I SA/Ke 385/15

Dnia 29 czerwca 2015 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2013 r. i wrzesień 2013 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić W. P.od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 18 maja 2015 r. w kwocie ponad 15.000 (słownie: piętnaście tysięcy) zł; 2. oddalić wniosek W. P.w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 44.537 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2013 r. i wrzesień 2013 r. W. P.złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że na skutek decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. zablokowane zostały jego rachunki bankowe oraz dokonano wpisu w hipotekach jego nieruchomości. Zablokowana została możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Na skutek powyższego działalność prowadzona przez skarżącego poniosła stratę w wysokości 105.115,48 zł za 2014 r. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwoma synami w wieku 6 i 4 lat. Skarżący wykazał, że jego rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wykonywaną przez żonę skarżącego (1/2 etatu) w wysokości 875 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom – wielkości 125m², nieruchomość rolną wielkości 5ha, 50% udziału w lokalu użytkowym o pow. 33 m² w G. oraz oszczędności w kwocie 15.000zł. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego przedstawioną w złożonym wniosku oraz wynikającą z akt administracyjnych nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem jego rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, wykazuje stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę żony. Ponadto skarżący nie wykazuje, aby ponosił nadzwyczajne wydatki, czy też posiadał zadłużenia lub zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna rodziny skarżącego jest poprawna i posiada on dostateczne środki na zapewnienie rodzinie minimum egzystencji. Za zasadnością wniosku nie przemawia również ponoszenie straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Strata sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowych i co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez podmiot i taka sytuacja nie miała miejsca również niniejszej sprawie - z akt sprawy nie wynika bowiem, by skarżący zaprzestał prowadzić działalność gospodarczą. Ponadto zasadą jest, że w przypadku dysponowania przez skarżącego oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi do wysokości posiadanych oszczędności, które co do zasady winien ponieść skarżący inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Tymczasem w sprawie niniejszej skarżący dysponuje oszczędnościami w wysokości 15.000 zł zatem w ocenie orzekającego jest w stanie uiścić część wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie tj. do wysokości posiadanych oszczędności. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia w całości na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego i należało uznać, że rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie ponad 15.000 zł Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.