I SA/Ke 371/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Z. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego P. U. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z (...) nr (...) utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) nr (...) w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Z. O. na podstawie tytułów wykonawczych o nr (...). Dyrektor ustalił, że Z. O. prowadząc działalność gospodarczą nie dopełniła ustawowego obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem, wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił (...) tytuły wykonawcze o nr od (...) do (...) (doręczone 26 marca 2013 r.) i (...) o nr (...) i (...) (doręczone 29 maja 2013 r.). W celu realizacji należności objętych ww. tytułami wykonawczymi ZUS dokonał zajęcia świadczenia z tytułu renty Z. O. wypłacanego przez ZUS. Obecnie ZUS prowadzi postępowanie wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...). Podstawę prawną ww. tytułów stanowią prawomocne orzeczenia ZUS: - decyzja nr wg RWA: (...) z (...) oraz decyzja nr wg (...) z (...). W piśmie z 8 kwietnia 2019 r. skierowanym do ZUS o wznowienie postępowania w spawie decyzji nr (...) przez Wydział Kontroli Płatników Składek w Kiecach w Narodowym Funduszu Zdrowia w Warszawie oraz Wojewódzkim Świętokrzyskim Oddziale NFZ w Kielcach Z. O. zawarła ponownie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ZUS na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu zaległych składek zdrowotnych. We wniosku nie podniosła żadnych argumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego, czy też przesłanek, uzasadniających jej zdaniem umorzenie tego postępowania. Dyrektor wskazał, że przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U.2019.1438) dalej "u.p.e.a." W ocenie Dyrektora w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 59 § 1 tej ustawy. Odnosząc się do podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego, na które powołała się strona, w zażaleniu jak również wniosku z 8 kwietnia 2019 r. Dyrektor wskazał, że nie zasługują one na uwzględnienie. W świetle art. 59 § 1 pkt 2, 3, 4 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Przesłanka nieistnienia obowiązku, wymieniona w tym przepisie obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. Okoliczność "istnienia obowiązku" lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Dyrektor podkreślił, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Decyzjami z (...) nr (...) oraz z (...) nr (...) określono stan prawny należności objętych tytułami wykonawczymi, który nie może być badany ponownie w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem są to odrębne postępowania. Ponadto decyzje te stworzyły stan powagi rzeczy osądzonej, który nie może zostać skutecznie podważony w postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji Dyrektor stwierdził, że brak jest podstaw do podważenia istnienia obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Brak jest również podstawy prawnej do oceny przeprowadzonej przez ZUS kontroli, bowiem kwestia ta mogła być rozpatrywana jedynie w postępowaniu dotyczącym wymiaru składek na ubezpieczenie. Dyrektor wyjaśnił również, że z porównania danych osobowych wskazanych zarówno w decyzji jak i tytułach wykonawczych wynika, że zobowiązanie ciąży na tej samej osobie, tj. Z. O., ul. S. (...), (...) C., PESEL (...). Wskazanie w obu dokumentach powyższych danych pozwala na jednoznaczne uznanie, że w sprawie nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Na powyższe postanowienie Z. O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o wydanie orzeczenia umarzającego postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na toczące się od lat postępowanie w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zarzuciła ponadto, że organ w uzasadnieniu decyzji pominął niektóre dokumenty, załączone przez skarżąca do pisma, a które są kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. Pity 40A US z lat 2013 – 2018 oraz decyzja Prezesa NFZ z (...). Skarżąca nie zgodziła się ponadto ze stwierdzeniem, że od wydania poprzedniego postanowienia nie pojawiły się żadne nowe przesłanki przemawiające za umorzeniem postępowania. Skarżąca załączyła bowiem do akt sprawy ważne dokumenty datowane na czas późniejszy niż poprzednia decyzja organu, np. w postaci ww. decyzji Prezesa NFZ z (...). czy pisma NFZ z (...). W ocenie skarżącej zasadnicze znaczenie w sprawie ma okoliczność, że pierwszy wniosek ZUS z (...) o wpis hipoteki przymusowej na jej nieruchomości został przez Sąd Rejonowy w Kielcach oddalony postanowieniem z (...). Dlatego też ZUS ponownie w marcu 2014 r. wystawił nowe tytuły wykonawcze. Jednakże przedmiotowe tytuły noszą również datę (...) i tożsame numery podczas, gdy w jej ocenie winny zostać wydane po ww. dacie i nosić inne numery. Nie można sporządzić pisma z datą wsteczną. Nie da się tego w żaden sposób wytłumaczyć i jest to jawne pogwałcenie zasad porządku prawnego. Takie tytuły nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym. Co więcej, na nadanie klauzuli wykonalności lub jego odmowę przysługuje w terminie tygodniowym zażalenie - jeśli klauzulę nadał sąd, lub skarga - jeśli nadał ją referendarz sądowy co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Termin ten biegnie dla wierzyciela od dnia doręczenia mu postanowienia przez sąd, a dla dłużnika - od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Skarżąca nie dostała takiego dokumentu wszczynającego egzekucję na nowych tytułach wykonawczych, a tym samym nie dostała nowych tytułów wykonawczych. Pierwszy raz o egzekucji dowiedziała się z zawiadomienia z Sądu Rejonowego w Kielcach z (...) o dokonaniu wpisu. Zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, czy tytuły wykonawcze nie zostały ponadto doręczone jej mężowi, który winien być stroną postępowania i mieć możliwość zaskarżania określonych czynności. Skarżąca podniosła również, że w postępowaniu egzekucyjnym miała mieć rzekomo dług do spłacenia w kwocie 22.547,40 zł, a do chwili obecnej pobrano z jej świadczenia już ok. 29 tys. zł, zatem w jej ocenie dokonała znacznej nadpłaty, co winno skutkować zakończeniem egzekucji, co jednak nie ma miejsca. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie 23 stycznia 2020 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (j.t. Dz.U.2019.2325) dalej "ustawa p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W myśl zaś art. 151 ustawy p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala. Mając na względzie powyższe kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z (...) wystawionych przez ZUS, obejmujących zobowiązania skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odnosząc się do przedmiotu sprawy należy wskazać, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli 1. obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9. na żądanie wierzyciela oraz 10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z kolei zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone również w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Skarżąca wnosząc o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego w piśmie z 8 kwietnia 2019 r. nie wskazała na przesłanki uzasadniające, jej zdaniem, umorzenie postępowania. Dopiero w zażaleniu na postanowieni organu I instancji po raz pierwszy wymieniła przesłanki wystąpienie, których jej zdaniem winno skutkować umorzeniem postępowania, tj. przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 4 u.p.e.a. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.) jest środkiem obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak wyżej wskazano polega na formalnym umorzeniu tego postępowania z przyczyn określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., toteż w postępowaniu, którego przedmiotem jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie można badać okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli zatem podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowi ostateczna decyzja organu administracyjnego, to dopóki decyzja ta nie zostanie wzruszona, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w niej obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). W konsekwencji także sąd administracyjny, rozpoznający skargę w sprawie, której przedmiotem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie może orzekać w sprawie, której przedmiotem jest określenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i oceniać zgodność z prawem decyzji wydanej w tym postępowaniu. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Przesłanka nieistnienia obowiązku, wymieniona w tym przepisie obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko organu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie, egzekwowany obowiązek pozostaje skonkretyzowany i nadal istnieje, bowiem został określony w decyzji, która po wystawieniu tytułu wykonawczego, nie została w żaden sposób wyeliminowana z obrotu prawnego. Podstawą obowiązku objętego tytułami wykonawczymi stanowią decyzje ZUS z (...) nr (...) oraz z (...) nr (...). W decyzjach tych określono stan prawny należności objętych tytułami wykonawczymi, który nie może być badany ponownie w postępowaniu egzekucyjnym bowiem, jak już podnoszono, są to odrębne postępowania. Obowiązek objęty tytułami wykonawczymi został przy tym określony zgodnie z treścią obowiązków wynikających z ww. rozstrzygnięć. Z akt sprawy wynika również, że (...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję stwierdzającą podstawę wymiaru i wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne. Z podanych wyżej przyczyn prawidłowość tej decyzji nie może być poddana kontroli w postępowaniu egzekucyjnym ani w sądowoadministracyjnym. Nie znaczy to jednak, że strona w ogóle pozbawiona jest możliwości obrony swoich spraw w tym zakresie. Prawidłowość takiej decyzji może być bowiem poddana ocenie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z możliwości tej skarżąca skorzystała, bowiem od decyzji wniosła odwołanie, oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z (...) sygn. akt (...), a następnie od wyroku apelację oddaloną wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z (...). Tym samym kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu została ostatecznie przesądzona. Organ prawidłowo również stwierdził, porównując dane osobowe skarżącej zawarte w decyzji oraz w tytułach wykonawczych, że w sprawie nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). W sprawie istotna ponadto jest kwestia, że Dyrektor ZUS już postanowieniem z (...) odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie, a w wyniku zażalenia na to postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał je mocy. Z kolei wyrokiem z (...) sygn. akt (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę strony na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., podzielając stanowisko organu o braku przesłanek umorzenia prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Organ prawidłowo stwierdził, że od dnia (...) nie pojawiły się nowe przesłanki przemawiające za umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej o pojawieniu się nowych przesłanek umorzenia nie świadczy decyzja Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z (...) czy pismo Prezesa NFZ z (...). Wymaga wyjaśnienia, że wymienioną decyzją Dyrektor NFZ umorzył postępowania w sprawie wniosku skarżącej o wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń w okresie od 19 maja 2004 r. do 1 sierpnia 2011 r. Stwierdził w niej m.in., że skarżąca z mocy ustawy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnymi, co wynika z art. 9 ust. 1 pkt 15 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Powyższe potwierdza obowiązek skarżącej dochodzony w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei w piśmie z (...) Prezes NFZ stwierdził jedynie swą niewłaściwość w zakresie rozpoznawania wniosków o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Kwestia poprawności wystawienia tytułów wykonawczych była ponadto przedmiotem rozpatrzenia Sądu w sprawie o sygn. akt (...). Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko, zgodnie z którym zarzuty skarżącej w zakresie błędnie wystawionych tytułów wykonawczych nie mogą odnieść skutku w postępowaniu zakończonym zaskarżonym postanowieniem o odmowie umorzenia postępowania. Żadna bowiem z przesłanek umorzenia wymieniona w art. 59 ustawy egzekucyjnej nie odnosi się do tej kwestii. Prawidłowość tytułów wykonawczych oceniana jest przez pryzmat zarzutów zgłaszanych na podstawie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne (pismo z 29 marca 2013 r.). Zostały one rozpatrzone postanowieniem Dyrektora ZUS z (...). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (j.t. Dz.U.2019.68).