I SA/Ke 402/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009r. sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie organu I instancji oraz postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] – w części nieuwzględniającej zarzutów; 2. określa, że uchylone postanowienia w części określonej w punkcie 1 nie mogą być wykonane; 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. B.-K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 12 lutego 2009r., (sygn. akt I SA/Ke 418/08) uchylił postanowienia, których przedmiotem było rozpoznanie zarzutów zgłoszonych przez M. S. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do niego i jego żony D. S., a dotyczącym zaległości z tytułu składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne. Uchylając postanowienia Sąd zobowiązał organy egzekucyjne i wierzyciela do zbadania zarzutu przedawnienia składek oraz kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, wskazując stosowne przepisy. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]., nr [...], którym uznano zarzut przedawnienia należności w zakresie 3 i 4 kwartału 1997r., umarzając postępowanie egzekucyjne w tym zakresie oraz nie uznano pozostałych zarzutów. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę prawną do wydania postanowienia w niniejszej sprawie stanowił art. 34 §1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz.1954 ze zm.). Na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., wierzyciel - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dniu [...]. wydał postanowienie, w którym uznał za zasadne zarzuty strony odnośnie przedawnienia zobowiązania za 3 i 4 kwartał 1997r., jednocześnie odrzucając jako bezpodstawne pozostałe zarzuty szczegółowo odnosząc się do każdego z nich. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że wbrew twierdzeniom M. S. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego bez doręczenia upomnienia, zobowiązanym zostało przesłane upomnienie z dnia 15 maja 2007r., które pomimo awiza w dniu 21 maja 2007r. i 28 maja 2007r. nie zostało odebrane, w związku z czym na podstawie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego przesyłkę uznano za doręczoną. Brak jest też podstaw do uwzględnienia zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej oraz bezprzedmiotowości obowiązku. Ponadto odpowiadając na zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że prowadząc postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny zgodnie z art. 7 § 2 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W celu zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. skierował do D. i M. S. pismo z dnia 6 lutego 2008r. w celu uzyskania informacji o majątku, z którego może być prowadzona skuteczna egzekucja. Według oświadczenia D. S. z dnia 18 lutego 2008r. nie posiada ona żadnego majątku i dlatego ubiega się o umorzenie całej należności. Natomiast M. S. podał, że jego źródłem dochodu jest świadczenie rentowe. Zajęcie więc tego dochodu zobowiązanych, jest jedynym w tej sprawie skutecznym środkiem egzekucyjnym. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż właściwe przepisy określają wielkość dochodu, który nie podlega egzekucji. Regulacje takie zawarte są między innymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Dokonując potrąceń dłużnik zajętej wierzytelności, w tym wypadku ZUS stosuje właściwe przepisy i przekazuje kwoty z uwzględnieniem dochodów pozostających w dyspozycji zobowiązanego. Organ uznał również za niezasadny zarzut dotyczący bezczynności wierzyciela w zakresie dochodzonych należności, gdyż jak wynika z akt sprawy, Placówka Terenowa KRUS w S. systematyczne, co kwartał, od powstania zaległości informowała zobowiązanych o istniejącym zadłużeniu, przesyłając na adres zamieszkania pisma, za zwrotnym poświadczeniem odbioru, informujące o wysokości posiadanego zadłużenia (pisma z dnia: 15 stycznia 1997r.,13 stycznia 1999r., 9 stycznia 2002r. i 8 lipca 2002r.). O braku bezczynności wierzyciela świadczy również fakt, iż w stosunku do D. S. w 1997 roku prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które w dniu 7 kwietnia 2004r. zostało umorzone z uwagi na brak możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. W dniu 26 kwietnia 2007r. przesłano decyzję zobowiązującą D. i M. S. do opłacenia należności z tytułu składek natomiast w dniu 16 maja 2007r. wysłane zostało upomnienie o obowiązku uregulowania należności. Jak już wyżej wskazano upomnienie nie zostało przez zobowiązanych odebrane. W następstwie powyższego wystawione zostały tytuły wykonawcze nr 84/2007, 85/2007, 86/2007. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego przedawnienia dochodzonego zobowiązania, organ II instancji, mając na uwadze stanowisko wierzyciela, stwierdził, że przedawnieniu uległy należności za 3 i 4 kwartał 1997r., natomiast pozostałe należności objęte egzekucją nie uległy przedawnieniu. Wskazał, że zgodnie z art. 41b ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291) należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ odwoławczy wskazał również, że ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał zmianom. Przywołany art. 41b, obecnej treści obowiązuje od 2 maja 2004r. i został wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004r. na mocy art. 52 o ubezpieczeniu społecznym rolników do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998r. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z daty do 1 stycznia 2003r. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne, przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Zatem do dnia 2 maja 2004r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną. Od dnia 2 maja 2004r. termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników uregulowany został w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników w w/w art. 41b. Organ egzekucyjny wskazał także, że bieg terminu przedawnienia, zgodnie z art. 41 pkt 5 cytowanej ustawy, zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, że upomnienie z dnia 15 maja 2007r., było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności KRUS, termin biegu przedawnienia uległ zawieszeniu w dniu 4 czerwca 2007r. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Zarzucił, że organ odwoławczy odniósł się pobieżnie do jego zarzutów, szczególnie do zarzutu przedawnienia dochodzonego zobowiązania oraz mylnie zinterpretował fakt doręczenia upomnienia z dnia 15 maja 2007r., jako pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności przez KRUS. Jego zdaniem, czynności te miały miejsce już wcześniej i zakończyły się umorzeniem sprawy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Odnosząc się do ustalonego stanu sprawy należy zauważyć, iż podstawą wydanych przez organy egzekucyjne postanowień o odmowie uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne jest art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa egzekucyjna, stanowiący że zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt.1-7,9 i 10 (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. Oznacza to, że ustawa egzekucyjna nie przyznaje organowi egzekucyjnemu prawa kwestionowania, bądź oceny postanowienia wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych w tymże zakresie. Należy podnieść, iż w realiach rozpoznawanej sprawy organ egzekucyjny prawidłowo zastosował omówiony wyżej art. 34 ustawy egzekucyjnej, gdyż po otrzymaniu stanowiska wierzyciela - Prezesa KRUS o uznaniu części zarzutów, wydał postanowienie, w którym uznał zarzut przedawnienia należności składek za 3 i 4 kwartał 1997r. i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne, natomiast pozostałe zarzuty, w tym zarzuty przedawnienia składek za 1998r., 1999r., I kwartał 2000r., uznał za bezzasadne i je odrzucił. Wyrażone w formie postanowienia stanowisko wierzyciela, w przypadku egzekucji składek z ubezpieczenia społecznego rolników na podstawie art.52 ustawy dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) w zw. z art 83c ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) jest niezaskarżalne. Na mocy art.134 § 1 i 135 ustawy p.p.s.a. podlega jednak kontroli sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. dokonał więc oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale również poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz postanowienia wierzyciela. W świetle takiej oceny Sądu, skarga jest zasadna. Sąd wskazuje, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu, wynikiem którego było uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego i postanowienia wierzyciela oraz zobowiązanie tegoż do zbadania zarzutu przedawnienia składek w oparciu o wskazane przez Sąd przepisy. W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z art.153 ustawy p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Mając na uwadze powyższe w niniejszej sprawie Sąd oceniał przede wszystkim czy wierzyciel zastosował się do zaleceń Sądu odnośnie analizy zarzutu przedawnienia składek za III i IV kwartał 1997r., 1998r., 1999r. i I kwartał 2000r. W zakresie pozostałych bowiem zarzutów Sąd już uprzednio podzielił stanowisko organów i wierzyciela oraz rozstrzygnął, że zarzuty te są niezasadne. Ponowna analiza stanowiska wierzyciela doprowadziła Sąd do wniosku, że wierzyciel nie zastosował się w pełni do ujętych w wyroku wytycznych. Należy podkreślić, że ówcześnie obowiązująca ustawa z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawierała uregulowania dotyczącego okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (obecny art. 41b, przewidujący 10 letni termin przedawnienia, obowiązuje od 2 maja 2004r.), w związku z czym na podstawie art. 52 ust.1 pkt 1 w/w ustawy, okres przedawnienia przedmiotowych należności regulowały przepisy: - do 1 stycznia 1998r. art. 30 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (t. j. Dz. U. z 1993r., Nr 108, poz. 486 ze zm.), stanowiący iż zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności; - od 1 stycznia 1998r. art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), stanowiący iż zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat od końca roku podatkowego, w którym upływał termin płatności (na podstawie w/w art. 52 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 341 Ordynacji podatkowej). Zatem do dnia 2 maja 2004r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Zdaniem Sądu upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 2 maja 2004r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej ten termin powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed w/w datą nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej (brak innych reguł intertemporalnych). Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 2 maja 2004r., podlega przedawnieniu 10 – letniemu. W ocenie Sądu organy, a także wierzyciel, prawidłowo zastosowali przytoczone przepisy do składek za III i IV kwartał 1997r. Nie przeanalizowały natomiast pod kątem tegoż 5 – cio letniego terminu przedawnienia należności za okres od 1998r. do I kwartału 2000r. Nie wskazały też na zdarzenia prowadzące do przerwania lub zawieszenia biegu tego terminu. Konsekwencją tego było nieprawidłowe zastosowanie 10-cio letniego terminu przedawnienia w stosunku do pozostałych zaległości, gdyż zgodnie ze wskazanymi i stosowanymi przez organ przepisami w tym okresie obowiązywał 5 letni okres przedawnienia, który w stosunku do składek za 1998r. upływał z końcem 2003r., a więc przed dniem 2 majem 2004r. Należy podkreślić, że wierzyciel, jak również organy w uzasadnieniach kilkakrotnie wskazywały, że 5 letni okres przedawnienia obowiązywał do 2 maja 2004r. W związku z tym, wywód organu, że upomnienie z dnia 15 maja 2007r., jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności KRUS zawiesiła bieg terminu przedawnienia składek za okres od I -IV kwartału 1998r. jest nieuprawniony, bowiem termin przedawnienia już nie biegł. Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi należy wskazać, że organy prawidłowo uznały za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności upomnienie z dnia 15 maja 2007r. Poprzednie działania organu egzekucyjnego odnosiły się bowiem do należności za wcześniejsze okresy i dochodzonych na podstawie innych tytułów wykonawczych. Ponownie rozpoznając sprawę w uchylonej części należy uwzględnić wyżej omówiony 5-cio letni termin przedawnienia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c", art.152 oraz art. 134 § 1 i art.135 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Stosownie do § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał wynagrodzenie w przedmiotowej sprawie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 292,80 zł, w tym 52,80 zł tytułem podatku od towarów i usług.