I SA/Ke 424/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 października 2007 r. sprawy ze skargi T K na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz T K kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z[...] skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego TK wniósł o zwolnienie i umorzenie ciążących na nim zobowiązań podatkowych, ponieważ ich zapłata zagraża jego egzystencji. Podniósł, że: niektóre z nich wygasły w 2001 roku, Urząd nie doręczył mu przed wystąpieniem o wpis – chodziło o ustanowienie hipoteki przymusowej- stosownego upomnienia a nadto został zastosowany zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a to zarzut przedawnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi będącymi podstawą wpisu hipoteki przymusowej oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia z art. 15 § 1 w zakresie tytułów wykonawczych jako złożone przez T K z uchybieniem terminu. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął art. 17, art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. W uzasadnieniu wskazał, że na wniosek wierzyciela, Naczelnika Urzędu Skarbowego , Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 5 474,90zł w dziale IV księgi wieczystej KW 21 758, obciążającej udział w wysokości 1/5 części nieruchomości objętej tą księgą, a stanowiącą własność T K. W złożonym dniu 16 marca 2007r.pismie T K zawarł między innymi zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a to przedawnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi będącymi podstawą wpisu hipoteki przymusowej oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Odpisy 10 tytułów wykonawczych dotyczących niezapłaconego podatku dochodowego oraz VAT zostały doręczone dłużnikowi w dniu 22 października 2004r. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty na prowadzone postępowanie wnosi się w terminie 7 dni od daty otrzymania odpisu tytułu. Zobowiązany zarzuty wniósł, zatem po upływie tego terminu. Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem, w którym T K podniósł, że zarzuty zostały wniesione w terminie tj. po otrzymaniu w dniu 9 marca 2007r. z Sądu Rejonowego , Wydział Ksiąg Wieczystych, zawiadomienia o wpisie hipoteki przymusowej. Dalej podał, że podstawą wpisu hipoteki jest doręczona decyzja, a takiego doręczenia decyzji o wpisie nie było, a nadto wpis został dokonany 28 lutego 2007r., kiedy to niektóre zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu. Nastąpiło to już w 2006 roku, gdyż zobowiązania podatkowe, zgodnie z art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, przedawniają się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Doręczenie w dniu 22 października 2004r. tytułów wykonawczych nie stanowi czynności o której mowa w art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej, a więc nie przerwało biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Nadto podniósł, że nie był zawiadomiony o środku egzekucyjnym w postaci wpisu hipoteki, jak i to, że brak było klauzuli wykonalności wobec jego małżonki, a zdaniem żalącego się 1/5 nieruchomości stanowi odrębną własność żony, gdyż została wybudowana za jej pieniądze pochodzące ze spadku po matce. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...]r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przywołując przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. uznał, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba, że wystąpi o przywrócenie terminu stosownie do art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro, więc odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone T K 22 października 2004r., to termin do wniesienia takich zarzutów upłynął 29 października 2004r. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ stwierdził, że dokonanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu zaległych podatków nie jest środkiem egzekucyjnym, o którym mowa w art. 1a pkt 12oraz art. 110 § 1 i § 2 u.p.e.a. Nadto zauważył, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych z 18 lutego 2007r. znak Dz.Kw. 2978/06 o wpisie hipoteki przymusowej, w którym zawarto pouczenie o możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Z możliwości tej T K, zdaniem organu, nie skorzystał. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższe postanowienie T K, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności jak i wykreślenie wpisu, podniósł te same argumenty, co w odwołaniu. Zarzucił przedawnienie części należności, zastosowanie najbardziej uciążliwego środka egzekucyjnego, niedoręczenie upomnienia o jakim mowa w art. 33 pkt. 7 Ordynacji podatkowej oraz niezabezpieczenie swoich praw przez organ na majątku będącym jego własnością. Skarżący podał ponadto, że wpis hipoteki zaskarżył do Sądu Rejonowego, ale toczyło się postępowanie o zwolnienie od kosztów sądowych i zakończyło pozytywnym dla niego skutkiem, o czym świadczy załączone postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach z 24 maja 2007r. sygn. akt II Cz 422/07. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w tak zakreślonych granicach Sąd uznał skarga za uzasadnioną. Analiza materiału dowodowego sprawy wykazała, iż postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego postanowienia dotknięte jest wadami mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu brak było podstaw faktycznych do zakwalifikowania pisma skarżącego z dnia 14 marca 2007r., inicjującego postępowanie podlegające przedmiotowej kontroli sądowej, jako zarzutów w rozumieniu art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.)- u.p.e.a. - tj. środków zaskarżenia, co wymaga podkreślenia, przysługujących w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy, bowiem podkreślić, że organ przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu egzekucyjnego zawierający zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. pouczenie o przysługującym mu prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są, zatem środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia tego postępowania, nie zaś w jego toku. Po upływie wskazanego siedmiodniowego terminu zobowiązany może skorzystać z innych możliwości obrony przed egzekucją np. poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających m.in. wykonanie obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych albo, gdy chodzi o błąd co do osoby zobowiązanego, to jest wskazanie okoliczności uzasadniających odstąpienie od czynności egzekucyjnych stosownie do art. 45 u.p.e.a. Następstwem odstąpienia od czynności egzekucyjnych może być też zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego, jeżeli zachodzą przyczyny z art. 56 lub art. 59 tej ustawy. Tego rodzaju przesłanki organ egzekucyjny zobowiązany jest także badać z urzędu. Stosownie do treści art. 54 § 1 u.p.e.a. służy mu również skarga na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora. Podkreślić przy tym należy, że skarga w tym trybie przysługuje na czynności o charakterze wykonawczym a nie na czynności procesowe polegające na wydaniu aktu administracyjnego. Środek ten nie może również dotyczyć okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów, zażalenia czy żądania wyłączenia od egzekucji. Przysługuje zatem wówczas, gdy strona pozbawiona jest innych środków zaskarżenia. (zob. D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Komentarz", Unimex, Wrocław 2006) Bez wątpienia wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Sugerowanie natomiast stronie możliwości zakwalifikowania pisma, jako zarzutów, po upływie 2 lat od terminu dla ich wniesienia, podważa zaufanie do działania organów administracji i jest w ocenie Sądu niedopuszczalnym. Z treści pisma skarżącego z dnia 14 marca 2007r. wynika, że okolicznością, która spowodowała zwrócenie się do organu było powiadomienie o ustanowieniu hipoteki przymusowej. W piśmie tym zawarto prośbę o zwolnienie i umorzenie ciążących na skarżącym zobowiązań podatkowych, którą uzasadniono tym, że niektóre ze zobowiązań wygasły w 2001 roku, a więc przedawnieniem, a nadto sformułowano zarzuty, że Urząd nie doręczył przed wystąpieniem o wpis hipoteki przymusowej stosownego upomnienia i został zastosowany zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Jak chodzi o kwestię upomnienia, to w żaden sposób z pisma tego nie wynika, że skarżącemu chodzi o upomnienie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 27 § 3 u.p.e.a. Z przedstawionych ze skargą akt sprawy nie wynika w sposób jasny, w jakim postępowaniu nastąpił wpis hipoteki przymusowej. Prawdopodobnie nastąpiło to w postępowaniu zabezpieczającym, co zdaje się sugerować organ w odpowiedzi na skargę, a więc w toku czynności podejmowanych w celu zapewnienia realizacji obowiązków w trybie postępowania egzekucyjnego. Chodzi, bowiem o zabezpieczenie interesów wierzyciela, Skarbu Państwa, w postaci przyszłego wykonania / wyegzekwowania / zobowiązań podatkowych już istniejących, których termin zapłaty upłynął. Postępowanie to, o charakterze pomocniczym w stosunku do podstawowego egzekucyjnego, toczy się na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odrębnego rozważenia wymaga kwestia, czy w tym przypadku postępowanie zabezpieczające mogło zostać wszczęte w trakcie postępowania egzekucyjnego. Jeżeli tak istotnie było to, zdaniem Sądu, organ mając wiedzę w toku, jakiego postępowania składane są wnioski przez zobowiązanego, winien wnioski te, czy zarzuty rozpatrywać zgodnie ze środkami zaskarżania przewidzianymi przez tę procedurę. W razie wątpliwości, wobec nieprecyzyjnego, czy niejasnego ich sformułowania, winien wyjaśnić to poprzez umożliwienie stronie ich doprecyzowania. W niniejszej sprawie organ nie rozważył zastosowania przepisów mających, w myśl art. 166b u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym, jak chociażby art. 33 tej ustawy. W tym przypadku odpowiednie zastosowanie oznacza, że wymienione tam zarzuty mogą być składane w postępowaniu zabezpieczającym, a zobowiązany, z przyczyn oczywistych, nie musi dotrzymać terminu siedmiodniowego od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Wobec powyżej wykazanych wad postępowania, Sąd stwierdził konieczność wyeliminowania zaskarżonego aktu oraz poprzedzającego postanowienia organu I instancji z obrotu prawnego. Rozpoznając ponownie sprawę należy ustalić co jest treścią żądań zobowiązanego, czy istnieją przesłanki formalne do ich rozpoznania, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na konieczność udzielania przez organy administracji wyjaśnień na każde żądanie strony i to w sposób możliwie szczegółowy odnoszący się do treści żądania. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia organów obu instancji, a na podstawie art.152 p.p.s.a. określił, że nie podlegają one wykonaniu. Na podstawie, zaś art. 200 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.