I SA/Ke 338/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 września 2011 sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającą W. S. umorzenia należności tj. składek na własne ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia 2002r. do maja 2006 r. na ubezpieczenia zdrowotne, za okres od lutego 2006 r. do maja 2006r. oraz Fundusz Pracy, za okres od stycznia 2002r. do maja 2006r. w łącznej wysokości 36 508,60 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, iż umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie rozpatrywane jest zgodnie z obowiązującymi zasadami umarzania należności, uregulowanymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z zm. ), dalej u.s.u.s. Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust 3 art. 28 u.s.u.s. Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. nr 141, poz. 1365 ), zgodnie z którym umorzenie należności może nastąpić w przypadku, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Na etapie rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedłożył żadnych nowych dowodów, wobec czego dokonując ustaleń w oparciu o zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy organ wskazał, że dłużnik zamieszkuje sam i prowadzi indywidualne gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym o pow. 46 m², którego wraz z żoną jest współwłaścicielem po ½ części, z żoną od ok. 4-5 lat nie mieszka wspólnie, z tym, że żona opłaca rachunki związane z utrzymaniem mieszkania. Zobowiązany jest właścicielem działki o pow. 0,69 ha położonej w miejscowości C. oraz właścicielem samochodu osobowego VOLKSWAGEN PASSAT 1,9 D KOMBI z 1993r. Ustalenia dotyczące posiadanych ruchomości wskazywały także na uprzednie posiadanie ciągnika rolniczego URSUS C-330 z 1991 r., który zgodnie z przedłożoną umową kupna-sprzedaży został przez zobowiązanego zbyty w dniu 28 września 2010r. Zobowiązany od 1czerwca 2010r. nabył prawo do renty z KRUS z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 841,75 zł brutto, która została w części zawieszona z powodu prowadzenia działalności rolniczej do kwoty 520,39 zł brutto. Świadczenie to jest ponadto zajęte na poczet zaległych składek w KRUS. Skarżący jest osobą chorą. Ma zwyrodnienie kręgosłupa, chorobę wrzodową żołądka i nadciśnienie. Posiada orzeczenie o niezdolności do pracy z KRUS na okres od 1 czerwca 2010r. do 30 czerwca 2012r. Rozpoznając ponownie sprawę organ podzielił wcześniejsze rozważania Zakładu, iż sytuacja dłużnika jest trudna jednakże w jego sytuacji nie wstępuje przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s Posiadany majątek w postaci nieruchomości, może zostać spieniężony na pokrycie należności z tytułu wymagalnych składek na ubezpieczenie. Wskazał ponadto, że stałym źródłem dochodu zobowiązanego jest przyznana renta z KRUS, która po potrąceniu zaległych składek i ewentualnym zaprzestaniu działalności rolniczej powodującym jej ograniczenie w znaczny sposób wpłynie na zmianę jego sytuacji finansowej. Organ negatywnie ocenił wyjaśnienia skarżącego zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż przeznaczenie całego przychodu w kwocie 7 000 zł ze sprzedaży ciągnika rolniczego nastąpiło na pokrycie bieżących kosztów utrzymania i zakup leków. W ocenie organu nieuwzględnienie w podziale tej sumy chociażby częściowo należności zakładu wskazuje, iż skarżący nie ma woli spłaty chociażby części zadłużenia, mimo iż od 1 czerwca 2010r. pobiera świadczenie z KRUS, a pojazd został sprzedany w dniu 28 września 2010r. Uwzględniając powyższe w świetle § 3 ust.1 pkt.1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ uznał brak podstaw do stwierdzenia, że ewentualna spłata zadłużenia w przyszłości może spowodować znaczny uszczerbek dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie ponad kwotę 18.000zł. zarzucił naruszenie art. 117 § 1 ustawy p.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia wbrew ustaleniom dokonanym w postępowaniu dowodowym oraz naruszenie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przez przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. W motywach skargi skarżący przyznał, iż w jego sytuacji nie wstępuje sytuacja całkowitej nieściągalności zobowiązań, jednakże organ mógł umorzyć mu należności na postawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. wskazujące przesłanki możliwości umorzenia należności, mimo braku całkowitej nieściągalności. W ocenie skarżącego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna co pozwala na zastosowanie wobec niego instytucji umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w/w rozporządzeniu jednakże organ bezpodstawnie uznał, że te przesłanki w jego sprawie nie zaistniały. Nadto skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż nie miał woli spłaty zadłużenia, gdyż przeznaczył całą kwotę ze sprzedaży ciągnika rolniczego na bieżące koszty utrzymania i zakup leków oraz spłatę innych zaległości powstałych na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Odnosząc się do oceny organu, iż posiada nieruchomości które może spieniężyć, wskazał na fakt nieuregulowania spraw majątkowych miedzy nim a żoną, co uniemożliwia mu sprzedaż mieszkania oraz na fakt korzystania wyłącznie przez żonę z nieruchomości w zamian za ponoszenie przez nią opłat za mieszkanie. W przypadku nieuwzględnienia skargi wniósł o umorzenie odsetek od powstałych zaległości wskazując na możliwość spłaty pozostałej należności głównej w miesięcznych ratach po 300zł. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł ponadto, iż umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek nastąpić może po zaistnieniu normatywnie przewidzianych przesłanek wynikających z przeprowadzonej w postępowaniu oceny dowodów, które to przesłanki w tej sprawie niewystąpiły. Ponadto wskazał, iż postępowanie w niniejszej sprawie było prowadzone w kontekście zasady wynikającej z art. 7 k.p.a. przewidującej prowadzenie postępowania z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, nie ustalając hierarchii wskazanych interesów. Podkreślił przy tym, iż istnienie trudności finansowych które uniemożliwiają opłacenie zaległości z tytułu składek nie może stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia, bowiem obowiązek ich opłacania wynika z prowadzonej przez skarżącego na własne ryzyko działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a., zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Orzekając w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy W.a S.a. Przepis art. 28 ust 1 u.s.u.s., który stosownie do art. 32 u.s.u.s. ma zastosowanie do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne, przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. W ustępie 2 określono jednoznacznie, że należności mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., który daje organowi możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Wytyczne, jakimi organ winien kierować się podejmując decyzję w oparciu o art. 28 ust 3a u.s.u.s określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z przepisu § 3 rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanką umożliwiającą umorzenie, jest w myśl tych przepisów także przewlekła choroba zobowiązanego, konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Nawet potencjalna możliwość umorzenia należności, nie oznacza prawnego obowiązku ich umorzenia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. powoływanej jako k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k. p. a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k. p. a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. W ocenie Sądu, w badanej sprawie, organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, zaś uzasadnienie nie narusza przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Organ zasadnie, rozpatrując wniosek ustalił, co przyznaje skarżący, iż nie zaistniała sytuacja całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności, co wyklucza możliwość ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 2 u.s.u.s Prawidłowo przyjął, że w stosunku do skarżącego zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., a zatem organ ma możliwość uwzględnienia innych, poza całkowitą nieściągalnością, przesłanek umorzenia należności. Oceniając wniosek odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz przepisach rozporządzenia z 2003r. i ustalił, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty z KRUS tytułu niezdolności do pracy w kwocie 841,75zł brutto oraz trwały majątek; wraz z żoną jest współwłaścicielem mieszkania, właścicielem nieruchomości o pow. 0,69 ha, właścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen z 1993r. W dniu 28 września 2010r. sprzedał ciągnik rolniczy Ursus za kwotę 7000zł. Skarżący jest niezdolny do pracy, posiada orzeczenie o niezdolności do pracy na okres od 1 czerwca 2010 r. do 20 czerwca 2012r. z uwagi na zwyrodnienie kręgosłupa, chorobę wrzodową nadciśnienie. Sam zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe. Dokonując w tak ustalonym stanie faktycznym oceny sytuacji materialno bytowej skarżącego jako bardzo trudnej, z tym, że nie uzasadniającej umorzenia istniejących należności, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Jakkolwiek, z uwagi na zawieszenie wypłaty części renty w związku z prowadzoną działalnością rolniczą oraz ograniczenie wypłaty pozostałej części (na wniosek zobowiązanego w związku z istniejącymi zaległościami z tytułu składek wobec KRUS - jego wyjaśnienie), skarżący świadczenia rentowego nie otrzymuje, to w sposób uprawniony organ wskazał, że przeszkody te mają charakter przemijający, tymczasowy i po ustąpieniu wskazanych przyczyn zobowiązany będzie dysponował stałym dochodem a zatem pomimo choroby ma perspektywiczną możliwość osiągania stałego dochodu. Słusznie organ dokonując oceny sytuacji materialnej podkreślił, że zobowiązany nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, ponosi je żona i mimo, że okoliczności tych organ nie wyeksponował to z akt sprawy (zeznania zobowiązanego) wynika, że koszty utrzymania-wyżywienia ponosi jego matka zaś koszty zakupu lekarstw córka. W tym kontekście nie można uznać jako dowolną, przekraczającą granice zakreślone w art. 80 k.p.a. oceny organu, który nie uznał za wiarygodne twierdzeń zobowiązanego, że kwotę 7000zł otrzymaną z tytułu sprzedaży ciągnika przeznaczył na spłatę zadłużeń, na lekarstwa, zwłaszcza, że w oświadczeniu z dnia 21 października 2010r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (k 15 akt) skarżący nie wskazywał na istnienie zobowiązań. Odnosząc się do zarzutu skarżącego zawartego w skardze w zakresie niemożności sprzedaży nieruchomości z uwagi na nieuregulowanie stosunków majątkowych z żoną należy podnieść, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Starosty S. z dnia 14 października 2010r. z którego wynika, że zobowiązany figuruje jako wyłączny właściciel nieruchomości o pow. 0,69 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta 26164. Ponoszona kwestia uzgodnień z żoną w zakresie korzystania wyłącznie przez nią z nieruchomości nie wpływa na stan prawny nieruchomości, a tym samym ustalenia organu, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości. Z uwagi na powyższe za nietrafny należało uznać zarzut skarżącego w zakresie naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wyjaśniono wyżej organ orzeka w granicach uznania administracyjnego a skoro wyczerpująco ustalił i rozważył wszelkie okoliczności wyznaczające sytuację materialną zobowiązanego w oparciu o które dokonał rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego i swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił, to nie można skutecznie stawiać zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 117 § 1 p.p.s.a. Przepis ten obliguje organ do weryfikacji zaskarżonego aktu na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu mediacyjnym. Żadna ze stron nie wnosiła o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego i postępowanie takie nie było prowadzone. Z powyższych przyczyn organ nie mógł naruszyć wskazanego przepisu. W związku z wnioskiem zawartym w skardze o ewentualne umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty należy wyjaśnić, że jakkolwiek sąd administracyjny stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi to jest związany granicami sprawy. Granice sprawy wyznacza sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez organ. Przedmiotem rozpoznania przez organ było umorzenie należności składkowych, nie umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty. Ponadto o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia całości lub części przedmiotowych należności, rozłożenia ich na raty należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd nie stosuje prawa materialnego, a tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego bądź procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może wyeliminować zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego. Z powyższych względów wniosek zakresie umorzenia odsetek i rozłożenia na raty należności głównej nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd. Z ewentualnym wnioskiem w tym zakresie skarżący może zwrócić się do organu. Konkludując, sytuacja skarżącego została oceniona przez organ w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa procesowego i materialnego, zaś organ wydając decyzję odmawiającą umorzenia części należności za okres od stycznia 2002 do maja 2006r nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Z powyższych względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu