I SA/Ke 33/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2020 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. uchyla postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie Ś.Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. [...]; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.na rzecz H.S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (Dyrektor) postanowieniem z [...] r. nr [....] uchylił w całości postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (Naczelnik) z [...] nr [....] w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów zgłoszonych przez H.S. 28 maja 2019 r. uzupełnionych pismem z 27 czerwca 2019 r. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z 22 marca 2019 r. o nr 44/19, 45/19 wystawionych przez wierzyciela – Ś. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w K. z tytułu należności z nieuregulowanych kar pieniężnych i umorzył w całości postępowanie organu I instancji w sprawie ww. zarzutów. Organ ustalił, że Naczelnik prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku H.S., m.in. w oparciu o tytuły wykonawcze z 22 marca 2019 r. o nr 44/19 oraz nr 45/19 wystawione przez ww. wierzyciela z tytułu należności z nieuregulowanych kar pieniężnych. Zawiadomieniem z 29 kwietnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług w M. P. S.A. w T.. Zawiadomienie o zajęciu Spółka otrzymała 9 maja 2019 r., natomiast zobowiązany zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych otrzymał 22 maja 2019 r. Spółka poinformowała, że nie posiada nieuregulowanych zobowiązań wobec zobowiązanego. W dniu 4 czerwca 2019 r. do Naczelnika wpłynęło pismo H.S. z 28 maja 2019 r. zatytułowane jako "Skarga". Zobowiązany podniósł, że należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu. W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania intencji pisma, zobowiązany wskazał, że pismo to stanowi zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne tj. zarzut przedawnienia, wygaśnięcia obowiązku, a także określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w tytule wykonawczym nr 44/19. Organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów. Postanowieniem z 16 lipca 2019 r. nr WP.3151.1.2019 wierzyciel oddalił zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty. Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył zażalenie. Postanowieniem z [...] r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z [...]. nr [....] Naczelnik uznał za niezasadne zarzuty wniesione przez H.S.. W zażaleniu od tego postanowienia zobowiązany podtrzymał zarzuty przedawnienia oraz wygaśnięcia obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi. Uchylając zaskarżone postanowienie i umarzając postępowanie w sprawie zarzutów Dyrektor przywołując art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazał, że odpisy tytułów wykonawczych zobowiązany odebrał osobiście 22 maja 2019 r., natomiast termin do wniesienia zarzutów upłynął 29 maja 2019 r. Pismo zobowiązanego z 28 maja 2019 r. zawierające zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało nadane w placówce pocztowej 31 maja 2019 r., tj. 2 dni po upływie terminu do złożenia zarzutów. Dyrektor zauważył, że w piśmie z 27 czerwca 2019 r. zobowiązany potwierdził, że pismo z 28 maja 2019 r. stanowi zarzuty pomimo, iż w wezwaniu z 5 czerwca 2019 r. organ egzekucyjny poinformował zobowiązanego, że zarzuty mogą być złożone w terminie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego. Podkreślił, że zobowiązany wraz z czynnością, dla której określony był termin, nie wniósł prośby o przywrócenie terminu do złożenia zarzutu. Dyrektor stwierdził, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez zobowiązanego czynności procesowej. Czynność dokonana po terminie jest czynnością prawnie nieskuteczną, a zatem brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenia złożonych przez stronę zarzutów. Wobec powyższego zdaniem Dyrektora brak było podstaw do rozpatrzenia przez organ I instancji merytorycznie zarzutów złożonych po terminie przez zobowiązanego. Na powyższe postanowienie H. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie postępowania egzekucyjnego, zasądzenie od wierzyciela takiej samej kary jak w tytułach wykonawczych oraz pokrycia kosztów korespondencji do organów, sporządzania kserokopii przez skarżącego tj. kwoty ok. 150 zł. W uzasadnieniu podniósł, że organ egzekucyjny nie poinformował go o przekroczeniu terminu do złożenia zarzutów oraz o przysługującym prawie do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. W ocenie zobowiązanego ponadto organ bezpodstawnie podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne ignorując postanowienie Dyrektora o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu w całości postępowania w sprawie złożonych zarzutów. Zobowiązany zarzucił nadto błędną wykładnię art. 92c ustawy o transporcie drogowym dokonaną przez wierzyciela. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. zaskarżone postanowienie Sąd uchyla, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w myśl art. 135 ustawy p.p.s.a Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora uchylające postanowienie Naczelnika w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym i umarzające postępowanie w zakresie zarzutów. Nie ulega wątpliwości, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U.2018.1314) dalej "u.p.e.a.", wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Nie ulega też wątpliwości, że w razie wniesienia zarzutów po tym terminie organ egzekucyjny powinien je oddalić jako wniesione z uchybieniem terminu. Jest to dopuszczalne jednak tylko wtedy, gdy pismo zobowiązanego można i należy zakwalifikować jako zarzuty w rozumieniu art. 33 u.p.e.a. W rozpoznanej sprawie organy tak zakwalifikowały pismo skarżącego z 28 maja 2019 r. W pierwszej kolejności należy zatem rozstrzygnąć, czy pismo zobowiązanego z 28 maja 2019 r., prawidłowo zostało zakwalifikowane przez organy jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że prawidłowa kwalifikacja pisma przez rozpoznający sprawę organ stanowi wyraz respektowania przez organy administracji publicznej podstawowych zasad postępowania, a w konsekwencji pozwala na rozstrzygniecie sprawy zgodnie z procedurą administracyjną i pełni rolę porządkującą prowadzone postępowanie czyniąc je czytelnym dla wszystkim zainteresowanych. W myśl bowiem rozdziału II Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), w szczególności art. 7 i art. 8, które to przepisy mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a., obowiązkiem organów administracji jest kierowanie się m. in. interesem obywateli i podejmowanie działań mających na celu pogłębienie zaufania obywateli do organów państwa. Z wymienionymi zasadami ściśle związana jest również wyrażona w art. 9 k.p.a. zasada informowania stron, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powyższe cele winny przyświecać organom w czasie trwania całego postępowania administracyjnego. Szczególnych starań i wnikliwości należy zaś oczekiwać od organów w sytuacji, gdy stroną postępowania nie jest podmiot zastępowany przez zawodowego pełnomocnika. Wtedy bowiem, do ustalenia rzeczywistej woli strony wyrażonej np. w pismach kierowanych do organu, należy podchodzić z dużą ostrożnością, mając na względzie to, że "zwykły" obywatel może mieć kłopoty ze swobodnym poruszaniem się w materii prawa i procedury administracyjnej. Stąd więc tak istotnego znaczenia nabiera konieczność ustalania rzeczywistej woli strony, nie tylko w oparciu o powoływane przez nią przepisy prawa, ale przede wszystkim odnosząc się do treści pism kierowanych przez stronę. Oznacza to zatem, że jeżeli wniesione przez stronę pismo – pomimo tytułu nadanego przez wnoszącego – spełnia wymagania stawiane wobec innego środka prawnego, to organ administracyjny powinien potraktować je jako zgodny z rzeczywistą wolą strony środek prawny i nadać mu bieg we właściwym trybie. Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że organ pierwszej instancji zauważył konieczność zbadania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym rzeczywistej woli strony. W tym celu wezwał zobowiązanego do sprecyzowania intencji pisma z 28 maja 2019 r. Interpretując odpowiedź skarżącego na to wezwanie organ pierwszej instancji pochopnie jednak zakwalifikował je jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wprawdzie skarżący precyzując intencję zawartą w piśmie z 28 maja 2019 r. wskazał, że formułuje zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne, to jednak należy stwierdzić, że uczynił to sugerując się treścią wezwania organu o sprecyzowanie żądania. W wezwaniu jako jedne z możliwych środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, z których może skorzystać zobowiązany, zostały bowiem wymienione "zarzuty". Organ I instancji pominął jednak okoliczność, że pismo skarżącego z 28 maja 2019 r. zostało nadane w placówce pocztowej 31 maja 2019 r. tj. po terminie przysługującym skarżącemu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, co zauważył dopiero Dyrektor. Należy wskazać, że termin, w którym pismo zostaje złożone stanowi istotnie pomocną okoliczność przy kwalifikowaniu rodzaju wniosków składanych przez strony. Okoliczności tej organ I instancji nie wziął jednak pod uwagę, wadliwie wymieniając w wezwaniu możliwość wyboru środka zaskarżenia (zarzutów), który biorąc pod uwagę datę nadania pisma uchybiał terminowi do jego wniesienia. Uwadze organu umknął nadto fakt, że w odpowiedzi na wezwanie skarżący wyraźnie wskazał, że "jest to także mój wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego". Z tych też względów, zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organu, że pismo skarżącego z 28 maja 2019 r., należało rozpoznać jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Pismo to należało zakwalifikować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przypisując sformułowanym przez skarżącego zarzutom odpowiednie podstawy prawne przewidziane w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania (pkt 1); jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2); jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa (pkt 3); gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego (pkt 4); jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny (pkt 5); w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego (pkt 6); jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu (pkt 7); jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania (pkt 8); na żądanie wierzyciela (pkt 9); w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (pkt 10). Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wystąpienie tych przesłanek zawsze obliguje organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Skarżący precyzując intencję zawartą w piśmie z 28 maja 2019 r. wskazał, że podstawą zarzutu jest przedawnienie, wygaśnięcie obowiązku, a także określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia zawartego w tytule wykonawczym, co odpowiada podstawie umorzenia postępowania egzekucyjnego określonej art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. "Wygaśnięcie obowiązku z innego powodu", niż brak wymagalności, czy umorzenie, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. to właśnie przypadek przedawnienia. O umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany może wnosić na każdym etapie sprawy egzekucyjnej, może o to wnosić także wierzyciel, a także – i przede wszystkim – powinien to badać organ egzekucyjny z urzędu, który w razie stwierdzenia ku temu podstawy z urzędu powinien wydać postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie to wydaje się także na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela. Jak wynika z powyższego, zarzut przedawnienia może być kwalifikowany w postępowaniu egzekucyjnym nie tylko jako zarzut w rozumieniu art. 33 u.p.e.a., ale także jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie (art. 59 § 3 i 4 w związku z § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W taki właśnie sposób, tj. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, należało zakwalifikować pismo skarżącego w rozpoznanej prawie. Zatem organy egzekucyjne obu instancji nie rozpoznały właściwie sprawy, wadliwie identyfikując pismo zobowiązanego z 28 maja 2019 r. jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, Takie postępowanie organów doprowadziło do naruszenia wskazanych na wstępie zasad postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz naruszenia art. 59 § 1, § 3, § 4 u.p.e.a. W postępowaniu przed organem władzy publicznej, w tym przed organem egzekucyjnym, obowiązuje zasada, że rozpoznanie sprawy nie powinno odbywać się w oderwaniu od istoty sprawy lub pisma, czy w oderwaniu od rzeczywistych intencji strony. Źródłem tego standardu jest zasada demokratycznego państwa prawa oraz zasada sprawiedliwości proceduralnej. Ujmując tę kwestię zwięźle można powiedzieć, że organy administracyjne powinny tak odczytać żądanie strony, aby nie poniosła ona w efekcie tych działań negatywnych konsekwencji procesowych. Organ winien w każdym przypadku dążyć do merytorycznego rozpoznania sprawy. Tymczasem, wadliwe postępowanie organów na gruncie kontrolowanej sprawy doprowadziło do stanu, w którym strona została pozbawiona możliwości uzyskania merytorycznego stanowiska w zakresie zgłaszanej argumentacji. Ponownie rozpatrując sprawę organy potraktują pismo skarżącego z 28 maja 2019r. (uzupełnione pismem z dnia 27 czerwca 2019r.) jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i rozpoznają go merytorycznie, biorąc pod uwagę podniesione przez skarżącego argumenty. Z uwagi na powyższe zbędnym było w przedmiotowej sprawie wydawanie przez wierzyciela postanowień wyrażających jego stanowisko w zakresie zarzutów. Dlatego również te akty zostały przez Sąd wyeliminowane z obrotu prawnego. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zarzut zawarty w skardze o braku pouczenia co do możliwości wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne w terminie 7 dni. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że skarżący otrzymał stosowne pouczenie w tym zakresie. Sąd nadto nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie mu kosztów poniesionych w toku postępowania administracyjnego z tytułu wydatków na korespondencję z organem, sporządzanie kserokopii dokumentów. Orzekanie o kosztach postępowania administracyjnego znajduje się bowiem poza obszarem kognicji sądu administracyjnego. Ponieważ dopiero wskazana w uzasadnieniu wyroku kwalifikacja pisma jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego umożliwi organom egzekucyjnym merytoryczne wypowiedzenie się m.in. w zakresie przedawnienia dochodzonej należności, jako przedwczesny należy ocenić zarzut naruszenia art. 92c ustawy o transporcie drogowym. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a., uchylił postanowienia organów egzekucyjnych obydwu instancji w punkcie 1 sentencji wyroku oraz wierzyciela w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w punkcie 3 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu wpisu uiszczonego od skargi.