I SA/Ke 364/18

Dnia 25 października 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z [...] 2018 r. w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w osobie G. L.. W złożonym wniosku oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Jako posiadany majątek wykazał dwa mieszkania, nie wskazując ich wielkości ani wartości. Jako uzyskiwane dochody skarżący wykazał zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna oraz świadczenie z programu 500+ w łącznej kwocie 2000zł netto miesięcznie oraz dochód żony w kwocie około 8-12 tys. zł netto miesięcznie. Wykazał, że na miesięczne zobowiązania i stałe wydatki przeznacza kwotę 13 427 zł. Na kwotę tę składają się raty spłacanych kredytów, kart kredytowych, czynsz za dwa mieszkania, opłaty związane z utrzymaniem dwóch mieszkań, opłaty za miejsce postojowe, telefon, telewizję, opłaty za rehabilitację niepełnosprawnego syna, przedszkole, zajęcia dodatkowe, wyżywienie. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej ustawą p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po pierwsze skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiada i utrzymuje dwa mieszkania. Ponadto wykazał, że do dyspozycji jego czteroosobowej rodziny pozostaje miesięcznie kwota od 10.000 zł do 14.000 zł, natomiast miesięczne wydatki określił na kwotę 13.427 zł W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki rodzina skarżącego uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę brak problemów w regulowaniu miesięcznych wydatków nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na kondycję finansową jego rodziny. Zdaniem orzekającego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów postępowania skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że niektóre wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki rodziny skarżącego na utrzymanie dwóch mieszkań ok. 1542 zł miesięcznie (karta 7 akt sądowych), zajęcia dodatkowe córki – 270 zł miesięcznie (karta 7 akt sądowych), czy raty kredytów, opłat kredytowych i spłat kart kredytowych – ok. 4.618 zł miesięcznie (karta 7 akt sądowych). Wydatki te określić należy jako przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. W odniesieniu na powoływanie się przez skarżącego na spłatę kredytów podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów związanych z postępowaniem sądowym, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że strona skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.