I SA/Ke 332/08

Dnia 17 października 2008 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 3 września 2008r. w wysokości 2000zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. A.S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz rodzicami i dwudziestopięcioletnią siostrą. Według oświadczenia w skład majątku skarżącego wchodzi budynek gospodarczy wielkości 200m² z działką 10arów o wartości 190 000zł oraz działka wielkości 5,2ara o wartości 100 000zł. Skarżący wskazuje, że środki na jego osobistym rachunku bankowym są zajęte przez Urząd Skarbowy. Jako posiadane przedmioty wartościowe skarżący wykazuje samochód marki mercedes CLK rok prod. 2003 wartości ok. 70 000zł. W dalszej części wniosku skarżący wyjaśnia, że posiadane przez niego nieruchomości zabezpieczone są hipotekami – jedna bankową, druga skarbową. W związku z egzekucją prowadzoną wobec zaległości skarżącego w podatku VAT za 2002r. zajęte są jego rachunki bankowe. Skarżący oświadcza, że pozostał faktycznie bez środków do życia i może egzystować tylko dzięki rodzicom. Ponadto skarżący oświadcza, że spłaca dwa kredyty /oprócz samochodowego/ na łączną kwotę 163 000zł oraz posiada debet na rachunkach bankowych na łączną kwotę 155.000zł. A. S. oświadcza, że prowadzi działalność gospodarcza, z której nie osiąga dochodu. Według oświadczenia źródłem utrzymania skarżącego, jego siostry i rodziców jest dochód uzyskiwany przez rodziców skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który za rok 2007 stanowił kwotę ok. 41 600zł, co miesięcznie stanowiło kwotę 3 466,66zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazuje, ponad informacje wskazane wyżej, że wraz z rodzicami, skarżącym i siostrą zamieszkuje jeszcze brat prowadzący odrębne gospodarstwo domowe – sam się utrzymuje i nie dokłada do potrzeb skarżącego. Ponadto skarżący oświadcza, że prowadzenie swoich spraw zlecił doradcy podatkowemu M. D.-M. i adwokatowi B. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach pismem z dnia 24 września 2008r. wezwał pełnomocnika A. S. do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, a to: - udokumentowanie ponoszenia straty z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; - przedłożenie odpisu /kserokopii/ rocznego zeznania podatkowego A.S. za rok 2007; - udokumentowanie wysokości miesięcznej raty spłacanego przez skarżącego kredytu zaciągniętego na zakup samochodu oraz wskazanie kwoty kredytu jaka pozostała do spłaty; - udokumentowanie wysokości miesięcznych rat spłacanych przez skarżącego innych kredytów oraz wskazanie kwoty jaka pozostała do spłaty; - wskazanie z jakich źródeł i w jakiej wysokości /należy przedłożyć zaświadczenie za ostatnie 3 miesiące/ osiąga dochody brat skarżącego. Pełnomocnik A.S. odniósł się do wezwania Sądu w piśmie procesowym z dnia 7 października 2008r., do którego dołączył kserokopię kalendarza spłat do umowy kredytowej nr 9835788/103 – kredyt zaciągnięty przez FHU "M." S. A. na zakup samochodu. W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej w skrócie "ustawą p.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a./. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i art. 252 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenia strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna – także dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest nie wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego /art. 255 ustawy p.p.s.a./. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik A. S. w piśmie procesowym z dnia 7 października 2008r., do którego dołączył kserokopię kalendarza spłat do umowy kredytowej nr 9835788/103 – kredyt zaciągnięty przez FHU "M." S. A. na zakup samochodu. Z przedłożonego kalendarza spłat kredytu wynika, iż kolejna rata spłaty kredytu przypada na dzień 7 listopada 2008r. i stanowi kwotę 1513,22zł plus odsetki 826,39zł, kolejne raty przypadają co miesiąc, aż do dnia 7 listopada 2011r. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącego należy zważyć, że ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania , czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, ze strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu /por. post. NSA z dnia 31 grudnia 2004r. sygn. akt. GZ 146/04. Przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie A. S. pomimo wezwania nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności nie doręczył żądanych przez Sąd dokumentów, oświadczeń, zeznań podatkowych i zaświadczeń. W tym stanie sprawy, wobec braku przedłożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, dokonano oceny jego sytuacji materialnej jedynie na podstawie oświadczeń złożonych na formularzu PPF i uznano, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Uwzględniono, że rodzice A. S. w 2007r. uzyskiwali dochód w wysokości ok. 3 466,66zł miesięcznie /aktualnych dochodów rodziców, swoich ani rodzeństwa skarżący nie podał/ i z tej kwoty utrzymuje się czteroosobowa rodzina, bowiem prowadzona działalność gospodarcza zarówno przez skarżącego jak i przez jego siostrę przynosiła w latach ubiegłych stratę. Skarżący oświadcza, że spłaca kredyty, jednakże wskazał tylko wysokość miesięcznej raty jednego kredytu - kredytu samochodowego. Podkreślić przy tym należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowanie sądowego. Przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia o złej sytuacji materialnej skarżącego, nie dają podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć ponownie należy tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłużenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. W sytuacji kiedy skarżący nie wykazał należycie swojej sytuacji materialnej zwolnienie od kosztów sądowych byłoby nadużyciem uprawnień do stosowania tej instytucji. Z tych względów, nie znajdując podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.