I SA/Ke 38/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2016 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego E. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...]nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] nr [...]w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony z 20 lipca 2015 r. zatytułowanego jako "Odmowa" w zakresie odmowy przekazania zajętej wierzytelności EA1/I-883/15 z 2 lipca 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wobec majątku S. K. w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach PLF.3161.15.150.2014 z 18 lipca 2014 r., PLF-D-III.3161.15.151.2015 z 20 marca 2015 r. wystawione przez wierzyciela, tj. Wójta Gminy S. N. obejmujące zaległości S. K. z tytułu podatku od nieruchomości oraz łącznego zobowiązania. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. dokonał zajęcia wierzytelności strony z tytułu nadpłaty PIT 37 za 2014. W wyniku dokonanego zajęcia wyegzekwowano kwotę 4777,72 zł, która została zaliczona na poczet należności realizowanych na podstawie tytułu wykonawczego nr PLF.3161.15.150.2014. W dniu 27 lipca 2015 r. wpłynęło do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. pismo zobowiązanego zatytułowane jako "Odmowa". W piśmie tym strona wskazała, że odmawia przekazania zajętej wierzytelności, przedstawiając swoją sytuację materialną oraz nadmieniając o toczącym się postępowaniu w NSA, w Sądzie Cywilnym w K. w sprawie zawyżania powierzchni gruntów. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. w związku z wątpliwościami co do zakresu żądania zawartego w piśmie wezwał zobowiązanego do jego sprecyzowania. W odpowiedzi na wezwanie strona wyjaśniła, że całkowicie podtrzymuje to co napisała w poprzednim piśmie zatytułowanym jako "Odmowa". W związku z powyższym Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku złożonego z 20 lipca 2015 r. w zakresie "odmowy przekazania zajętej wierzytelności EA1/I-883/15 z dnia 02.07.2015 r." z uwagi na brak podstawy prawnej do rozpatrzenia zawartego w nim żądania. Organ wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia, którą stanowią, na podstawie art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U.2014.1619 ze zm.) dalej "u.p.e.a.", przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U.2013.267 ze zm.) dalej "K.p.a.", w tym art. 61a § 1, określający sytuacje, w których następuje odmowa wszczęcia postępowania. Podniósł, że przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują możliwości odmowy przekazania środków z zajętej wierzytelności przez zobowiązanego. Jednocześnie powołując stosowne przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opisał tryb dokonywania czynności egzekucyjnej, jaką jest zajęcie innej wierzytelności pieniężnej. Wskazał, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w tym przypadku wystawionym na podstawie prawomocnych decyzji organu podatkowego. Zarówno organ egzekucyjny Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. jak i organ nadzoru Dyrektor Izby Skarbowej w K., nie posiadają kompetencji do rozstrzygania sporu w zakresie prawidłowości naliczenia zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości oraz łącznego zobowiązania pomiędzy zobowiązanym, a wierzycielem - Wójtem Gminy S.-N.. Ustalono natomiast, że strona nie składała odwołań od decyzji będących podstawą wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych. W ocenie organu zatem, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony z 20 lipca 2015 r. Na powyższe postanowienie S. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie decyzji. Zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a. Uzasadniając skargę strona wskazała, że zaskarżona decyzja rażąco narusza ww. przepisy. Rozstrzygnięciem tym organ odmówił mu prawa do wstrzymania egzekucji nienależnie i niezgodnie z prawem naliczonych podatków od nieruchomości. Spowodowało to pogorszenie i tak już ciężkich warunków bytowych skarżącego i jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie 24 marca 2916 r. strona skarżąca oświadczyła, że w jej ocenie doszło do naruszenia art. 61 i art. 61 a K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 34 u.p.e.a. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie dowodu z mapy, którą złożyła. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. odmówił dopuszczenia powyższego dowodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2012.270 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z przyczyn w niej zawartych. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego dotyczącego "odmowy przekazania zajętej wierzytelności". W ocenie organu bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują możliwości odmowy przekazania środków z zajętej wierzytelności przez zobowiązanego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 w zw. art. 61 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w świetle których gdy żądanie, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie uchyla się spod kontroli Sądu. Nieuprawnione jest twierdzenie organu, że żądania skarżącego zawarte w piśmie z 20 lipca 2015 r. nie znajdują oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Wprawdzie pismo skarżącego jest mało precyzyjne, to jednak treść pisma pozwala na zakwalifikowanie stanowiska jego autora jako zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Powyższe potwierdził również sam organ, w wezwaniu z 27 sierpnia 2015 r. wskazując, że z treści wniosku wynika, iż zawarte są w nim zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne określone w art. 33 § 1 u.p.e.a., tj. zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 Z kolei organ pierwszej instancji faktycznie potraktował sporne pismo jako zarzuty, stwierdzając, że zostały wniesione po terminie. Organ drugiej instancji natomiast, wprawdzie w ogóle nie podnosił kwestii zarzutów, podzielając jedynie pogląd o braku podstawy prawnej do rozpatrzenia żądania skarżącego, to jednak podejmował czynności wyjaśniające (np. pismo z 4 listopada 2015 r. do Wójta Gminy S. N.). Powyższe oznacza, że pomimo utrzymania w mocy formalnego rozstrzygnięcie jakim jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, faktycznie organ drugiej instancji prowadził postępowanie, mające na celu ustalenie istnienia podstawy prawnej obowiązku skarżącego dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym. Mając na uwadze powyższe wymaga przypomnienia, że według jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, zasady prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 K.p.a.). Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego obejmuje również ustalenie przez organ treści rzeczywistego żądania strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzi rozbieżność między nazwą pisma i jego uzasadnieniem. Należy podnieść, że zakres żądania strony winien być oceniany i rozpatrywany przez organy zgodnie z sensem i racją pisma, a nie na podstawie tytułu nadanego mu przez stronę. Powyższa reguła mająca swe prawne unormowanie w treści art. 8 K.p.a., winna być w szczególności przestrzegana, gdy skarżący działa sam, bez profesjonalnej pomocy prawnej. Wymaga przypomnienia, że w postępowaniu administracyjnym pierwszym stadium jest stadium wstępne, obejmujące czynności wszczęcia postępowania oraz czynności procesowe mające na celu zbadanie dopuszczalności wszczęcia postępowania w określonej sprawie. W jego ramach też organ dokonuje kwalifikacji prawnej pisma procesowego strony pod kątem podstaw do uruchomienia właściwego trybu postępowania. W niniejszej sprawie nie można zarzucić organowi zaniechań w powyżej opisanym zakresie. Podjął bowiem działania w celu odpowiedniej kwalifikacji przedmiotowego pisma (wezwanie z 27 sierpnia 2015 r. o sprecyzowanie przez skarżącego treści pisma). Co więcej, w rzeczywistości dokonał kwalifikacji prawnej spornego pisma jako zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. (wezwanie z 27 sierpnia 2015 r., postanowienie organu pierwszej instancji). Działania organu w powyższym zakresie, jak wykazano wyżej, są jednak niekonsekwentne i sprzeczne. Odnosząc się do stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji, że zarzuty zostały wniesione po terminie, należy wskazać, że stwierdzenie to nasuwa wątpliwości, co do jego prawidłowości. Organ nie uzasadnił bowiem swojego stanowiska. W szczególności nie wykazał kiedy zobowiązanemu zostały doręczone tytuły wykonawcze oraz czy doręczenie to było prawidłowe, co w szczególności dotyczy tytułu wykonawczego nr PLF-D-III.3161.15.151.2015 z 20 marca 2015 r. Okoliczności tej nie można również ustalić na podstawie akt sprawy. Jedyną nie budząca wątpliwości okolicznością, znajdującą potwierdzenie w aktach sprawy, jest data 15 lipca 2015 r., w której skarżącemu zostało doręczone pismo nr EA1/I-883/15. Doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego nr PLF-D-III.3161.15.151.2015 z 20 marca 2015 r. w tym dniu, oznaczałoby, że pismo skarżącego zawierające zarzuty zostało wniesione w ostatnim dniu siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tj. 22 lipca 2015 r. (data stempla pocztowego). Okoliczności tych jednak Sąd nie może domniemywać. W takiej sytuacji, Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania. W związku z powyższym rozpatrzenie zarzutów naruszenia art. 61a § 1 w zw. art. 61 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. jest przedwczesne. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie mają natomiast zarzuty zawarte w skardze kwestionujące prawidłowość merytoryczną decyzji, stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, ponieważ kwestia ta pozostaje poza przedmiotem kontroli niniejszego postępowania. Z tych samych względów, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. Sąd, odmówił przeprowadzenie dowodu z mapy o co wnioskowała na rozprawie strona skarżąca. Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpozna pismo skarżącego z 20 lipca 2015 r. jako zarzuty na prowadzone postępowanie administracyjne, w tym zbada czy zostały wniesione w terminie. Dokonane w tym zakresie ustalenia wykaże w uzasadnieniu postanowienia spełniającego wymogi z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz.U.2013.490).