I SA/Ke 402/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 września 2011r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Decyzją z dnia [...]. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia B. W. należności z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej, w łącznej kwocie 5 980,19 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na mocy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek w razie całkowitej ich nieściągalności. Przepis art. 30 tej ustawy stanowi, iż instytucji umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Organ wskazał także na przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz podał, że w uzasadnionych przypadkach, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (rozporządzenie), ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie uregulować zadłużenia bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. W myśl tych przepisów podjęcie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia pozostawione zostało uznaniu organu podejmującego decyzję. Oznacza to, iż nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie, Zakład może wydać decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych. 1.3. W dniu 16 listopada 2010r. B. W. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nieopłaconych przez G. sp. z o.o., do uregulowania których zobowiązany został na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]nr [...] zmienionej częściowo prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 13 maja 2008r., sygn. akt VI U 266/08. Następnie we wniosku z dnia 12 maja 2011r. o ponowne rozpoznanie sprawy podał, że jako likwidator G. sp. z o.o. przekazał ZUS tytułem zaległych składek kwotę 157 500 zł. uzyskanych ze sprzedaży majątku spółki, jednocześnie nie pobierając w tym czasie wynagrodzenia. Zaznaczył, że zarząd spółki był trzyosobowy, aż do czasu uprawomocnienia się postanowienia Sądu o likwidacji spółki, tj. do 30 września 2004r., a za zadłużenie spółki odpowiada on sam. 1.4. Rozpoznając wniosek ZUS wskazał, że sprawa odpowiedzialności za zobowiązania została ostatecznie rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach i argumenty w tym zakresie nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu o umorzenie zaległości. Dokumentując swoją sytuację finansowo-materialną B. W. (lat 63) przedłożył dokumenty, z których wynika, iż utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2 408,68 zł brutto. Zamieszkuje i prowadzi indywidualne gospodarstwo domowe. Stałe koszty związane z utrzymaniem wynoszą 1000 zł miesięcznie, z czego około 550 zł udokumentowano rachunkami; nieudokumentowano natomiast kosztów leczenia w kwocie około 200 zł miesięcznie. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca posiada zadłużenie w kwocie około 12 000 zł w Banku P. S.A. z tytułu poręczenia kredytu, które jest spłacane w ratach miesięcznych po 500 zł oraz zgodnie z przedłożoną umową pożyczki zaciągnął pożyczkę u syna T. W. w łącznej kwocie 9 500 zł, która od września 2010r. jest spłacana w ratach miesięcznych po 1000 zł. Zobowiązany nie posiada majątku w postaci ruchomości ani nieruchomości. 1.5. ZUS stwierdził, że nie wszystkie ponoszone przez stronę okoliczności mają znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy umorzenia należności. Materialna podstawa prawna umorzenia należności wymagała wykazania przez B. W. przesłanek opartych tylko i wyłącznie na całkowitej nieściągalności. Tym samym bez znaczenia dla oceny przesłanki całkowitej nieściągalności pozostają okoliczności związane z wydatkami wynikającymi ze stałych opłat czy spłacanych pożyczek i zobowiązań z tytułu udzielonego poręczenia kredytu, które to stany dotyczą zdarzeń mających znaczenie dla sprawy umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. Odnosząc się do ściśle określonych przez ustawodawcę przypadków, w których całkowita nieściągalność występuje, w odniesieniu do sytuacji wnioskodawcy ZUS stwierdził, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne, który to składnik majątku może stanowić źródło pokrycia należności zarówno poprzez dobrowolne uregulowanie zobowiązania, jak i w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu, zaistnienie powyższych okoliczności nie przemawia za przyjęciem, iż w przypadku wnioskodawcy istnieje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, a jedynie jej wystąpienie mogłoby spowodować podjęcie przez ZUS uznaniowej decyzji o umorzeniu zadłużenia. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję ZUS B. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie. 2.2. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił naruszenie art. 5 Kodeksu cywilnego poprzez obciążenie go odpowiedzialnością za zaległości firmy G. Sp. z o.o wobec ZUS, podczas gdy skład zarządu spółki był trzyosobowy. Zdaniem skarżącego odpowiedzialność z tytułu składek powinna zostać rozłożona na wszystkich członków zarządu spółki. Przeciwne działanie organu jest dla niego niezrozumiałe, przede wszystkim dlatego, że w ostatecznym rozrachunku on, jako likwidator spółki, kosztem nie pobierania własnego wynagrodzenia, spłacił ponad 157 000 zł z tytułu zaległych składek. 2.3. Skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 kpa przez przeprowadzenie postępowania dowodowego w niepełnym zakresie i nie uwzględnienie składanych wniosków dowodowych (pominięcie faktu istnienia trzyosobowego zarządu). 2.4. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.2. Materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako u.s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, zachodzi z kolei gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jedynie w sprawach dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek (tzw. składki na ubezpieczenie własne), pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie. 3.3. Z powyższego wynika, że kwestią zasadniczą w sprawie umorzenia składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej, jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). Sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa wnioskodawcy, jak prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał organ (pkt 1.5.), nie mają w przedmiotowej sprawie znaczenia. Okoliczności te mogą być bowiem jedynie uwzględniane w sprawach umorzenia składek na własne ubezpieczenie płatnika, które nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania. 3.4. W poddanej kontroli Sądu sprawie, ZUS prawidłowo ustalił, iż przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Z ustaleń organu, w zakresie stanu faktycznego sprawy, które Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe, wynika bowiem że wobec skarżącego nie zachodzi żadna z okoliczności enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). M.in. w aktach sprawy brak jest dokumentu, w którym naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Poza tym bezspornym jest, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2 408,68 zł brutto. W związku z tym prawidłowe jest twierdzenie organu, że świadczenie to może stanowić źródło pokrycia należności zarówno poprzez dobrowolne uregulowanie zobowiązania, jak i w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS prawidłowo odmówił umorzenia składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej. Należy też dodać, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Nawet więc w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W przypadku zaś braku przesłanki nieściągalności, tak jak w niniejszej sprawie, organ był zobowiązany do odmowy umorzenia przedmiotowych zaległości. 3.5. Na wynik przedmiotowej sprawy nie mogły mieć też wpływu zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 Kodeksu cywilnego w kontekście przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości firmy G. Sp. z o.o. wobec ZUS. Należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych, a nie kwestia przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego za długi ww. spółki. Ta bowiem została przesądzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach VI Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2008r. sygn. akt VI U 266/08 i nie stanowi przedmiotu kontroli sądu administracyjnego. Poza przedmiotem niniejszej sprawy pozostaje również zakres podmiotowy tej odpowiedzialności (na marginesie: z akt sprawy wynika, że umorzone zostały postępowania o przeniesienie odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek prowadzone wobec pozostałych członków zarządu). 3.6. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.