I SA/Ke 413/08

ISA/ KE 413/08 POSTANOWIENIE Dnia 23 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2006r. postanawia 1. Zwolnić J. D. od uiszczenia wpisu od skargi z dnia 7 października 2008r. w kwocie powyżej 100 (sto)zł; 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów oddalić; 3. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. J. D. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest miesięczny dochód w wysokości 1712,99 złotych brutto, na który składają się: emerytura skarżącego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 843,79zł oraz emerytura jego żony w kwocie 869,20zł. W skład majątku wchodzi mieszkanie o pow. 42m². Skarżący i jego żona są osobami w podeszłym wieku, poważnie chorymi, zatem osiągane dochody w znacznej części muszą przeznaczać na koszty utrzymania i leki. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2008r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 100zł, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oddalił wniosek o ustanowienia adwokata. Od orzeczenia referendarza J. D. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o ponowną analizę jego sytuacji materialnej podniósł, ze koszty utrzymania domu wynoszą 1005zł, i nie obejmują kosztów wyżywienia , kosztów leczenia , środków higieny osobistej niezbędnych przy chorobie. Dochód z działalności w wysokości 561 zł miesięcznie był przeznaczany na opłacenie podatków i ZUS. Podniósł, że z uwagi na przewidziane podwyżki cen gazu, energii elektrycznej , żywności zachodzi konieczność poczynienia oszczędności. Prowadzona działalność gospodarcza w zakresie skupu złomu przynosi straty, podjął kroki zmierzające do jej likwidacji, zatem w miesiącu grudniu nie osiągnie żadnego dochodu z tego tytułu. Dane w deklaracjach PIT 28 za 2006 i 2007r wskazują wysokość obrotów, nie zawierają kosztów zakupu surowca i innych kosztów ponoszonej działalności. Odnosząc się do odmowy przyznania mu adwokata stwierdził, że wniosek nie był podyktowany brakiem umiejętności samodzielnego działania, lecz jego stanem zdrowia uniemożliwiającym osobiste stawiennictwo w sądzie. Na dowód, ze nie może uczestniczyć z uwagi na stan zdrowia w rozprawie przedłożył odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2008r XIIKs 125/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie , przeciwko któremu został wniesiony , traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według treści art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do treści art. 246 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udowodnienie tych okoliczności daje Sądowi podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinno przysługiwać jedynie osobom ubogim, pozbawionym środków do życia, lub których środki te są ograniczone (tak Komentarz do art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi {w} B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zakamycze 2006., postanowienie NSA z 3 marca 2005r. OZ 1692/04). Analiza stanu majątkowego strony wykazana we wniosku pozwala na jego uwzględnienie tylko w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej wywiązanie się z obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści oświadczenia wynika, że wnioskodawca posiada wspólnie z żoną majątek nieruchomy na który składają się mieszkanie o pow. 42m², małżonkowie uzyskują miesięcznie stały dochód w wysokości 1712,90 netto, oraz miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego w kwocie 561 zł. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest w pierwszej kolejności od możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej wnioskodawcy i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Strona będąca osoba fizyczną winna ponosić koszty jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, zwłaszcza stały dochód. Zatem skarżącego osiągającego z żoną stałe dochody z emerytury oraz prowadzonej działalności gospodarczej trudno uznać za osobę na tyle ubogą, by nie była w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania lub by poniesienie kosztów w określonym przez sąd zakresie, stanowiło uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Powyższej oceny nie zmienia konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz okoliczność, że skarżący i jego żona są osobami poważnie chorymi i ich potrzeby są większe, niż przeciętne. Oprócz stałych dochodów ze świadczeń emerytalnych skarżący osiąga dochody dodatkowe, prowadzi działalność gospodarczą. Biorąc pod uwagę deklarowany w latach 2006 i 2007 przychód można stwierdzić, że była to działalność opłacalna, a na dzień złożenia wniosku nie została zlikwidowana. Przewidywana podwyżka kosztów utrzymania i podniesiona przez skarżącego konieczność poczynienia stosownych oszczędności nie może stanowić przesłanki całkowitego zwolnienia od kosztów. Oceny czy i w jakim zakresie skarżący może ponieść koszty postępowania Sąd dokonuje na podstawie aktualnego stanu, nie zaś stanu który może zaistnieć w przyszłości. Zdaniem Sądu stan majątkowy skarżącego, fakt uzyskiwania stałych dochodów w postaci świadczeń emerytalnych, przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2008 oraz znacznego przychodu z działalności wykazanego w latach 2006, 2007 pozwala na przyjęcie, iż poniesienie kosztów w zakresie ustalonym nie będzie stanowić uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. W sprawie tej nie zachodzą również przesłanki do ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika. Sam skarżący wskazał, że złożenie wniosku o przyznanie adwokata nie wynika z potrzeby uzyskania profesjonalnej pomocy, jak określił posiada umiejętność samodzielnej obrony, lecz podyktowane jest stanem zdrowia, który może uniemożliwić mu osobisty udział w rozprawie. Należy podnieść, że zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a reprezentować stronę może nie tylko profesjonalny pełnomocnik lecz także małżonek, rodzeństwo i zstępni strony. Ponadto w orzecznictwie podnosi się, że strona działając w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez fachowego pełnomocnika nie jest pozbawiona możności obrony swoich praw. Wynika to z regulacji zawartej w art. 134 § 1 p.p.s.a. nakładającej na sąd obowiązek wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, niezależnie od zarzutów i żądań skargi oraz art. 140 § 1 p.p.s.a. określającej obowiązek przewodniczącego pouczenia strony obecnej przy ogłoszeniu wyroku, działającej bez radcy prawnego lub adwokata o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (tak post. NSA z 27 września 2004r., FZ 330/04.) Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 cyt. wyżej ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.