I SA/Ke 434/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 września 2010r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 kwietnia 2010r.; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia[...]., znak: [...]utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]., znak [...] którą nie wyrażono M. D. zgody na umorzenie odsetek od zaległych składek za okres od 4 kwartału 1999r. do 4 kwartału 2003r. w kwocie 2049zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismem z dnia 18 marca 2010r. M. D. wnioskował o umorzenie odsetek od zaległych składek za ww. okres motywując swój wniosek trudną sytuacją finansową rodziny, spowodowaną utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Organ wskazał, że zadłużenie na koncie zobowiązanego powstało w wyniku nie opłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o areale przekraczającym 1ha przeliczeniowy. Z przeprowadzonej wizytacji w miejscu zamieszkania zobowiązanego wynika, że obecnie powierzchnia gospodarstwa wynosi 0,66ha fizycznych i prowadzona jest w nim produkcja roślinna. Zobowiązany nie prowadzi produkcji zwierzęcej. Warunki mieszkaniowe i stan zabudowań w gospodarstwie jest dobry. Organ podniósł, że w podaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał, że nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, co potwierdzone zostało przedłożonym dokumentem. W ocenie organu z ww. dokumentu nie wynika jednak czy zobowiązany pozostaje bez pracy. W Powiatowym Urzędzie Pracy w S. ustalono, że zobowiązany nie jest osobą bezrobotną ani poszukującą pracy. Organ wskazał, że zobowiązany nie przedłożył żadnych nowych dokumentów mogących potwierdzić fakt pozostawania bez pracy oraz trudnej sytuacji materialnej rodziny zobowiązanego. Przeprowadzona w dniu 13 kwietnia 2010r. wizytacja gospodarstwa nie potwierdziła trudnej sytuacji materialnej rodziny. Organ dodał, że zobowiązanemu została już udzielona ulga w formie układu ratalnego, która jest najkorzystniejszą formą pomocy, gdyż od następnego dnia po złożeniu wniosku zostaje zatrzymany bieg naliczania odsetek, a spłata odbywa się w dłuższym okresie czasu. Ponadto w gospodarstwie zobowiązanego nie było żadnych udokumentowanych zdarzeń losowych mogących stanowić argument przemawiający za umorzeniem, ani nie wystąpiły żadne nowe udokumentowane okoliczności mogące mieć wpływ na zmianę podjętej wcześniej decyzji. Organ przytoczył także treść art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz nadmienił, że zobowiązany nie skorzystał z możliwości zapoznania się z dokumentacją dotyczącą umorzenia i wniesienia zastrzeżeń. Na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego M. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o rozpoznanie sprawy i wydanie korzystnego postanowienia. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że przy pierwszym piśmie do Prezesa ZUS z dnia 16 marca 2010r. przedstawił dokumenty świadczące o tym, że jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku oraz wnosił by wzięto pod uwagę sytuację materialną jego rodziny. Jego rodzina składa się z żony i trojga niepełnoletnich dzieci. Skarżący podniósł, iż wskazywał, że jego żona nie pracuje bo musi zajmować się wychowywaniem dzieci. Materialnie skarżącego wspierają rodzice, którzy nie mogą już dłużej podołać różnorodnym obciążeniom. Skarżący wskazał także, ze wydatki na pobieranie przez dzieci nauki są niemałe. Córka uczęszcza do Publicznego Gimnazjum w O., a syn do Zespołu Szkół w O. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy zakres kognicji Sądu wyznacza przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Kontrola sądowoadministracyjna, której przedmiotem stała się także niniejsza sprawa, sprowadza się tym samym, a jednocześnie ogranicza, do zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa. M. D. wnosił o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny spowodowaną utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) określana dalej jako u.u.s.r., Prezes KRUS może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego mając na uwadze stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Podkreślić należy, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istniałby wtedy, gdyby pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istniał związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawnych potrzeb życiowych. Okoliczności powyższe powinny być przedmiotem postępowania wyjaśniającego zarówno przed podjęciem zaskarżonej decyzji jaki i poprzedzającej ją decyzji z dnia 29.04.2010r. W rozpoznanej sprawie organ rozważając sytuację materialną skarżącego i uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, iż składając wniosek o umorzenie odsetek wnioskodawca nie przedłożył żadnych nowych dokumentów mogących potwierdzić fakt pozostawania bez pracy oraz trudną sytuację materialną jego rodziny. Wizytacja w gospodarstwie rolnym takiej okoliczności nie potwierdziła, a na spłatę zadłużenia została udzielona wnioskodawcy ulga w postaci układu ratalnego, dostosowanego do jego możliwości płatniczych. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. są decyzjami uznaniowymi, co nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie art. 107 § 1 k.p.a. Organ, prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności. Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Na podstawie tego przepisu za przesłankę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu odsetek można uznać trudną sytuację materialną ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała, to organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu odsetek, miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny oraz ustalić, czy zapłata należności kwocie 2049zł. rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. Z akt sprawy wynikają niezbicie fakty, że skarżący mieszka z żoną niepracującą zajmującą się wychowywaniem trójki dzieci oraz, że utracił zasiłek dla bezrobotnych który był źródłem utrzymania jego rodziny. W gospodarstwie rolnym o powierzchni 0,66 ha, którego rozwój dofinansowany jest z dotacji unijnych, prowadzona jest produkcja roślinna. W celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, organ miał obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz wysokość ponoszonych przez niego wydatków na utrzymanie własne oraz rodziny i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29.04.2010r. wykazała, że organ obowiązku tego nie wypełnił, gdyż nie przeprowadził dokładnej analizy dochodów skarżącego, a przecież prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 0,66 ha oraz wydatków, które musi ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych własnych oraz rodziny. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w skardze skarżący eksponuje fakt ponoszenia dużych wydatków na naukę dzieci oraz korzystanie z pomocy finansowej rodziców. Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego, a mianowicie z jednej strony ustalenie poziomu uzyskiwanych dochodów, a z drugiej poziomu koniecznych wydatków, pozwoli ocenić czy skarżący ma możliwości zapłaty zaległych należności składkowych. Jak już Sąd zaznaczył, organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącego z jego wydatkami, a taka możliwość istniała przy wizytacji KRUS w gospodarstwie rolnym zobowiązanego w dniu 13 kwietnia 2010r. Tak samo organ nie wskazał przychodowości gospodarstwa z którego utrzymuje się skarżący i nie wyjaśnił w jakim stopniu dopłaty rolnicze mogły mieć wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Z wizytacji gospodarstwa z której sporządzono protokół powinny wynikać istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia fakty dotyczące zarówno wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz obciążenia finansowego stałego i okresowego jego rodziny oraz jego własnych. Skoro organ nie ustalił tych danych to wnioski, które przedstawił w zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu, są nieprawidłowe. Dodatkowo z akt sprawy wynika istotna dla oceny możliwości płatniczych okoliczność a mianowicie, że M. D. darował swoim dzieciom S. i D. D. nieruchomość rolną o powierzchni 2,80 ha położoną w O. - akt notarialny Rep. ,,A" numer: [...] z dnia 6.X.2003r. Skarżący powołuje się na fakt, że dzieci pozostają na jego utrzymaniu i wychowaniu. Należy zatem wyjaśnić kto i czy użytkuje gospodarstwo rolne stanowiące współwłasność dzieci skarżącego, czy przynosi ono dochód, jeśli tak to w jakiej wysokości oraz komu ten dochód służy. Ustalenie powyższej okoliczności ma znaczenie dla obiektywnej oceny sytuacji materialnej rodziny zobowiązanego i jego możliwości płatniczych. Mimo, że akt notarialny z dnia 6.X.2010r. znajduje się w aktach sprawy organ dokumentu tego nie omówił i nie wyprowadził z jego treści żadnych wniosków korzystnych czy też nie korzystnych dla skarżącego. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie odsetek organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego w oparciu o wszystkie dowody zgromadzone w sprawie, a ponadto uzupełni w miarę potrzeby materiał procesowy o nowe oświadczenie o stanie majątkowym M. D., bo tylko skarżący posiada wiedzę o istotnych faktach dotyczących jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Przechodząc do dalszych rozważań należy wskazać, że decyzję wydaną w pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa KRUS p.o. Kierownika Placówki Terenowej mgr M.D., a zaskarżoną decyzję z dnia 8 czerwca 2010 r. wydała z upoważnienia Prezesa ZUS również p.o. Kierownika Placówki Terenowej mgr M. D., co stanowi naruszenie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. Stosownie do tego przepisu pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Postępowanie prowadzone w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie jest wprawdzie klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, ale mają do niego odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tej sytuacji zdaniem Sądu pracownik organu wydający decyzję w pierwszej instancji podlega również wyłączeniu od udziału w postępowaniu prowadzonemu na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu Siedmiu Sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. II GPS 2/2006 (ONSAiWSA 2007/3/61). Natomiast w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II FSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasada ta ma także zastosowanie do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w całości podzielił. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że p.o. Kierownika Placówki Terenowej mgr M. D., która podpisała zaskarżoną decyzję z dnia 29 kwietnia 2010 r. podlegałaby, na podstawie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. wyłączeniu od rozpoznania sprawy nie tylko w trybie przewidzianym w art. 127 § 2 k.p.a. ale również w postępowaniu wszczętym na wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 127 § 3 k.p.a. Takie naruszenie prawa stosownie do treści art. 145 § 1pkt 3 k.p.a. stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c), art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.