I SA/Ke 379/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (Dyrektor) postanowieniem z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (Kierownik) z [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia M.k. terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika. Organ ustalił, że w dniu 15 maja 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynął wniosek M.k. o przyznanie płatności (jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności do powierzchni uprawy truskawek) na rok 2018. W dniu 6 listopada 2018 r. na rachunek bankowy pełnomocnika strony została przekazana zaliczka na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 2110,83 zł. Z treści odpisu skróconego aktu zgonu M.k., który został przesłany Kierownikowi przez Urząd Stanu Cywilnego w G. w dniu 5 lutego 2019r. wynikało, że wnioskodawca zmarł w dniu 16 czerwca 2018 r. Wezwana do złożenia wyjaśnień M.k. oświadczyła, że płatności po zmarłym mężu zostały przez nią pobrane z konta. Mając na względzie powyższe Kierownik decyzją z dnia 29 maja 2019 r. ustalił M.k. kwotę nienależenie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2018 w wysokości 2110,83 zł. W odwołaniu od niniejszej decyzji strona złożyła także wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika. W związku z powyższym wnioskiem organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 22 lipca 2019 r. odmówił wnioskodawczyni wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku. Rozpoznając zażalenie na to postanowienie Dyrektor przywołując brzmienie art. 27 ust 1-5 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, ze zm.) – zwanej dalej ustawą – wyjaśnił, że postępowanie o przyznanie płatności bezpośrednich w danym roku może być kontynuowane z udziałem spadkobiercy rolnika spełniającego określone przepisami prawa warunki, o ile spadkobierca w ustawowym terminie (tj. 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku) złoży stosowny wniosek wraz z dokumentacją. Wola spadkobiercy kontynuowania postępowania o przyznanie płatności, wszczętego uprzednim wnioskiem spadkodawcy, nie inicjuje nowego postępowania, ponieważ spadkobierca przystępuje do dotychczasowego postępowania, ubiegając się o płatność w zakresie określonym przez zmarłego rolnika. Natomiast skuteczność dokonania czynności przez spadkobiercę ograniczona została terminem, którego upływ uniemożliwia skuteczne złożenie wniosku, wstąpienie do postępowania i uzyskanie płatności bezpośrednich. Żaden ze spadkobierców po zmarłym M.k. nie złożył w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku, tj. do 15 stycznia 2019r. wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania oraz nie złożył wymaganych załączników. Nadto Dyrektor podkreślił, że termin złożenia wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w przypadku śmierci rolnika jest terminem materialnoprawnym. Terminy takie, od których zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia, nie podlegają przywróceniu. Wniosek o przywrócenie terminu prawa materialnego nie może być rozpoznawany w oparciu o przepis art. 58 k.p.a., albowiem instytucja przywrócenia terminu, regulowana tym przepisem, służy jedynie przywracaniu terminów prawa procesowego. Odnosząc się dodatkowo do treści złożonego w sprawie zażalenia organ podniósł, że bez wpływu na wynik sprawy pozostają takie okoliczności jak: posiadanie przez M.k. pełnomocnictwa do reprezentowania męża, albowiem wygasło ono z momentem jego śmierci, czy kwestia współwłasności gospodarstwa. Ustawodawca nie przewidział żadnych odstępstw dających możliwość wydłużenia objętego wnioskiem strony terminu. Biorąc pod uwagę zaprezentowaną argumentację Dyrektor jako prawidłowe ocenił zastosowanie przez Kierownika art. 61 a § 1 Kpa i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika. Na powyższe postanowienie M.k. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika. W treści uzasadnienia skarżąca potwierdziła datę śmierci męża (16 czerwca 2018 r.) oraz okoliczność przekazania 6 listopada 2018 r. na rachunek bankowy zaliczki na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 2.110,83 zł. Podniosła, że oboje z mężem byli właścicielami gospodarstwa rolnego, nie byli w separacji ani nie posiadali rozdzielności majątkowej. Jakkolwiek wniosek o dopłaty był podpisany przez męża skarżącej, to również mogła to uczynić ona sama, ponieważ była jego pełnomocnikiem. Jako pełnomocnik załatwiała wszelkiego rodzaju sprawy w Agencji. Nie została jej również udzielona informacja o konieczności poinformowania Agencji o śmierci męża. Skarżąca była przekonana, że oboje z mężem mają takie same prawa i obowiązki, a pozyskane dotacje są wspólne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora z 2 września 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika z 22 lipca 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia M.k. terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika. Ustalenia stanu faktycznego sprawy nie są sporne. W dniu 15 maja 2018 r. M.k. wniósł o przyznanie płatności na rok 2018. Wnioskodawca zmarł 16 czerwca 2018r. Pismem z dnia 14 czerwca 2019r. (stanowiącym jednocześnie odwołanie od decyzji z dnia 29 maja 2019r.) M.k. (żona wnioskodawcy) wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 27 ust 1 ustawy. Zgodnie z art. 61 Kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednakże w myśl art. 61 a § 1 Kpa gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści art. 61a § 1 Kpa wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, po zbadaniu kontekstu sprawy. Kontrolując zaskarżone postanowienie należy odpowiedzieć na pytanie, czy organy prawidłowo zastosowały powyższy przepis proceduralny w reakcji na wniosek strony, przyjmując zaistnienie innej uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania. Zdaniem Sądu wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania było w przedmiotowej sprawie prawidłowe z następujących powodów. W pierwszej kolejności przywołać należy brzmienie art. 27 ust 1 i 2 ustawy. Zgodnie z ich treścią, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli: grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek; zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności; spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich (ust 1). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust 2). Natomiast w myśl art. 27 ust 10 ustawy, termin, o którym mowa w ust 2 nie podlega przywróceniu. Słuszne jest stanowisko organu, że przysługujący spadkobiercy 7 miesięczny termin do złożenia wniosku warunkujący wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika ma charakter materialny, co oznacza niemożność orzekania o jego przywróceniu. Postępowanie takie wyklucza jednak przede wszystkim przepis prawa tj. art. 27 ust 10 ustawy, wprost stanowiąc, że termin określony w art. 27 ust 2 ustawy nie podlega przywróceniu. Okoliczność, że mamy do czynienia z terminem materialnym wyklucza także zastosowanie art. 58 § 1 Kpa, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Objęte cytowanym przepisem przywrócenie terminu jest bowiem instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Instytucji tej nie można jednak stosować do terminów materialnoprawnych, ma bowiem wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych i to terminów dokonania czynności procesowych. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącej zawartej w treści uzasadnienia skargi należy stwierdzić, że nie może ona wpłynąć na efekt dokonanej przez Sąd kontroli zaskarżonego postanowienia. Okoliczności, na które powołuje się skarżąca, tj. współwłasność gospodarstwa rolnego, brak separacji i rozdzielności majątkowej, posiadanie przez skarżącą pełnomocnictwa do reprezentowania męża, brak informacji o konieczności poinformowania o śmierci męża oraz przekonanie, że dopłaty są wspólne, nie mają wpływu na ocenę prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia o charakterze procesowym. Ponownego podkreślenia wymaga, że z przepisu prawa – art. 27 ust 10 ustawy wynika jednoznacznie, że termin określony w ust 2, czyli termin, którego przywrócenia domaga się skarżąca nie podlega przywróceniu. Prawidłowo zatem organy, w reakcji na wniosek strony, wydały postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, którego podstawę prawną stanowił art. 61 a § 1 Kpa, albowiem brak jest podstaw prawnych do orzekania o przywróceniu terminu określonego w art. 27 ust 2 ustawy. Tym samym słusznie stwierdzono, zaistnienie w sprawie uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.