I SA/Ke 350/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 września 2011r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1.1 Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne [...]-[...]odmawiającą Z. D. umorzenia całości zadłużenia za okres od I kw. 1997r. do IV kw. 2007r. w kwocie 34.059,80 zł. 1.2 W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 22 września 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję ostateczną Prezesa Kasy z dnia [...]. nr [...]oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia Z. D. całości zadłużenia za okres I kw. 1997r. do IV kw. 2007r. w kwocie 34.059,80 zł, głównie ze względu na nie dokonanie analizy dochodów i wydatków rodziny. Po uwzględnieniu zaleceń wskazanych przez Sąd, Prezes Kasy w dniu 23 lutego 2011r. podjął decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kw. 1997r. do IV kw. 2007r. w kwocie 34.059,80 zł. 1.3 Aktualny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona uzasadniła tym, że nie dokonano prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej w oparciu o art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i odmowa umorzenia przedmiotowego zadłużenia może doprowadzić wnioskodawcę i jego żonę do sytuacji, w której nie będą mogli zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie we wniosku wnioskodawca wskazał, że wprawdzie jego gospodarstwo o powierzchni 6 ha może przedstawiać znaczą wartość, lecz nie może go sprzedać, gdyż pozostałby bez środków do życia. Również nie może go wydzierżawić, gdyż nie ma chętnych do jego użytkowania z powodu niskiej opłacalności produkcji rolnej. Natomiast niska bonitacja gleb oraz brak maszyn rolniczych powodują, że praktycznie nie uzyskuje żadnych dochodów ze swojego gospodarstwa, dlatego też ogranicza się jedynie do uprawy warzyw i ziemniaków na własne potrzeby. Jednocześnie oświadczył, że ma wraz z żoną szereg przewlekłych chorób wymagających leczenia, ale nie stać ich na wykupienie leków. W związku z tym wnioskodawca wraz z żoną jest wspierany finansowo przez teściów, w zamian za sprawowanie nad nimi opieki. 1.4 Organ wskazał, że w postępowaniu zostało udowodnione, że w dniach 20 stycznia 2011r. i 21 lutego 2011r. małżonkowie D. przekazali znaczną część swojego gospodarstwa dzieciom, a w dniach 9 lutego 2011r. i 28 lutego 2011r. wydzierżawili kolejną część gospodarstwa osobom trzecim (rejestrując umowy dzierżawy w dniu 7 marca 2011r.). W związku z tym, decyzją z dnia 9 marca 2011r. orzeczono o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników Z. D. i jego żony od dnia 7 marca 2011r. z uwagi na zaprzestanie prowadzenia przez nich działalności rolniczej w gospodarstwie o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. 1.5 W dniu 16 marca 2011r. na wniosek Z. D. i jego żony przyznano im świadczenia emerytalne: wnioskodawcy w kwocie 910,15 zł (brutto) miesięcznie (do wypłaty 733,45 zł) oraz jego żonie w kwocie 801,43 zł (brutto) miesięcznie (do wypłaty 673,74 zł). Jednocześnie ustalono, że na koncie wnioskodawcy nadal figuruje zadłużenie będące efektem wieloletniego nieopłacenia przez niego składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Część zadłużenia za okres od I kw. 1991r. do II kw. 2000r. w kwocie 19.437,90 zł jest zabezpieczona na hipotece gospodarstwa, które aktualnie jest własnością córki wnioskodawcy. W trakcie realizacji pozostaje tytuł wykonawczy z dnia 5 maja 2009r., dotyczący zaległości za okres I kw. 1997r. do II kw. 1997r. Jednocześnie po podjęciu decyzji w dniu 30 kwietnia 2009r. przez Dyrektora Oddziału o umorzeniu Z. D. 50% odsetek za zwłokę za okres od III kw. 2000r. do IV kw. 2007r. w kwocie 4.716,00 zł, spłatę pozostałej zaległości rozłożono stronie na raty. Układ ratalny od marca 2011r. jest realizowany w dogodnej dla strony formie z potrąceń z przyznanych małżonkom świadczeń emerytalnych. Postępowanie takie jest zgodne z art. 50 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, iż Kasa może potrącać z wypłacanych świadczeń z ubezpieczenia zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników. 1.6 Organ wyjaśnił, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są rozpatrywane stosownie do postanowień art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy, który stanowi, że Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. W celu ustalenia czy w świetle powyższego przepisu zachodzą wszelkie przesłanki warunkujące umorzenie, przeprowadza się postępowanie ustalające, czy zachodzą okoliczności m.in. wymienione w art. 41 a ust. 2 ustawy, pozwalające orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia, dające podstawę do umorzenia wnioskowanej przez dłużnika należności. Zgodnie z przepisami ustawy całkowita nieściągalność zachodzi wtedy, gdy m.in. na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności. Aktualnie zebrany materiał dowodowy w sprawie wskazuje jednoznacznie, że: - bieżące łączne przychody rodziny wnioskodawcy z uzyskiwanych z KRUS świadczeń emerytalnych wynoszą 1.711,58 zł (brutto) miesięcznie, 1.407,19 zł (netto) miesięcznie do wypłaty, - potrącenia na poczet zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wynoszą łącznie 400,60 zł miesięcznie, - przedstawione przez żonę wnioskodawcy łączne wydatki kształtują się na poziomie 706 zł miesięcznie i uwzględniają kwotę 250 zł na zakup leków, - po odliczeniu od przychodów wydatków koniecznych rodziny, w tym potrąceń dokonywanych przez KRUS na poczet zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do dyspozycji małżonków pozostaje miesięczny dochód w kwocie 300zł, - na własne potrzeby małżonkowie uprawiają użytki rolne o powierzchni 0,86 ha fizycznych, co stanowi 0,31 ha przeliczeniowych. Uwzględniając powyższe, a także fakt, że spłata zadłużenia odbywa się w układzie ratalnym realizowanym jedynie w drodze potrąceń ze świadczeń emerytalnych przyznanych przez KRUS organ podniósł, że nie można uznać, że spłata przedmiotowych zaległości pozbawi rodzinę wnioskodawcy niezbędnych środków do życia. Również w świetle zgromadzonego materiału nie zachodzą okoliczności do orzeczenia trwałej nieściągalności zadłużenia i w związku z tym do jego umorzenia w świetle cytowanych przepisów art. 41a ust.1 i ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Końcowo organ nadmienił, że żona Z. D. w dniu 5 kwietnia 2011r. poinformowała o poniesieniu kosztów na leki w kwocie 250 zł. Organ podniósł, że zostało to uwzględnione przy podejmowaniu przedmiotowej decyzji. 2.1 Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył Z. D.. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił nierzetelne ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji materialnej i zdrowotnej jego rodziny, która uniemożliwia spłatę zadłużenia w wysokości ponad 34.000 zł. W uzasadnieniu skargi podniósł, że wraz z żoną przekazali córce więcej niż połowę posiadanego gospodarstwa rolnego w początku 2011r. z uwagi na fakt, że ze względu na stan zdrowia nie byli w stanie go uprawiać. Otrzymali świadczenia w wysokości po około 500 zł netto, są to kwoty wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb miesięcznie dla dwóch osób. Skarżący podkreślił, że jego sprzeciw budzi pogląd, że z kwoty 1000 zł (po odliczeniu potrąceń), mogą utrzymać się dwie osoby. Nieporozumieniem jest, że żona skarżącego podała, iż we dwoje są w stanie utrzymać się za 706 zł miesięcznie i z tej sumy wygospodarować 250 zł średnio miesięcznie na zakup niezbędnych leków. Taką kwotę miesięcznie wydaje każde z małżonków na zaspokajanie najbardziej podstawowych potrzeb. Skarżący wyjaśnił, że wydzierżawiona część gospodarstwa nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów, gdyż dzierżawca opłaca za małżonków podatek gruntowy. Przeznaczoną na ich własny użytek część gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 0,8 ha uprawiają jako niewielki warzywniak. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja nie uwzględnia interesów małżonków. Wyjaśnił, że zadłużenie powstało między innymi z powodu niskiej klasy ziemi jaką uprawiał, a nie z zaniedbania. 3.1 W odpowiedzi na powyższą skargę organ Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł ponadto, że organ rentowy kilkakrotnie udzielał Z. D. ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego. Obecnie realizowany jest układ ratalny z dnia 5 maja 2009r., pozostałe układy zostały zerwane na skutek nieopłacenia przez skarżącego należnych rat. Organ wskazał także, że w dniu 21 lipca 2000r. organ rentowy wystąpił do Sądu Rejonowego w Kielcach z wnioskiem o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej celem zabezpieczenia należności składkowych. W dniu 21 sierpnia 2000r. Sąd Rejonowy w Kielcach Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 19 437,09 zł do księgi wieczystej nr 13388. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 4.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako ustawa P.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4.2 Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. 4.3 W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy P.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotniej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (tak również A. Kabat [w] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M.Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345). Prawomocnym wyrokiem z dnia 22 września 2010r. sygn. akt I SA/Ke 421/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 maja 2010 r. nr UB 411-52/10 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 kwietnia 2010r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że organ winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) dalej: u.u.s.r. 4.4 Należy ocenić, że rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględniły powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonały analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Wypełniły tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. 4.5 Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie przeprowadzono wizytację w miejscu zamieszkania Z. D., w trakcie której zbadano warunki mieszkaniowe rodziny wnioskodawcy. Organ ustalił zakres nieruchomości, których Z. D. i jego małżonka są współwłaścicielami. Organ wskazał przy tym na obszar tych działek i obliczył ich potencjalną dochodowość. Zwrócił się do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w celu wyjaśnienia, czy małżonkowie D. korzystają z jego pomocy. Dokonując dalszych ustaleń organ wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżącego i jego małżonki, w tym na energię elektryczną, telefon, podatek, żywność. Wysokość tych wydatków określona została przez wnioskodawcę. Uwzględnił podnoszone przez skarżącego koszty leczenia. 4.6 W tak ustalonym stanie faktycznym (przyjętym przez Sąd za własny) organ prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego – art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. Stanowi on, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych w sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oznacza to, że jeśli organ stwierdzi, że po stronie zainteresowanego zachodzi ważny interes, może albo umorzyć w całości lub w części należności, albo odmówić ich umorzenia. Natomiast stwierdzenie przez organ braku ważnego interesu powoduje, że przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. nie może stanowić podstawy do udzielenia ulgi. Nadmienić w tym miejscu należy, że ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2010r. II FSK 620/09 LEX nr 745770). W sprawie niniejszej organ prawidłowo wskazał, że sytuacja taka po stronie skarżącego nie zaszła. Skarżący posiada przecież nieruchomości oraz uzyskuje regularny choć niewątpliwie skromny dochód ze świadczenia emerytalnego. Te okoliczności przesądzają o braku ważnego interesu po stronie Z. D.. To zaś ustalenie powoduje, że organ nie mógł zastosować ulgi przewidzianej w art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. 4.7 Reasumując należało zatem uznać, że sytuacja Z. D. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Swoje stanowisko uzasadniły stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. 4.8 Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy P.p.s.a. podlegała oddaleniu.