I SA/Ke 376/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Decyzją z dnia 18 czerwca 2009r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 31 marca 2009r. nr [...] w sprawie odmowy A. B. umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, iż decyzją z dnia 6 czerwca 2008r. nr [...] Zakład przeniósł na A. B. odpowiedzialność za zobowiązania A. Sp. z o.o. w K., ponieważ egzekucja w stosunku do Spółki okazała się nieskuteczna. Wnioskiem z dnia 12 listopada 2008r. A. B. zwrócił się do organu o umorzenie należności wynikających z tej decyzji. Prośbę umotywował trudną sytuacją materialną oraz brakiem jakiegokolwiek majątku. Decyzją z dnia 31 marca 2009r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia składek z w/w decyzji z dnia 6 czerwca 2008r. nr [...] za zatrudnianych pracowników finansowanych przez płatnika, tj. składek na FUS (błędnie wskazanych przez organ jako FUZ) za okres wrzesień-listopad 2003r. w wysokości 939,54 zł oraz na FP i FGŚP za okres wrzesień-listopad 2003r. w wysokości 145,08 zł. Odsetki za zwłokę należne od tych składek były przedmiotem odrębnego postępowania toczącego się z wniosku zobowiązanego z dnia 4 lipca 2008r. i zakończonego decyzją ostateczną z dnia 31 marca 2009r. nr [...]. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. powtórzył argumentację wniosku o umorzenie opisującą jego sytuację materialną, która uniemożliwiać ma mu uregulowanie należności ZUS. W związku z powyższym, organ powołując się na art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74, dalej jako ustawa o s.u.s.), wyjaśnił, iż podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zakład w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. przedstawił przesłanki całkowitej nieściągalności należności składkowych i podkreślił, iż katalog tych przesłanek w świetle tej regulacji prawnej jest wyczerpujący. Zdaniem organu, ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż obecnie wnioskodawca nie pracuje, nie pobiera świadczeń, nie prowadzi działalności gospodarczej. Zamieszkuje wraz z małżonką A. K.-B. i dwojgiem dzieci w wieku 9 i 14 lat w mieszkaniu komunalnym w J.. Nadal jest zameldowany w K. w mieszkaniu będącym własnością matki – E. B.. A. K.-B. do dnia 24 października 2008r. uzyskiwała dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej S. C. w J.. Wysokość zarobków małżonki wynosiła 600 zł miesięcznie. Z przedłożonych kopii zeznań podatkowych za lata 2006-2007 wynika, że małżonka posiadała 1% udziałów w spółce. Spółka za ww. lata wykazywała straty. Od dnia 1 października 2008r. A. K.-B. uzyskuje dochody w wysokości 638 zł brutto miesięcznie z tytułu zatrudnienia w firmie "S." Sp. z o.o., prowadzonej przez brata wnioskodawcy – A. B.. A. B. natomiast w roku 2006 wykazał dochód z innych źródeł w kwocie 3 129,30 zł, w roku 2007 nie wykazał zaś dochodu. W utrzymaniu jego rodziny pomaga mu E. B. i szwagierka M. D.. Małżonkowie B. korzystają nadto z pomocy socjalnej Urzędu Miasta J.. Z przedłożonego wykazu zobowiązań wynika, że A. B. oprócz przedmiotowych należności posiada inne zobowiązania z tytułu działalności prowadzonej przez Spółkę A. w kwocie ok. 190 000 zł. Według informacji MSWiA A. B. nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel środków transportu. W konkluzji organ stwierdził, że biorąc pod uwagę wyżej wskazane przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o s.u.s., nie znaleziono podstaw do umorzenia należności A. B. wobec ZUS. Zakład może umorzyć należności, jeśli wymienione w przepisie art. 28 ustawy o s.u.s. przesłanki wystąpią w konkretnej sprawie, ale nie jest to obligatoryjne. To organowi rozpatrującemu sprawę pozostawiono do uznania istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak też zakres ewentualnego umorzenia, biorąc pod uwagę i badając w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. W oparciu o całokształt materiału zebranego w sprawie oraz okoliczności faktyczne i prawne Zakład uznał zaś, iż w przypadku A. B. brak jest podstaw do zmiany decyzji 31 marca 2009r. nr [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzi postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności składkowych będących przedmiotem niniejszego postępowania. Podjęcie decyzji o umorzeniu składek w przypadku, gdy egzekucja jest w toku byłoby przedwczesne i oznaczałoby rezygnację z odzyskania zaległości. A. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach nie zgodził się z zaskarżoną decyzją ZUS. Podniósł, iż zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, w tym - zgodnie z przepisem z art. 24 ust. 2 ustawy o s.u.s.- również odsetki za zwłokę, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania umorzeniowego ustalono zaś, że obecnie skarżący ma trudną sytuację materialną. Strona wskazała ponadto, że zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., jeżeli wystąpią wymienione w nim okoliczności, stanowi to o całkowitej nieściągalności dłużnika. Przypadki całkowitej nieściągalności nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności, są wiążące. Wystąpienie którejkolwiek z nich daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Z ustalonej przez ZUS sytuacji materialnej skarżącego jasno wynika zaś, iż obecnie zachodzi po jego stronie przesłanka całkowitej nieściągalności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko w sprawie zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ wyjaśnił odnosząc się do argumentacji strony, iż przepis art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia i nie dotyczy należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w związku z czym przepisy w/w rozporządzenia, na które powoływał się skarżący, nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zakład podkreślił, iż po wyczerpaniu możliwości dokonania niezbędnych dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń dotyczących faktów, był uprawniony do przyjęcia, iż stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do umorzenia składek za zatrudnionych pracowników, bowiem jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 01.07.1998 r. (III SA 232/97) zgodnie z art. 80 k.p.a. to organ administracji ocenia, na podstawie całości materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Sąd rozpoznając sprawę bada zatem, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Skarga A. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, iż przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była zasadność odmowy przez organ umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż przedmiotem swoich rozważań organ uczynił istnienie w sprawie przesłanek umorzenia należności składkowych, o jakich mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz. 74 ze zm., dalej jako "ustawa o s.u.s."), który stosownie do art. 32 ustawy o s.u.s., ma także zastosowanie do składek na Fundusz Pracy oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne. W ustępie 2 tego przepisu określono jednoznacznie, że należności składkowe mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., kiedy organ może uwzględnić inne przesłanki umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Wówczas wytyczne, jakimi organ winien kierować się, podejmując decyzję w zakresie umorzenia należności, określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). W świetle zatem przepisu art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o s.u.s. organ może umorzyć należności z tytułu składek za pracowników finansowane przez płatnika jedynie w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi przesłanka tzw. całkowitej nieściągalności tych należności. Jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organ, którym skarżący nie zaprzeczył, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzi wobec A. B. postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania należności składkowych będących przedmiotem niniejszego postępowania. Postępowanie to jest niezakończone. Zatem, w świetle regulacji art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., z tej już przyczyny należy stwierdzić, iż rację ma organ, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność przedmiotowych należności składkowych. Jednocześnie z bezspornego stanu faktycznego nie wynika, by w sprawie zachodziła którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, o jakich mowa w powołanym przepisie prawa. Organ przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonane w sprawie ustalenia faktyczne i ich szczegółową analizę w kwestii stanu majątku skarżącego, sytuacji materialnej rodziny B., comiesięcznych dochodów skarżącego i jego żony oraz zobowiązań finansowych strony z innych tytułów. Ustalenia te, wbrew twierdzeniom skargi, nie mogły zostać rozważone przez organ w aspekcie przesłanek umorzenia określonych przepisami powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem składek na ubezpieczenia pracowników finansowane przez płatnika, dlatego w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., a w konsekwencji również §3 wskazanego rozporządzenia. Z uwagi na fakt, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 ustawy o s.u.s. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, to sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji następuje zaś w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 k.p.a. W ocenie Sądu, kontrolowana decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem organ przeprowadził ponownie postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a. tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie narusza także przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek w sytuacji niespełnienia wymogu całkowitej ich nieściągalności. Całkowicie chybione i zbędne jest wskazanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w nagłówku zaskarżonej decyzji. Nie jest on bowiem organem podejmującym tę decyzję. Zgodnie z art. 107 §1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Ponieważ z treści sentencji wynika jednoznacznie, że podjął ją właściwy w sprawie organ tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Sąd uznał, że uchybienie powyższe nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.