I SA/Ke 321/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Asystent sędziego Emilia Czarnecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi J B na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A.S.-C. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100), w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą J. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Organ wskazał, że J. B. podlegała ubezpieczeniu społecznemu w ZUS w okresie od 1 grudnia 1999r. do 30 listopada 2004r., natomiast ubezpieczeniu rolników w KRUS do dnia 30 listopada 1999r. i od dnia 1 grudnia 2004r. Pismem z dnia 29 października 2009r. zwróciła się do Oddziału ZUS w Kielcach z wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS do kwoty jaką wypłacił jej KRUS tj. 2.702 zł oraz o rozłożenie pozostałej kwoty na raty. Następnie pismem z dnia 12 listopada 2009r. wniosła o umorzenie zaległości na FUS za okres stycznia 2002 do listopada 2004 oraz FUZ za okres października 2002 do listopada 2004r. We wnioskach tych oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała na trudną sytuację materialną oraz na fakt, że zadłużenie powstało po wyłączeniu jej z ubezpieczenia przez KRUS. Organ szczegółowo wyjaśnił przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.)- dalej: u.s.u.s., przewidujące taką możliwość tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania takich należności określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Uwzględniając więc okoliczności faktyczne i prawne sprawy wniosek J. B. organ rozpatrywał w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 cyt. rozporządzenia, które mają zastosowanie w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zobowiązana mieszka w domu usytuowanym na działce o powierzchni 18 arów będącej własnością jej i męża. Zajmuje z rodziną parter budynku (2 pokoje z kuchnią). Według złożonego oświadczenia nie posiada gospodarstwa rolnego, nie prowadzi hodowli zwierzęcej lub roślinnej. Dzierżawi grunty orne o powierzchni 1,65 ha, które według oświadczenia nie są uprawiane. Nie otrzymuje dopłat unijnych. Według danych uzyskanych ze Starostwa Powiatowego wynika, że J. B. posiada udziały w nieruchomościach (opisane w przedmiotowej decyzji), przy czym na jednej z nich w dniu 19 grudnia 2005r. Zakład ustanowił zabezpieczenie hipoteczne. Do protokołu przesłuchania mąż wnioskodawczyni J. B. oświadczył, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi dziećmi. Stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania to opał około 2.000 zł w sezonie grzewczym, energia elektryczna 400 zł za 3 miesiące, gaz w butli 2 sztuki na miesiąc około 100 zł, wywóz szamba 100 zł miesięcznie, składka KRUS 2x370 zł/kwartał, telefon 30,50 zł, koszty wykupu leków około 100 zł oraz koszty dojazdu do Kliniki Okulistycznej ok. 100-150 zł raz w miesiącu ponoszone w związku ze schorzeniami J. B.. Strona spłaca układ ratalny (należności męża wobec ZUS) zawarty w dniu 25 listopada 2005r. w ratach miesięcznych 52,40 zł, raty narastająco do kwoty 65,22 zł do 30 listopada 2010r. Według oświadczenia źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej przez stronę działalności (handel drobiem na targowiskach), który wynosi ok. 800 zł miesięcznie, (strona nie zatrudnia pracowników). Z przedłożonej kopii Ewidencji Przychodów za okres od stycznia do sierpnia 2009r. miesięczne dochody wynoszą od 551 zł do 1.345 zł. W toku postępowania J. B. oświadczyła, że w styczniu i lutym br. ze względu na duże mrozy nie prowadziła działalności i nie uzyskiwała żadnych dochodów. Mąż strony zeznał, że nie pracuje, a dzieci uczą się. W bazie danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS o płatnikach składek i ubezpieczonych 19-letni syn D. nie figuruje, natomiast 21-letnia córka M. figuruje jako osoba zatrudniona w firmie K. S.A. za wynagrodzeniem miesięcznym brutto około 2000 zł. Jak oświadczyła J. B., córka z uzyskanego dochodu opłaca stancję, studia i własne utrzymanie, i nie jest w stanie pomóc finansowo, jednakże strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji na potwierdzenie tych okoliczności. Dalej organ wskazał, że J. B. również prowadził działalność gospodarczą, wyrejestrowana z ZUS w dniu 1 lipca 2005r. W 2007r. uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 8.520,46 zł oraz z tytułu umowy zlecenia/o dzieło w wysokości 14.497,75 zł (przy przychodzie 18.121,97 zł), w 2008r. uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 6.961,88 zł oraz z tytułu umowy zlecenia/o dzieło w wysokości 1.250,11 zł (przy przychodzie 1.562,64 zł). Z kolei według informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego oraz przedłożonych zeznań podatkowych w latach 2007 i 2008 J. B. nie wykazała przychodu. Według oświadczenia J.a B., małżonkowie nie posiadają wierzytelności, praw majątkowych, rachunków bankowych, natomiast do prowadzenia działalności strona posiada samochód marki Lublin z 1996r. oraz marki Ford Escort z 1996r. J. B. przeszedł kilka operacji w związku z odklejeniem się siatkówki i stan zdrowia nie pozwala mu podjąć zatrudnienia. J. B. pozostaje w leczeniu z uwagi na dyskopatię, rwę kulszową oraz depresję. Małżonkowie posiadają zadłużenie u znajomych i rodziny w wysokości 15 tys. zł. Nie korzystają z żadnej formy pomocy społecznej. Oceniając powyższą sytuację organ podniósł, że brak jest podstaw do uznania, iż sytuacja J. B. jest wyjątkowa, uniemożliwiająca opłacenie należności względem Zakładu. Wprawdzie zarówno strona jak i jej małżonek posiadają problemy zdrowotne, które wymagają stałego leczenia, jednakże przedłożona do wniosku dokumentacja nie wskazuje, iż uniemożliwiają one podjęcie zatrudnienia, czy prowadzenia działalności. Rodzina posiada źródło dochodu uzyskiwane z prowadzonej działalności oraz dochód z tytułu zatrudnienia córki. Wprawdzie strona zeznała, że córka nie może pomóc finansowo, gdyż dochód przeznacza na studia i stancję, jednak w toku postępowania w pierwszej instancji J. B. zeznał, że córka zamieszkuje z rodzicami. Organ podkreślił również, że zobowiązana jest właścicielką nieruchomości, na której Zakład ustanowił zabezpieczenie hipoteczne oraz gruntów ornych, z uprawy których rodzina mogłaby uzyskać dodatkowe dochody. W takim stanie rzeczy sytuacja majątkowa nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy też zagrożenia egzystencji. Ponadto wobec strony umorzone już zostały należności składkowe w wysokości 27.501,86 zł. Końcowo organ wskazał na fakultatywny charakter instytucji umorzenia, co oznacza, że Zakład może ale nie musi umorzyć należności, jeśli wystąpią przesłanki opisane w wymienionych przepisach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. B. wniosła o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśniła, że zaległość powstała przez opłacanie składek na KRUS, przy czym dopiero po 5 latach poinformowano ją o okoliczności, iż nie podlega temu ubezpieczeniu. Obecnie uzyskuje dochód w wysokości 600-800 zł. Skarżąca wskazała, że utrzymuje dom, chorego męża i uczącego się syna. Obecna działalność przynosi straty co zmusza stronę by wkrótce ją zlikwidować. Samochód, który wykorzystuje do działalności, nie jest w dobrym stanie technicznym. Skarżąca wskazała również na problemy zdrowotne – depresje, rwę kulszową i chory kręgosłup. Córka mieszka na stancji, i po jej opłaceniu oraz studiów nie jest w stanie pomóc skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Organ prawidłowo wskazał, że materialno-prawną podstawę umorzenia należności w niniejszej sprawie stanowił art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. Stanowi on, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem wniosek J. B. dotyczył umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy przy tym wyjaśnić, że decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.us. w związku z § 3 rozporządzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może być jednak dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowania poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Czyniąc te ustalenia przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie wskazał dom, który stanowi jej miejsce zamieszkania J. B. i jej rodziny. Uzyskał także informacje ze Starostwa Powiatowego oraz z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Informacje te dały pełen obraz i nieruchomości ruchomości, których J. B. jest właścicielką. Następnie organ przeanalizował Ewidencję Przychodów, z której wynika, że skarżąca uzyskuje dochody z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Przy czym ustalając dochody skarżącej i jej rodziny organ wziął pod uwagę okoliczność, że także córka skarżącej pracuje zawodowo i otrzymuje comiesięczne wynagrodzenie. Dokonując dalszych ustaleń organ wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem rodziny skarżącej, zakupem lekarstw oraz koszt należności J. B. spłacanych wobec ZUS. Nie pominął również innych obciążeń majątkowych w postaci zadłużenia w wysokości 15 000 zł. Rozważył podnoszone przez skarżącą problemy związane ze zdrowiem, zarówno jej jak i męża. Wskazał przy tym, że problemy te nie uniemożliwiają prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą ani podjęcia zatrudnienia przez jej męża. Z powyższego wynika zatem, że organ w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację majątkową i zdrowotną J. B., pod kątem przesłanek zawartych w § 3 ww. rozporządzenia. Organ nie stwierdził również strat materialnych spowodowanych klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Z ustaleń tych wyprowadził wniosek, że J. B. nie spełnia żadnego z kryterium o którym mowa w § 3 ww. rozporządzenia. Ze względu na zarzuty skargi wskazujące na przyczyny powstania zaległości wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż ocenie organów w aspekcie umorzenia należności składkowych podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony. Z tego też powodu nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. Jakkolwiek nadmienić w tym miejscu należy, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Jak już wyżej wskazano, Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji i ocenia jej zgodność z prawem na dzień, w którym została wydana. Bierze zatem pod uwagę stan faktyczny, który istniał w dacie wydawania decyzji. A zatem zawarty w skardze argument J. B., iż zmuszona jest zlikwidować prowadzoną działalność gospodarcza wobec faktu, iż przynosi straty, nie może być podstawą do podważania wydanej uprzednio decyzji. Okoliczność ta może prowadzić do ewentualnego złożenia kolejnego wniosku o umorzenie przedmiotowych zaległości. Reasumując należy zatem uznać, że sytuacja J. B. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązaną argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności. Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a.