I SA/Ke 382/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 czerwca 2019 r. nr 1151/2019; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata Ł. W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z 11 czerwca 2019 r. nr 1151/2019 o odmowie umorzenia T.S. należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zakład ustalił, że 6 czerwca 2017 r. T. S. wniósł o umorzenie należności wobec ZUS. Wskazał, że jest osobą schorowaną, wymagającą stałego leczenia i kontroli lekarskiej. Jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, z której dokonywane są potrącenia na rzecz komornika sądowego. Ponadto zobowiązany nie posiada majątku, z którego mógłby spłacić zadłużenie wobec ZUS. W dniu 1 czerwca 2018 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych., a [...] r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. W wyniku skargi od ww. decyzji WSA w Kielcach wyrokiem z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 356/18 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. W uzasadnieniu wyroku Sąd zauważył, że Zakład nie dokonał żadnych ustaleń, czy i kiedy doszło do przedawnienia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległości składkowych dotyczących okresu od 2002 do 2007. Nie został też wyjaśniony fakt posiadania przez stronę przyczepy ciężarowej. W dniu [...] Zakład wydał decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w odniesieniu do składek, które zostały przedawnione w wyniku wykreślenia zastawu. W dniu [...] Zakład wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności składkowych w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W dniu 5 lipca 2019 r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu z [...] r. W ocenie strony organ nie wykonał wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Kielcach z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 356/18. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 1 marca 2019 r. wynika, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo, z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego osiąga dochód w wysokości 1654 zł netto, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną B.S., która z tytułu emerytury osiąga dochód w wysokości 1427,56 zł netto oraz córką A.S., obecnie studentką, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości: opłaty eksploatacyjne – 455 zł, koszty leczenia - 300 zł, inne wydatki - 1 400 zł, wyżywienie - 926 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu kredytów bankowych itp., jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen Xsara rok produkcji 1998. Organ przeanalizował zaległości figurujące na koncie zobowiązanego pod względem czy sporne roszczenie nie uległo przedawnieniu. Analizę przedstawiono w formie tabeli. W dniu 17 lutego 2016 r. wszczęto postępowanie zakończone wydaniem decyzji na całość zadłużenia, tj. za okres 5/2002 do 6/2007, 11 kwietnia 2016 r. decyzja stała się prawomocna. Wszczęte postępowanie egzekucyjne spowodowało, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i będzie trwał do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i na dzień wydania decyzji są nadal wymagalne. Przepis art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz.U.2019.300 ze zm.) dalej "u.s.u.s." stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. na podstawie, którego Zakład umarza należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Zakład ustalił, że w przypadku strony przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zadłużenie nie jest przedawnione, należności zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej przez Naczelnika i dyrektora ZUS. Komornik sądowy zrealizował potracenia w łącznej wysokości 4196,74 zł, nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawniony w tym zakresie organ egzekucyjny, nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład ma możliwość rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365), które mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Decyzją z [...] r. Zakład umorzył zobowiązanemu należności z tytułu składek na ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na podstawie ww. przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdzie ze względu na sytuacje rodzinną i stan majątkowy nie mógł wnioskodawca opłacić należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. Zakład wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej zobowiązany powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązał się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Na powyższą decyzję T. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że poprzednie decyzje zostały uchylone wyrokiem WSA w Kielcach z 22 listopada 2018 r. I SA/Ke 356/18, jak również poprzednim wyrokiem I SA/Ke 555/17. W piśmie procesowym z 7 lutego 2020 r., uzupełniając skargę, skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie oraz dokonanie jego oceny w sposób dowolny, nie zaś swobodny, przejawiające się w poczynieniu ustalenia, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, podczas gdy wniosek ten został wyprowadzony na podstawie analizy zaległości figurujących na koncie skarżącego, co nie znajduje jednak potwierdzenia w żadnych dowodach zgromadzonych w sprawie, w szczególności wskazujących na skuteczne doręczanie skarżącemu tytułów wykonawczych, albowiem tego rodzaju dowody nie zostały skarżącemu przedstawione i nie znajdują się w aktach administracyjnych, co w konsekwencji nie pozwala na obronę tezy o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, a tak przeprowadzone postępowanie dowodowe w oczywisty sposób godzi w zasadę prawdy obiektywnej oraz w zasadę pogłębiania zaufania obywateli, przy czym uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem rozpoznania jest skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] nr [...] o odmowie umorzenia T.S. należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy posiada okoliczność, że była ona już wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, który wyrokiem z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 356/18 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. Na wskazany wyrok nie złożono skargi kasacyjnej, wskutek czego stał się on prawomocny. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 153 oraz art. 170 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W myśl art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W prawomocnym wyroku z 22 listopada 2018 r. Sąd podkreślił, że Zakład nie dokonał żadnych ustaleń, czy i kiedy doszło do przedawnienia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległości składkowych dotyczących okresu od 2002 r. do 2007 r. Sąd w wyroku wskazał, że zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Następnie przywołał treść tej regulacji jak również treść przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zmienionego ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074). Sąd odnotował kolejną zmianę ww. przepisu z dniem 1 stycznia 2012 r., przywołując treść art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011.232.1378). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". W ocenie skarżącego organ nie wykonał wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Kielcach z 22 listopada 2018 r. ponieważ brak jest w zgromadzonym materiale dowodów w szczególności wskazujących na skuteczne doręczanie skarżącemu tytułów wykonawczych. Tego rodzaju dowody nie zostały skarżącemu przedstawione i nie znajdują się w aktach administracyjnych, co w konsekwencji nie pozwala na obronę tezy o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. W pierwszym zatem rzędzie Sąd jest obecnie zobowiązany dokonać kontroli czy organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 356/18. Dokonując tego Sąd uznał, że organ nie zastosował się do powyższej oceny prawnej oraz do wskazań zawartych w powyższym orzeczeniu, w zakresie wystarczającym aby uznać, że sprawa została dokładnie wyjaśniona. ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie przedawnienia należności składkowych. W związku z powyższym należy przytoczyć treść ww. przepisów K.p.a., by wskazać organowi zasady oraz kierunek ponownego postępowania, i tak zgodnie z: - art. 7: W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. - art. 77 § 1: Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. - art. 107 § 3: Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższy zarzut skargi jest istotny i skuteczny dla jej uwzględnienia, gdyż w sprawie nadal istnieją uzasadnione wątpliwości co do istnienia zaległości, o których umorzenie wnioskuje skarżący obecnie z powodu ich przedawnienia. Przedmiot postępowania obejmuje bowiem zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres zaległości składkowych począwszy od sierpnia 2002 do czerwca 2007 na ubezpieczenie społeczne, od czerwca 2002 r. do czerwca 2007 r. na ubezpieczenie zdrowotne, oraz od maja 2020 r. do czerwca 2007 r. na Fundusz Pracy. W zaskarżonej decyzji organ stwierdzając, że należności z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy nie uległy przedawnieniu, przedstawił w formie tabeli zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawniania tychże składek. Argumentacja dotycząca kwestii przedawnienia spornych składek jest jednak niewystarczająca by uznać, że w ten sposób Zakład wypełnił wytyczne Sądu. W decyzji wskazano co znajduje odzwierciedlenie w tabeli, ale nie w aktach sprawy, że nieprzedawnienie się składek od 2002 r. do 2007 r. spowodowane jest trwającym postępowaniem egzekucyjnym. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ na podstawie zebranych dowodów ustalił sytuację majątkową skarżącego, która w jego ocenie nie uzasadnia umorzenia zaległości składkowych na podstawie przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jednakże nie udokumentował faktów skutkujących w świetle art. 24 ust. 5b zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek począwszy od 2002 r. Sąd zarzucił w wskazanym wyroku naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. to oznacza, że ZUS miał obowiązek zgromadzić dowody w aktach sprawy i na ich podstawie ustalić okoliczności związane z przedawnieniem spornych należności, czego nie uczynił. W aktach sprawy brak jest rzetelnej i wyczerpującej informacji co do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podejmowanych czynności egzekucyjnych ze wskazaniem daty ich dokonania, w szczególności daty doręczenia stronie odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomień o dokonanych zajęciach świadczeń. Brak jest przede wszystkim udokumentowania powyższych faktów. Oznacza to, że nie jest aktualnie możliwa zarówno przez Sąd jak i stronę weryfikacja ustaleń i wniosków wyprowadzonych przez ZUS o wymagalności spornych składek. Organ będzie miał również na uwadze, że uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji (por. wyrok I SA/Po 691/19 z dnia 16 stycznia 2020 r.). Stwierdziwszy zatem naruszenie przez ZUS przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 153 ustawy p.p.s.a, Sąd uwzględnił skargę jako zasadną. W ponownym postępowaniu organ dokonana na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie oraz następnie je wszechstronnie rozpatrzy i oceni, czy nadal sporne składki są wymagalne, a zatem czy istnieją i w jakiej wysokości. Przesądzenie o istnieniu wymagalnych należności z tytułu składek, umożliwi dopiero merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o ich umorzenie na podstawie przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Istota sporu pomiędzy stronami w dalszym ciągu dotyczy przede wszystkim kwestii przedawnienia, a nie zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714).