I SA/Ke 348/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 września 2011r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania. 1.1. Decyzją z dnia [...]. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 marca 2011r. nr 2/2011 w sprawie umorzenia J. Z. należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika i odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nie opłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. 1.2. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 w związku z art. 30 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), zgodnie z którym należności z tytułu składek ZUS w części finansowanej przez płatnika składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności. Wskazano także, że na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy oraz na zasadach określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w uzasadnionych przypadkach Zakład może również umorzyć należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. 1.3. J. Z. złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych z tytułu przeniesienia na nią odpowiedzialności jako byłego współmałżonka za okres od grudnia 2004r. do listopada 2006r. ze względu na ciężką sytuację materialną. 1.4. Na skutek wydania decyzji z dnia 25 marca 2011r. nr 2/2011 zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając Zakładowi, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Jej zdaniem, trudna sytuacja materialna, w której się znajduje daje podstawy do umorzenia całości zadłużenia, również za pracowników. Ponadto podniosła, że ZUS nie miał podstaw do wydania na nią decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, gdyż upłynęło 5 lat od ich powstania. 1.5. Utrzymując w mocy decyzję z dnia 25 marca 2011r. Zakład wskazał, że instytucja umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie wyłącznie do zobowiązań za osobę prowadzącą działalność. Przepis ten nie ma zastosowania do składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W stosunku do tych należności decyzja o umorzeniu może być podjęta wyłącznie w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ww. ustawy, tzn. w przypadku gdy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. W stosunku do wnioskodawczyni Zakład nie prowadził egzekucji administracyjnej, wobec czego nie stwierdzono nieściągalności. Ponadto istnieje możliwość wdrożenia skutecznego postępowania egzekucyjnego z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni. Dodatkowo zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie ma zastosowania przepis art. 28 tej ustawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana załączyła protokół Sądu Rejonowego w Końskich w sprawie wyjawienia majątku, który był przedłożony przez zobowiązaną i rozpatrywany przed wydaniem decyzji z dnia 25 marca 2011r. nr 2/2011r. oraz kserokopię złożonego do Sądu Rejonowego w dniu 11 kwietnia 2011r. wniosku o podział majątku wspólnego małżeńskiego. Zakład wskazał, że dokument ten nie ma wpływu na podejmowane rozstrzygnięcie, ponieważ decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności stała się prawomocna. 1.6. Mąż wnioskodawczyni, W. Z., prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999r. do 5 stycznia 2007r. Rozdzielność majątkową między małżonkami ustanowiono z dniem 1 stycznia 2007r. (wyrok Sądu Rejonowego w Końskich). Od dnia 11 stycznia 2010r. są rozwiedzieni (wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach). Decyzją z dnia 22 grudnia 2010r. została przeniesiona na J. Z., jako byłego małżonka, odpowiedzialność za zobowiązania W. Z. z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP za okres od grudnia 2004r. do listopada 2006r. Wnioskodawczyni zatrudniona jest w Zespole Opieki Zdrowotnej w K. z wynagrodzeniem 2 343,30 zł brutto, 1 699,05 zł netto. Z pensji zainteresowanej dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 500 zł miesięcznie. Zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córkami P. Z. lat 16 oraz M. Z. lat 10. Wyrokiem Sądu z dnia 11 stycznia 2010r. zostały zasądzone od W. Z. alimenty na dzieci w łącznej wysokości 1 600 zł, których zobowiązany nie reguluje. Wnioskodawczyni nie posiada własnego mieszkania. Zamieszkuje wraz z dziećmi w domu u byłych teściów. J. Z. nie posiada rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania, jednak przekazuje państwu Z. 300 zł na poczet opłat związanych z zakupem gazu, wody, energii elektrycznej oraz kosztami centralnego ogrzewania. Obecnie zalega z ww. opłatą za okres od maja 2010r. Wnioskodawczyni leczona jest w Poradni Neurologicznej z powodu zwyrodnienia kręgosłupa, dyskopatii, ponadto pozostaje pod stałą kontrolą okulistyczną. Decyzją z dnia 3 stycznia 2011r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności zobowiązana została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Dzieci P. Z. i M. Z. od czerwca 2009r. pozostają pod opieką poradni rehabilitacyjnej. M. Z. pozostaje pod stałą kontrolą okulistyczną. W związku z tym zobowiązana ponosi koszty zakupu leków, wymiany szkieł i okularów w wysokości 400 zł miesięcznie. J. Z. ponosi również koszty korepetycji córki P.Z. w wysokości 200 zł miesięcznie. Z informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego wynika, że J. Z. nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu koneckiego. Nie figuruje również w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. 1.7. Odnosząc się do wniosku zobowiązanej Zakład wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do umorzenia całego zadłużenia. Argumenty o trudnej sytuacji finansowej, były wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji w marcu 2011r. i Zakład umorzył wnioskodawczym całość zaległości wynikającą ze składek za osobę prowadzącą działalność na jej własne ubezpieczenie. Natomiast rozstrzygnięcie w stosunku do składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika może być podjęte tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, tak stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która w przypadku zainteresowanej nie zachodzi. Posiadane zobowiązania wobec wierzycieli nie mogą być także argumentem do udzielenia ulgi. Zobowiązania cywilnoprawne zaciągnięte zostały przez zainteresowaną i jej męża świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych rodziny, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. 1.8. Zakład wyjaśnił także, iż należności z tytułu składek zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast zgodnie z art. 118 Ordynacji podatkowej nie można wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym zaległość powstała upłynęło 5 lat. W przedmiotowej sprawie sytuacja ta nie ma miejsca, ponieważ najstarsza zaległość, za którą wnioskodawczyni odpowiada powstała w styczniu 2005r (dotyczy składki za grudzień 2004r.) a decyzja została odebrana 23 grudnia 2010r. 1.9. Zakład podkreślił, że przedmiotowa decyzja ma charakter fakultatywny, a nie obligatoryjny. Jak stanowi art. 28 u.s.u.s organ może, a nie musi wydać decyzję o umorzeniu należności. Ustawodawca pozostawił podjęcie rozstrzygnięcia do swobodnego uznania organowi wydającemu decyzję. Jest to tak zwane uznanie administracyjne. Nie oznacza to jednak dowolności. Zakład podejmuje rozstrzygnięcie w granicach obowiązujących przepisów prawa oraz zebranego materiału dowodowego. 2. Skarga do Sądu. 2.1. Na decyzję ZUS J. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 7 i 77 kpa w zakresie w jakim orzeczono o jej odpowiedzialności za długi byłego męża W. Z., powstałe na skutek nieopłacenia składek na ubezpieczenia społeczne bez ustalenia wysokości wartości przypadającego skarżącej udziału w majątku wspólnym pomimo, że ZUS dysponował dokumentami o wystąpieniu o podział majątku wspólnego, co spowodowało, że organ orzekł bez wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. 2.2. Skarżąca zarzuciła także organowi pominięcie słusznego interesu strony, art. 28 ust. 3 pkt 6 i 5 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2003r. Zdaniem skarżącej ważny interes w przedmiotowej sprawie przejawia się tym, że pomimo uzyskiwania dochodu z pracy najemnej w kwocie netto 1699,05 zł miesięcznie i istnienia teoretycznie możliwości zaspokojenia ZUS, jest to kwota która nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej dwóch córek w wieku 16 i 10 lat. Skarżąca dodała, że jej dzieci ze względu na problemy zdrowotne z kręgosłupem są rehabilitowane, młodsza córka ma stwierdzoną wadę wzroku i jest pod stałą opieką okulisty, co wiąże się z koniecznością wymiany szkieł co sześć miesięcy, co stanowi dla ich budżetu dość znaczny wydatek. Skarżąca również jest pod opieką rehabilitanta i neurologa, jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności. J. Z. podniosła, że obciążanie jej spłatą długów męża, który porzucił rodzinę, wyjechał do N., nie łoży na utrzymanie dzieci, doprowadził do rozpadu ich małżeństwa, przy wolnej kwocie 1199,05 zł dochodu miesięcznie, po potrąceniu przez komornika sądowego z tytułu dwóch spraw, pociągnie ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Jej zdaniem dochód 399 zł na osobę jest całkowicie nie wystarczający aby spłacić dług męża, który jest dobrze sytuowany, mieszka w N. 2.3. W ocenie skarżącej w jej przypadku zachodzi całkowita nieściągalność gdyż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ skarżąca nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ nie rozpatrzył wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego w aspekcie całkowitej nieściągalności. Skarżąca wskazała, że nie posiada własnego mieszkania ani też żadnego majątku, co prawidłowo ustalił ZUS zatem jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym organ nie uzyska żadnego zaspokojenia. 2.4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 2.5. W piśmie procesowym z dnia 27 września 2011r. skarżąca wskazała, że całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy zaprzestano prowadzenia działalności i brak jest majątku, z którego można egzekwować należności. Zdaniem skarżącej ZUS nie przeanalizował czy dochody z pracy są majątkiem, z którego może być prowadzona egzekucja. Skarżąca podniosła, że w dacie decyzji przenoszącej na nią odpowiedzialność za długi męża, istniała między nimi rozdzielność majątkowa i orzeczenie o rozwodzie. Organ został poinformowany, że skarżąca wystąpiła o podział majątku, który jest wartością ujemną, dlatego jej zdaniem to nie ona jest zadłużona z tytułu ubezpieczenia. Ponadto, zdaniem skarżącej organ powinien zweryfikować, nawet z urzędu, w tym postępowaniu jej zarzuty podnoszone przeciwko przeniesieniu na nią odpowiedzialności, stanowiące przesłankę zbyt ciężkich skutków jakie wywołałaby prowadzona egzekucja. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.2. Materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako u.s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, zachodzi z kolei gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jedynie w sprawach dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek (tzw. składki na ubezpieczenie własne), pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie. 3.3. Z powyższego wynika, że kwestią zasadniczą w sprawie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). 3.4. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, ZUS prawidłowo ustalił, iż przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Z ustaleń organu, w zakresie stanu faktycznego sprawy, które Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe, wynika bowiem że wobec skarżącej nie zachodzi żadna z okoliczności enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). M.in. w aktach sprawy brak jest dokumentu, w którym naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Poza tym bezspornym jest, że skarżąca otrzymuje regularnie wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 699,05 zł netto miesięcznie. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS prawidłowo odmówił umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Należy też wyraźnie podkreślić, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Nawet więc w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W przypadku zaś braku przesłanki nieściągalności, tak jak w niniejszej sprawie, organ był zobowiązany do odmowy umorzenia przedmiotowych zaległości. 3.5. Kwestię zaś braku majątku skarżąca będzie mogła podnieść w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym przedmiotowych należności. ZUS nie ma bowiem kompetencji dla samodzielnej oceny tej przesłanki nieściągalności. Z brzmienia art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wynika, że to jedynie naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodać też należy, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek może otworzyć skarżącej drogę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności. W związku z tym zarzut skarżącej naruszenia art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego jest niezasadny. 3.6. Niezasadne są również zarzuty naruszenia § 3 rozporządzenia. Organ prawidłowo wskazał (pkt 1.5.), że w sprawie dotyczącej składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie ma zastosowania § 3 rozporządzenia, co a contrario wynika z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis § 3 rozporządzenia ma zastosowanie wyłącznie w sprawach należności z tytułu składek na tzw. ubezpieczenie własne płatnika. Zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sprawach, w których ma zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, niezbędne jest zbadanie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń. Przy czym regulacja ta została uwzględniona i sytuacja rodzinna, zdrowotna oraz finansowa skarżącej została wzięta pod uwagę przez organ przy podejmowaniu decyzji z dnia 25 marca 2011r., którą ZUS umorzył skarżącej należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie płatnika. 3.7. Uchylenia zaskarżonej decyzji ZUS nie uzasadniały także zarzuty m.in. zawarte w piśmie procesowym skarżącej z dnia 27 września 2011r., dotyczące przeniesienia na nią odpowiedzialności za długi męża (pkt 2.5.). Należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia umorzenia należności składkowych, a nie kwestia przeniesienia odpowiedzialności na skarżącą za długi męża. Ta bowiem została przesądzona prawomocną decyzją ZUS z dnia [...]nr [...] i nie stanowi przedmiotu kontroli sądu administracyjnego. 3.8. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.