I SA/Ke 41/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...] 2. określa, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia 19 grudnia 2012 r. nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ("KRUS", "Kasa") utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 listopada 2012 r. nr (...) o odmowie H.P. umorzenia odsetek w kwocie 862 zł z tytułu nieregulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek o umorzenie odsetek powstałych z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych za okres od 4 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2005 r., H.P. uzasadnił faktem, że nie był świadomy przerwy pomiędzy zakończeniem pobierania świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zgłoszeniem się do ubezpieczenia społecznego rolników. W związku z decyzją Prezesa KRUS z dnia 8 listopada 2012 r. H.P.wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek uzasadnił brakiem winy za powstanie zadłużenia wobec KRUS. Zarzuty winy za powstanie zobowiązania wobec Kasy skierował do osoby wydającej zaświadczenie o okresach pobierania świadczenia rentowego z ZUS. Prezes KRUS wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników rozpatrywane są w oparciu o zapisy art. 41a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. O ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ) dalej jako "u.s.s.r." W świetle wskazanych przepisów nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie, bowiem zgodnie z ww. przepisami decyzje w tym przedmiocie muszą być uzasadnione istnieniem istotnych przesłanek wskazujących np. na całkowitą nieściągalność zadłużenia. W związku z powyższym przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w celu dokonania oceny sytuacji zobowiązanego. Ustalono, że zadłużenie jest efektem zaniedbania terminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. Przepis art. 37 u.u.s.r. stanowi, że rolnik nie czekając na wezwanie Kasy zobowiązany jest w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby stale pracujące w jego gospodarstwie oraz informować o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności, a także o zmianach obszaru użytkowanych gruntów. Zakres prowadzonej działalności rolniczej, tj. produkcja zwierzęca i produkcja roślinna na gruntach o areale liczącym ponad 12 ha przeliczeniowego pozwala na uzyskanie dochodów mających wpływ na stabilizację i płynność finansową rodziny, a także na wywiązanie się ze zobowiązań wobec Kasy. Roczny dochód z posiadanego gospodarstwa wynosi 33 044,34 zł. (obliczony według danych statystycznych GUS: 12,18 ha przeliczeniowego x 2713 zł.). Organ wskazał ponadto, że wartość gruntów rolnych, które posiada H.P. na terenie gminy T., wynosząca aktualnie około 150 000 zł (obliczona na podstawie cen wolnorynkowych gruntów rolnych położonych na terenie gminy T.), daje możliwość zabezpieczenia wierzytelności Kasy poprzez wpis hipoteki, co pozwoliłoby w przyszłości na odzyskanie należności z nieruchomości. Korzystanie z pomocy finansowej w ramach wsparcia ze środków unijnych od 2004 r. daje natomiast szansę na poprawę dochodowości gospodarstwa. Organ ustalił także, że zobowiązany ma przyznane prawo do świadczenia rentowego z KRUS, które stanowi dodatkowe źródło dochodu rodziny, a zestawienie kosztów bytowych oraz związanych z prowadzeniem działalności rolniczej nie nosi cech wydatków nadzwyczajnych. Zdaniem organu podobne wydatki ponosi wielu rolników, którzy regularnie opłacają składki ubezpieczeniowe. W opinii Prezesa KRUS zarzut winy kierowany pod adresem osoby wydającej zaświadczenie o okresie pobierania świadczenia rentowego z ZUS nie może stanowić podstawy uzasadniającej zmianę podjętej wcześniej decyzji. Stwierdził jednocześnie, że nie można uznać, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i bytowej dającej podstawę do umorzenia należności. Analiza stanu funduszu emerytalno-renowego ponadto wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu wpłat składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakującą kwotę wydatków na realizację gwarantowanych przez KRUS świadczeń emerytalno-rentowych dla ogółu ubezpieczonych, pokrywa budżet państwa w kwocie określonej ustawą budżetową. Natomiast stan funduszu składkowego uzależniony jest jedynie od wpływu ze składek ubezpieczonych i funkcjonuje bez udziału dotacji budżetowej, zapewniając finansowanie świadczeń gwarantowanych z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. W związku z powyższym każde umorzenie należności pogarsza stan finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy i jest sprzeczne z interesem ubezpieczonych. Na decyzję Prezesa KRUS H.P. złożył skargę w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach, wnosząc o pozytywne załatwienie odwołania. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Zaległość w ubezpieczeniu nie powstała bowiem z jego winy. Przechodząc z ZUS do KRUS dostał mylne zaświadczenie o okresie ubezpieczenia. Składki w KRUS zaczął opłacać stosownie do daty wynikającej z tego zaświadczenia. Kiedy zaczął starać się o rentę okazało się, że za trzy kwartały nie zapłacił ubezpieczenia i dodatkowo zostały mu naliczone odsetki. Skarżący zgodził się opłacić składki, ale uważa że nie powinien płacić odsetek. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zasakrżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, przy czym termin "należności z tytułu składek" dotyczy m.in. składek, a także należnych od nich odsetek (art. 6 ust. 13b u.u.s.r.). Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej zwany "K.p.a."), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Powinno być przekonywujące zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia należności jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występuje przesłanka umorzenia, tj. ważny interes zainteresowanego. Przesłanka ta powinna być ustalana przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony. W związku z powyższym w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, organ miał obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych przez niego i jego rodzinę wydatków. Wymaga przy tym podkreślenia, że dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego nie wystarczy ogólne wskazanie rodzaju dochodów i wydatków. Konieczne jest ponadto ustalenie ich wysokości oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Tak dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organ nie sprostał stawianym mu wymaganiom. Organ uznając, że wnioskodawca nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i bytowej nie ustalił relacji pomiędzy uzyskiwanymi przez skarżącego dochodami, a ponoszonymi wydatkami, ale także nie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji precyzyjnie dochodów i wydatków. W zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów ograniczył się bowiem do wskazania, obliczonego według danych statystycznych GUS, rocznego dochodu z posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego. Co do innych dochodów wskazał jedynie na ich rodzaj (świadczenie rentowe z KRUS, pomoc w ramach wsparcia ze środków unijnych), nie wskazując ich wysokości, ani dowodów z których wynikają. W zakresie ponoszonych przez skarżącego wydatków organ bez dokonania uprzedniej analizy rodzaju i wysokości tych wydatków ograniczył się do stwierdzenia, że podobne wydatki ponosi wielu rolników, a zestawienie kosztów bytowych oraz związanych z prowadzeniem działalności rolniczej nie nosi cech wydatków nadzwyczajnych. Wymaga przy tym podkreślenia, że w aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy dający możliwość ustalenia części z powyższych okoliczności, tj. decyzja Prezesa KRUS z dnia 14 września 2012 r., na podstawie której H.P. została przyznana renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy oraz protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika z dnia 23 października 2012 r. Na fakt dysponowania przez organ danymi w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i ponoszonych wydatków wskazuje załącznik do wniosku umorzeniowego z dnia 18 grudnia 2012 r. sporządzony przez organ, w którym wymieniono szczegółowo rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę wydatków. Zdaniem Sądu brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa KRUS jak i decyzja z dnia 8 listopada 2012 r. wymogów tych nie spełniają. Na podstawie bowiem uzasadnień zaskarżonych decyzji Sąd nie był w stanie ocenić, czy dokonane przez organ ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z prawem. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięć, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowych, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzje organu są prawidłowe w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy są prawidłowe w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie miał natomiast zarzut skargi dotyczący przyczyn powstania zaległości podatkowej. Wprawdzie zaświadczenie ZUS z dnia 6 stycznia 2004 r., którym to ZUS potwierdził okres pobierania przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy było błędne, bowiem wynikało z niego, że H.P. pobierał to świadczenie do 30 września 2005 r. zamiast do 30 września 2004 r., to jednak należy stwierdzić, że okres pobierania tego świadczenia stanowi okoliczność, co do której istnienia skarżący miał świadomość i nie mogła ona ujść jego uwadze. Tym bardziej, że decyzja Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2006 r. nr (...) stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników skarżącego od dnia 1 października 2005 r., tj. dopiero po roku od zaprzestania pobierania przez skarżącego świadczenia z ZUS. Ponownie rozstrzygając sprawę organ dokona ustaleń w zakresie rodzaju i wysokości dochodów oraz wydatków skarżącego w oparciu o dowody już zgromadzone w sprawie, a ponadto uzupełniając materiał o nowe dowody np. co do wysokości aktualnej pomocy finansowej ze środków unijnych, wysokości i rodzaju dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego, a także ustali relację wszystkich wydatków w stosunku do aktualnie uzyskiwanych dochodów rodziny skarżącego i przedstawi wynik ustaleń w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. W niniejszej sprawie, decyzja organu I instancji zapadła z takim naruszeniem prawa, które nie może być konwalidowane w postępowaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Działanie takie naruszałoby bowiem zasadę dwuinstancyjności postępowania. W związku z powyższym, uchylenie w postępowaniu sądowym również decyzji organu I instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.