącymi wydatków skarżącego na utrzymanie mieszkania (gaz, energia, telewizja, internet, telefon, czynsz), czesne za szkołę córki oraz orzeczeniem o niepełnosprawności córki skarżącego z dnia 11 maja 2010r., zaświadczeniem lekarskim skarżącego z dnia 11 stycznia 2011r. W posiadaniu ZUS znajdowała się także umowa pożyczki zawarta pomiędzy skarżącym a PKO BP S.A. z dnia 25 listopada 2010r. oraz zeznania o wysokości uzyskanego przez skarżącego przychodu za rok 2008 (PIT 28) oraz uzyskanego przez skarżącego i jego żonę dochodu w roku podatkowym 2009 (PIT 36). Organ ustalił, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema córkami. Młodsza z córek jest osobą niepełnosprawną. Skarżący od 6 lat choruje na łuszczycowe zapalenie stawów. Dochód rodziny skarżącego stanowi wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości około 2000 zł. Rodzina pobiera także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 150 zł. Do dnia 31 sierpnia 2008r. skarżący pobierał rentę w wysokości 485,39 zł netto. Podstawowe wydatki z tytułu stałych opłat wynoszą około 1100 zł miesięcznie, w tym koszty związane z leczeniem skarżącego około 150 zł miesięcznie. Dodatkowy miesięczny wydatek skarżącego stanowi kwota 320 zł, przeznaczana na spłatę kredytu. Skarżący jest właścicielem mieszkania i samochodu. Istotne dla oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego było stwierdzenie, iż decyzją z dnia 14 września 2010r. odmówiono mu prawa do renty, uznając go za zdolnego do pracy oraz wznowienie od dnia 1 kwietnia 2011r. prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Powyższe ustalenia doprowadziły organ do wniosku, że nie istnieją podstawy do umorzenia zaległości skarżącego także na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 ww.; skarżący nie wykazał przesłanek wskazanych w tym przepisie oraz istnieje realna możliwość uzyskiwania dochodu na spłatę należności. 3.6. Reasumując, organ był uprawniony do stwierdzenia, że mimo iż sytuacja finansowa skarżącego jest trudna to trudności te mają charakter przejściowy. W szczególności w związku ze wznowieniem działalności gospodarczej przez skarżącego istnieją możliwości uregulowania powstałego zadłużenia, np. w postaci dogodnego dla skarżącego układu ratalnego. Rozstrzygnięcie ZUS uzasadnia również fakt, iż skarżący jest w stanie regulować zobowiązania wobec innych niż ZUS dłużników. Należy wskazać, że ZUS nie może rozpatrywać wniosku o umorzenie zaległości tylko pod kątem wsparcia socjalnego dla skarżącego i przyznawać pierwszeństwa zadłużeniu skarżącego wobec innych dłużników. 3.7. Zdaniem Sądu, organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa (pkt 3.5.), a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 kpa. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia przedmiotowych należności. Należy wyraźnie podkreślić, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Nawet więc w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa umorzenia należności nie ma charakteru dowolnego. Samo zaś niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. 3.8. Należy też wyjaśnić, że Sąd dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej wnioskodawcy, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta bowiem z tzw. powagi rzeczy osądzonej. 3.9. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Stosownie do § 19 w zw. z § 18 ust.1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd ustalił wynagrodzenie w przedmiotowej sprawie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 295,20 zł w tym 55,20 zł tytułem VAT, i przyznał je adwokatowi.