I SA/Ke 331/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2013 r. nr [...]w części dotyczącej odmowy umorzenia H.Z. należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 10/2003-01/2004, 11/2004 i umorzył postępowanie w pozostałej części. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że H. Z. w okresie 05/2000-06/2005 prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót ogólnobudowlanych. Z uwagi na niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP na koncie rozliczeniowym zobowiązanego powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 20 listopada 2012 r. H. Z. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek motywując go trudną sytuacją materialną. 1.3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm. - dalej: u.s.u.s.) podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 dalej: rozporządzenie). Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność, w związku z tym organ przeprowadził postępowanie w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s i przepisy cyt. wyżej rozporządzenia. Zgodnie z § 3 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek , jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego, nadzwyczajnego zdarzenia, oraz w wypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości zarobkowania. 1.4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje. Uzyskuje dochód z renty z KRUS w wysokości 1119,58 zł brutto miesięcznie, jak również z dopłat bezpośrednich z ARiMR, które w 2010 r. wyniosły 3380,82 zł, a w roku 2011 wyniosły 3969,78 zł. Zobowiązany zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną E. Z.. Żona pobiera z GOPS w P. zasiłki rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia dziecka niepełnosprawnego oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 415,00 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostają uczący się synowie – niepełnosprawny P. oraz M.. H. Z. jako stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem wskazał: opłatę za energię elektryczną – ok. 110 zł, opłatę za gaz – ok. 60 zł, opłatę za wodę i ścieki ok. 66 zł, opłatę za telefon - ok. 50zł, opłatę za wywóz nieczystości – 66,74 zł, podatek rolny – 70 zł /kwartał/, spłatę dwóch kredytów 550 zł. Zobowiązany oświadczył, że korzysta wraz z rodziną z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych na zakup żywności według oświadczenia w wysokości 120 zł. Organ ustalił, że skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego Ford Transit rok produkcji 1987, ciągnika rolniczego Ursus rok produkcji 1968, przyczepy lekkiej SAM rok produkcji 1993, samochodu osobowego Skoda Felicia rok produkcji 1999 oraz dwóch samochodów osobowych Ford Sierra rok produkcji 1992. Skarżący oświadczył, że samochód Ford Transit został sprzedany na części i złom, a pozostałe pojazdy są zarejestrowane na skarżącego, ale zostały zakupione przez inne osoby – syna i zięciów. Organ ustalił ponadto, że H. Z. jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni 1,6700 ha w miejscowości A. i gruntów ornych o powierzchni 0,2900 ha w miejscowości W.. Wraz z małżonką skarżący jest właścicielem gruntów ornych użytków rolnych zabudowanych o pow. 0,5600 ha w miejscowości P. i działki o pow. 0,0387 ha w miejscowości B. oraz gruntów ornych o pow. 0,0799 ha w miejscowości B. /udział 1/6/. Oprócz zaległości z tytułu składek posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów – w Banku Spółdzielczym w 2010 r. i 2012 r. na leczenie członków rodziny – do spłaty pozostało łącznie 15.726,00 zł oraz w Lukas Bank w 2011 r. na zakup sprzętu AGD – do spłaty pozostało 480,32 zł. Zobowiązany zalega z bieżącymi płatnościami za telefon i wywóz śmieci. Zobowiązany wskazał również na problemy zdrowotne swoje i członków rodziny. Skarżący leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa i stawów, posiada orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do 12/2013 r. Żona skarżącego pozostaje pod stałą opieką lekarską w związku ze schorzeniami ginekologicznymi oraz z powodu nadciśnienia tętniczego. Syn skarżącego P. cierpi na chorobę Blounta, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 31 maja 2014 r., pozostaje pod opieką Kliniki Ortopedii i Traumatologii w Warszawie. Koszty leczenia rodziny skarżący szacuje na kwotę ok. 300 zł miesięcznie. 1.5. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponownie wskazał, na trudną sytuację materialno-bytową i zdrowotną swojej rodziny. Podkreślił, że jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, a pomoc taką mogą uzyskać jedynie osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Podniósł, że nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanych nieruchomości gruntowych. Grunty użytkują sąsiedzi i rodzina w zamian za warzywa. Wyjaśnił ponadto, że nie jest właścicielem środków transportu, figuruje jako właściciel, aby ich faktyczni właściciele płacili niższe stawki ubezpieczeniowe. 1.6. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wobec H. Z. nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek warunkujących umorzenie zaległości. Wskazał, ze sytuację materialną skarżącego ustalił w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzone przez organ z urzędu oraz przedłożone przez skarżącego. Podniósł, że zobowiązany uzyskuje dochód z tytułu renty rolniczej, żona zobowiązanego uzyskuje dochód z tytułu zasiłków z GOPS. Skarżący jest właścicielem kilku nieruchomości i pomimo, że oświadcza iż nie uzyskuje z nich dochodów to przedkłada decyzje Kierownika ARiMR, z których wynika, że pobiera dopłaty bezpośrednie. Ponadto jest właścicielem środków transportu. Mimo wykazania na problemy finansowe skarżący wywiązuje się ze spłaty zaciągniętych kredytów konsumenckich spłacając miesięczne raty. Zdaniem organu wskazane przez skarżącego argumenty nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zaległości. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych H. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że uważa decyzję za niesprawiedliwą i wysoce niekompetentną. Zdaniem skarżącego w wydanej decyzji brak było wnikliwości i staranności w badaniu okoliczności sprawy. 2.2. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. ze zm.) - sądy administracyjne sprawując kontrolę działalności administracji publicznej stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a – c p.p.s.a.). 3.2. Skarga nie jest zasadna i podlegała oddaleniu. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych we wskazanym wyżej zakresie należy stwierdzić, że nie narusza ona prawa, a ustalony przez organ stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. 3.3. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca H. Z. umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s., który stosownie do art. 32 tejże ustawy ma zastosowanie do składek na Fundusz Pracy oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. W ustępie 2 określono jednoznacznie, że należności mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednak w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. ustawodawca dokonał legalnej wykładni tego pojęcia wskazując, iż całkowita nieściągalność należności zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3.4. Alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności a ich uiszczenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanką umożliwiającą umorzenie jest także, w myśl tych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.5. Skarżący przedstawił swoją sytuację życiową pod kątem przesłanek z § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia. W ocenie Sądu w badanej sprawie, organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 81 kodeksu postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 – dalej k.p.a.), a uzasadnienie rozstrzygnięcia odpowiada dyspozycji przepisu art. 107 § 3 k.p.a.. Oznacza to, że wskazany przez organ stan faktyczny Sąd przyjął za własny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna, nie mniej osiąga on stały dochód z tytułu renty oraz posiada majątek w postaci ruchomości, jak i nieruchomości. Fakt posiadania majątku, jak prawidłowo wskazał organ, daje możliwość uregulowania powstałego zadłużenia, chociażby przez zbycie samochodu osobowego, który stanowiłby źródło pokrycia długu. Nadto spłata nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb zobowiązanego i jego rodziny. Oświadczenie zobowiązanego, że samochód figuruje na niego z uwagi na ulgę ubezpieczeniową nie może być przesłanką przemawiającą za umorzeniem należności z tytułu składek. Organ dogłębnie przeanalizował dochody i wydatki skarżącego, a także sytuację zdrowotną jego rodziny. Bilans wykazał, że nie zachodzi sytuacja, gdy ze względu na stan majątkowy i rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Poprawny jest zatem pogląd organu, że sytuacja materialna skarżącego jakkolwiek trudna nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem administracyjnym umarzanie należności składkowych powinno mieć charakter jednostkowy i znajdować zastosowanie jedynie w szczególnych przypadkach. Naczelny Sąd Administracyjny w Wyroku z 23 kwietnia 2009 r. (sygn. II GSK 884/08, LEX nr 558740) stanął na stanowisku, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie jedynie dla uzasadnionych przypadków – a zatem w wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych. Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2009 r. (sygn. I SA/Gd 874/08, LEX nr 483118), gdzie wskazał, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że po jego stronie zaszły przesłanki otwierające możliwość rozważenie umorzenie zaległości, rozstrzygnięcie organu należało uznać za poprawne. 3.6. W piśmie z dnia 26 lutego 2013 r. w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy przez ZUS zobowiązany cofnął wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. W związku z powyższym organ prawidłowo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w tym zakresie. 3.7. Odnosząc się do zarzutu podnoszonego przez skarżącego co do uregulowania przez niego składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/2003 do 01/2004 oraz 11/2004 wskazać należy, że w toku postępowania o umorzenie zaległości nie jest dopuszczalne kwestionowanie wysokości tej należności. 3.8. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.