I SA/Ke 333/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Asystent sędziego Emilia Czarnecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi E K na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia[...] nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia 13 kwietnia 2010r., nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 lutego 2010r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia E.K. odsetek od zaległych składek za okres od 3 kwartału 1998r. do 3 kwartału 2007r. w kwocie 7 800 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. K.prowadzi działalność rolniczą na gruncie o powierzchni 10,39 ha fizyczne co stanowi 13,24 ha przeliczeniowe i z tego tytułu na podstawie art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wraz z małżonką podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następstwem podlegania ubezpieczeniu jest obowiązek opłacania składek w wysokościach i terminach określonych w ustawie. E. K. nie dopełnił tego obowiązku co było przyczyną powstania zaległości. Na podstawie art. 40a ust. 1 w/w ustawy od składek nieopłaconych w terminie przez rolnika pobierane są odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w dziale III rozdział 6 Ordynacji podatkowej. Organ wskazał, że E. K. był systematycznie informowany o istniejących zaległościach i wzywany do ich uregulowania oraz o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. E. K. dwukrotnie udzielono ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Uzasadniając wniosek z dnia 26 lutego 2010r. o ponowne rozpatrzenie podania o umorzenie odsetek E. K. wskazał na fakt uzyskiwania niskich dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego spowodowany: stratami w uprawach podczas klęsk żywiołowych, brakiem zbytu i niską ceną płodów rolnych oraz chorobą małżonki, które to okoliczności zostały uwzględnione podczas rozpatrywania podania z dnia 21 grudnia 2009r. Organ ustalił, że straty w uprawach rolnych podczas klęsk żywiołowych, łącznie w stosunku do całości prowadzonego gospodarstwa podczas suszy w 2005r. wyniosły 25,41%, natomiast podczas przymrozków w 2007r. 15,14%. Zdaniem organu straty te z pewnością ograniczyły możliwości płatnicze E. K., jednak nie na tyle, aby uniemożliwić opłacanie składek. Przejściowe trudności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności Kasy. Ponadto E. K. pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntu. Ich celem jest wsparcie rozwoju produkcji w gospodarstwie rolnym oraz poprawa jego kondycji. Zatem ponoszenie kosztów inwestycyjnych w gospodarstwie, niewątpliwie koniecznych i kosztownych nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Organ wskazał również, że modernizacja budynków i zakup maszyn rolniczych nie mogą zostać uznane za zdarzenia losowe. Bieżących kosztów utrzymania rodziny również nie można zaliczyć do okoliczności dających podstawę do umorzenia. Dokumentacja lekarska dołączona do akt potwierdza stan zdrowia E. K. i jego małżonki. Organ podniósł jednak, że z uwagi na brak dokumentacji potwierdzającej wysokość ponoszonych na leczenie kosztów nie stanowi ona wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Ponadto małżonce E. K. przyznane zostało jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie 2 350 zł., które w całości potrącone zostało na poczet zaległości. Ponadto w opinii organu za przesłankę pozwalającą na spłatę całości zadłużenia np. w układzie ratalnym przemawia relatywnie duża powierzchnia prowadzonego przez E. K. gospodarstwa rolnego o wysokiej bonitacji gleb. Organ przytoczył treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i wskazał, że udzielona E.K. ulga w spłacie zaległości w postaci układu ratalnego jest najkorzystniejszą formą ulgi, gdyż od następnego dnia po dniu złożenia podania zatrzymany został bieg naliczania dalszych odsetek za zwłokę, a ponadto spłata zaległości odbywa się w dłuższym okresie czasu. Na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego E. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Organowi zarzucił, iż nie ocenił w sposób wyczerpujący jego sytuacji materialno – finansowej i zdrowotnej. Skarżący wskazał na ciężką sytuację osobistą i gospodarstwa. Dodał, że choroby jego i jego małżonki byłe przejściowe, ale przyczyniły się w znaczącym stopniu do zaniedbania gospodarstwa. Skarżący podniósł również, iż nie posiada rachunków dotyczących kosztów leczenia, gdyż szpital takich nie wydaje. Nie może też przedłożyć rachunków za sprzedaż płodów rolnych bo sprzedawał je na wolnym rynku. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Przeprowadzona w powyższych granicach kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej wymienionych. Sąd korzystając ze swych uprawnień określonych w art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a, wychodząc poza granice skargi, stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bowiem strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto art. 81 k.p.a. stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Z akt sprawy wynika, że inicjatorką postępowania umorzeniowego była M. K., która podpisała wniosek z dnia 15 grudnia 2009r. o umorzenie odsetek. Nie doręczano jej jednak rozstrzygnięć podejmowanych w sprawie, jak również nie informowano o możliwości realizacji jakichkolwiek uprawnień procesowych. Wprawdzie należy uznać, że M. K. zapoznała się z kierowanym do E.K. pismem z dnia 14 stycznia 2010r., informującym o możliwości zapoznania ze zgromadzoną przez placówkę KRUS dokumentacją o czym świadczy jej podpis złożony bezpośrednio pod treścią ww. pisma, ale nie w wyniku świadomego działania organu mającego na celu zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. Adresatem tego pisma był E. K. (w aktach brak dowodu doręczenia). Ponadto pozostałe czynności procesowe organ również realizował wobec tego podmiotu, który formalnie o to nie wnioskował (brak podpisu na wniosku z dnia 15 grudnia 2009r.). Jednocześnie należy wskazać, że ww. pismo z dnia 14 stycznia 2010r. poprzedzało gromadzenie materiału dowodowego przez organ. Gdyby strona zastosowała się do informacji organu i we wskazanym terminie chciałaby zapoznać się ze zgromadzoną dokumentacją, w rzeczywistości nie miałaby takiej możliwości gdyż ta dokumentacja w tym czasie jeszcze nie istniała. Pismo Urzędu Gminy w W. na przykład zostało przesłane do KRUS dopiero w dniu 3 lutego 2010r. Zagwarantowanie realizacji prawa do czynnego udziału strony w postępowaniu w takiej sytuacji należy uznać za iluzoryczne. Brak udziału strony w postępowaniu, bez jej winy, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego stanowi natomiast podstawę do uchylenia rozstrzygnięć organów administracji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" oraz art.135 ustawy p.p.s.a (powyższe wady, bez naruszenia zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego, nie mogą zostać konwalidowane w postępowaniu odwoławczym). Wobec powyżej wykazanej kwalifikowanej wady postępowania, Sąd nie odnosi się do zarzutów skargi, co byłoby, z uwagi na konieczność zapewnienia udziału strony w postępowaniu - przedwczesne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając przedmiot postępowania, zapewni jego stronom czynny udział, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. "b" oraz art. 135 i 152 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.