I SA/Ke 413/08

Dnia 27 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego z dnia 21 kwietnia 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 września 2008r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla J. D. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł J. D. w dniu 25 listopada 2008r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 września 2008r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2006r. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2008r. Referendarz sądowy zwolnił J. D. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 100 zł, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów w pozostałym zakresie i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący wywiódł sprzeciw od tego postanowienia, w którym wniósł o ponowną analizę jego sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił J. D. od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 100 zł, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów w pozostałym zakresie i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że analiza stanu majątkowego strony wykazanego we wniosku pozwala na jego uwzględnienie tylko w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej wywiązanie się z obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazał Sąd, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko, w sprawie nie zachodziły również przesłanki do ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika. Na powyższe postanowienie J. D. złożył zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2009r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko WSA w Kielcach. W związku z uprawomocnieniem się postanowienia z dnia 23 grudnia 2008r. skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł w terminie 7 dni o daty doręczenia wezwania, pod rygorem jej odrzucenia. W zakreślonym terminie strona wpisu nie uiściła, dlatego postanowieniem z dnia 31 marca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę J. D. W dniu 21 kwietnia 2009r. skarżący złożył kolejny formularz PPF, w którym zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata, przedstawiając takie same okoliczności faktyczne, co we wniosku z dnia 25 listopada 2008r. Wskazał on bowiem, że wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest miesięczny dochód w wysokości 1712,20 złotych brutto, na który składają się: emerytura skarżącego w wysokości 843,79 zł oraz dochód żony w kwocie 869,20 zł. W skład majątku wchodzi jedynie mieszkanie o powierzchni 42m². Podniósł nadto, iż nie posiada środków finansowych na opłacenie adwokata i zakup lekarstw. Podkreślił, iż jest osobą w podeszłym wieku, poważnie chorą na 6 nieuleczalnych chorób. W tym samym dniu strona złożyła osobiście sporządzoną skargę kasacyjną na postanowienie WSA w Kielcach z dnia 31 marca 2009r. o odrzuceniu skargi. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2009r. Referendarz sądowy oddalił wniosek J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowił dla skarżącego adwokata. Postanowieniem z dnia 11 maja 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę kasacyjną skarżącego. W dniu 18 maja 2009r. strona złożyła sprzeciw od postanowienia z dnia 30 kwietnia 2009r., w którym ponownie powołała się na istniejące zagrożenie jej egzystencji życiowej i zdrowotnej. Ponadto J. D. przedstawił zarzuty dotyczące zaskarżonej do Sądu decyzji. W złożonym dodatkowo do akt sprawy formularzu PPF, zawierającym tożsame z dotąd podawanymi dane w zakresie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, zwrócił uwagę na podeszły wiek żony i jej zły stan zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270, dalej jako ustawa p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sąd. Sąd rozpoznając przedmiotowy wniosek, tytułem wstępu pragnie zauważyć, iż na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń przed Sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego, na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Prawo to jest wyjątkiem od zasady. Przysługuje ono osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym) – art. 246 ustawy p.p.s.a. Dopiero udowodnienie tych okoliczności daje Sądowi, z uwagi na szczególny charakter tego prawa, podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Przyznanie prawa pomocy przez Sąd odbywa się zatem przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Środkiem służącym do wykazania przez stronę zasadności jej wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi składane przez stronę na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a ponadto - jeżeli jest składane przez osobę fizyczną - także o stanie rodzinnym. Nie wyklucza to oczywiście możliwości dołączenia do wniosku dokumentów na udowodnienie złożonych w oświadczeniu twierdzeń. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Analiza oświadczenia J. D. i dołączonych przez niego faktur, uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w niniejszym postępowaniu, doprowadziła Sąd do przekonania, iż sytuacja materialna skarżącego pozwala uwzględnić jego wniosek w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika, gdyż w zakresie kosztów sądowych strona jest w stanie ponieść te koszty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i żony. Treść analizowanego oświadczenia i załączonych dokumentów nie wskazuje bowiem na brak po stronie skarżącego jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Niewątpliwie należy zauważyć trudną sytuację zdrowotną wnioskodawcy i konieczność ponoszenia w związku z tym wydatków na zakup lekarstw. Niemniej jednak w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że jest osobą ubogą. Podczas gdy, jak już to Sąd podnosił, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ugruntowane jest stanowisko, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinno przysługiwać jedynie osobom ubogim, pozbawionym środków do życia, lub których środki te są ograniczone. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uległa zmianie w stosunku do sytuacji szczegółowo analizowanej uprzednio przez ten Sąd i Naczelny Sąd Administracyjny, a przedstawionej we wniosku z dnia 7 października 2008r. Nadal osiąga on wspólnie z żoną stałe dochody, które zapewniają rodzinie utrzymanie pomimo konieczności ponoszenia wydatków związanych ze złym stanem zdrowia. Skarżący nie przedstawił zaś nowych, istotnych okoliczności faktycznych, które w chwili obecnej uzasadniałyby zwolnienie go do od kosztów sądowych. Odnośnie ustanowienia adwokata dla skarżącego nastąpiła jednak zmiana stanu faktycznego, w stosunku do będącego przedmiotem oceny dokonanej uprzednio przez WSA w Kielcach. W myśl przepisu art. 173 § 1 ustawy p.p.s.a., od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę kasacyjną, stosownie do treści przepisu art. 175 ustawy p.p.s.a., powinien sporządzić adwokat lub radca prawny, bądź też doradca podatkowy, ale w sprawach obowiązków podatkowych. Zgodnie natomiast z art. 194 §1 pkt 7 ustawy p.p.s.a., odrzucenie skargi kasacyjnej służy zażalenie, które stosownie do paragrafu 4 tego przepisu, powinno być sporządzone przez adwokata, radcę prawnego, a w związku z art. 175 §3 w sprawach obowiązków podatkowych – przez doradcę podatkowego. W dniu 31 marca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydał postanowienie o odrzuceniu skargi J. D., od którego, w świetle powołanego art. 173 ustawy p.p.s.a., przysługuje skarga kasacyjna, zaś w dniu 11 maja 2009r. Sąd ten postanowieniem odrzucił skargę kasacyjną strony, na co przysługuje zażalenie. Zatem, o ile w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji skarżącego mogli reprezentować także małżonek, rodzeństwo i zstępni, co podniósł WSA w Kielcach w postanowieniu z dnia 23 grudnia 2008r. i podtrzymał NSA w postanowieniu z dnia 6 lutego 2009r., to przy złożeniu w sprawie ewentualnej skargi kasacyjnej bądź zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej udział profesjonalnego pełnomocnika będzie konieczny. Mając powyższe okoliczności na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie powołanych przepisów prawa, orzekł jak w sentencji.