I SA/Ke 432/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 6 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych p o s t a n a w i a: 1. ustanowić dla H. Z. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. H. Z. (dalej określana również jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości składkowych. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił powyższą skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."), a zatem z powodu wniesienia skargi po upływie terminu do jej wniesienia. Natomiast w dniu 29 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wpłynął - złożony na urzędowym formularzu PPF - wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata). W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Osiąga dochód w wysokości 939,20 zł brutto (emerytura uzyskiwana z KRUS), lecz z uwagi na potrącenia dokonywane z tytułu długów małżonka wypłacana jest jej kwota 415 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że jest w separacji z mężem i nie mieszka z nim od 1999 r. Wspólnego majątku zrzekała się z chwilą przejścia na emeryturę. Obecnie mieszka w domu córki. Skarżąca oświadczyła ponadto, że uzyskiwany przez nią dochód nie wystarcza na bieżące utrzymanie. Uiszcza bowiem m.in. należności za światło, wodę, telewizję, gaz. Jej wydatki obejmują ponadto kupno opału, leków, środków higieny, odzieży. Dodatkowo utrzymuje 4 psy i 4 koty. Z akt administracyjnych wynika, że powyższe wydatki wynoszą około 440 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych czy wartościowych przedmiotów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a.,, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wyjątek od w/w zasady stanowi ustawowe zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych – przewidziane w ustawie p.p.s.a. w przepisach art. 239 – 242. Innym odstępstwem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania jest instytucja prawa pomocy. Służyć ma ona zagwarantowaniu dostępu do sądu osobom niemającym możliwości samodzielnego sfinansowania postępowania sądowego. Instytucja ta może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Natomiast przesłanką negatywną przyznania prawa pomocy jest – zgodnie z art. 247 ustawy p.p.s.a. – oczywista bezzasadność skargi. Ubiegający się o prawo pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika bowiem ze złożonego formularza PPF, wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że wniosek skarżącej mógł zostać rozpatrzony jedynie jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem w zakresie ustanowienia adwokata. Stosownie bowiem do przepisu art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy p.p.s.a. (o czym skarżąca była już informowana w piśmie z dnia 1 sierpnia 2013 r.), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Do tej kategorii spraw zalicza się natomiast sprawa rozstrzygnięta decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na którą wniosła skargę H. Z.. Przedmiotem w/w decyzji jest bowiem kwestia umorzenia należności składkowych. Decyzja ta dotyczy zatem praw i obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należy podkreślić, że zwolnienie, o którym mowa ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym. Powyższa okoliczność powoduje, że Sąd oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów. W przedmiocie natomiast ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu wniosek okazał się zasadny. W ocenie Sądu, stan majątkowy wnioskodawczyni wykazany w treści formularza PPF wskazuje, że skarżąca nie będzie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata z wyboru. H. Z. osiąga bowiem niskie dochody, które po uwzględnieniu dokonywanych z jej emerytury potrąceń wynoszą 415 zł. Ponadto, skarżąca nie posiada żadnego majątku. Dodatkowo, rozpatrując wniosek skarżącej należało uwzględnić stan niniejszej sprawy. Obecnie skarga H. Z. została odrzucona przez Sąd I instancji. Na postanowienie o odrzuceniu skargi może zostać wniesiona skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednakże pismo to – zgodnie z treścią art. 175 § 1 ustawy p.p.s.a. – powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Konieczność skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem II instancji dodatkowo uzasadnia przyznanie skarżącej adwokata w ramach prawa pomocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - na podstawie art. 243, art. 244 § 1, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.