I SA/Ke 444/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2012 r. nr [...] odmawiającą M. S. umorzenia należności składkowych w kwocie [...] zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. S. prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania usług murarskich do grudnia 2002 r., która została zlikwidowana i ostatecznie wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 22 marca 2012 r. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych przez zobowiązanego powstało zadłużenie. 1.3. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS wskazał, że zasady umarzania należności zostały uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s.". Podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy). Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (dalej zwane "rozporządzenie"). 1.4. Postępowanie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie ponieważ nie zaistniała przesłanka nieściągalności. Wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 0,63 ha oraz stałe źródło dochodu (renta strukturalna przyznana z ARiMR w wysokości około 1198,77 zł/mc.). Ustalono ponadto, że M.S. nie jest obecnie nigdzie zatrudniony. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ponosząc stałe koszty około 438 zł/mc. Dodatkowo wnioskodawca ponosi koszty związane z leczeniem, które określił na kwotę około 250 zł, nie przedstawiając na tą okoliczność żadnych rachunków. M. S. jest również właścicielem samochodu marki Renault Clio z 1994 r., który jest niezbędny z uwagi na problemy zdrowotne i koniczny dojazd do lekarzy. W 2011 r. budżet domowy wnioskodawcy wspomagała jego matka poprzez partycypowanie w kosztach związanych z utrzymaniem domu. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia zarówno wnioskodawcy, jak i matki, opiekę nad G. S. przejął brat wnioskodawcy. 1.5. ZUS stwierdził, że M. S. nie spełnia żadnego z kryterium określonego przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Argumenty przedstawione przez wnioskodawcę w niniejszym postępowaniu nie wnoszą nowych okoliczności w sprawie. Problemy zdrowotne, ograniczają możliwość zarobkowania oraz wiążą się z ponoszeniem wydatków, jednak sytuacja finansowa M. S. nie może być uznana za drastyczną. ZUS dostrzegł realną szansę spłaty zadłużenia w systemie ratalnym. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję ZUS M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy. 2.2. W skardze zarzucono rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który już wydał decyzję negatywną dla skarżącego. 2.3. Skarżący ponadto zarzucił błędną ocenę przesłanek z § 3 rozporządzenia. Podniósł, że spłata zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z kolei las jest źródłem drewna potrzebnego do ogrzewania domu. Nieracjonalnym byłaby więc jego sprzedaż. W ocenie skarżącego nie można też czynić mu zarzutu, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie świadczy to też o możliwości spłaty zadłużenia. ZUS nie wziął również pod uwagę, że skarżący oszczędnie gospodaruje, o czym świadczą niskie rachunki za gaz, wodę i energię elektryczną. 2.4. Zdaniem skarżącego, w sprawie pewne znaczenie powinna mieć też okoliczność, że zadłużenie nie powstało ze złej woli skarżącego lecz było wynikiem pogorszenia się sytuacji na rynku budowlanym. Liczba zamówień na usługi skarżącego zmniejszyła się, a zleceniodawcy nie wywiązywali się z płatności. Skarżący z kolei, jako osoba zadłużona, utracił możliwość brania udziału w przetargach. Żaden bank nie chciał też udzielić mu pożyczki na poratowanie firmy. 2.5. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.2. Organ prawidłowo wskazał na materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s.. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie. Są nimi w szczególności sytuacje, gdy: 1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.3. Wymaga podkreślenia, że z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku stwierdzenia przesłanki, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. 3.4. Sąd stwierdził, że ZUS sprostał stawianym mu wymaganiom. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia należności jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Skarżący posiada bowiem majątek w postaci nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 0,63 ha, który może stanowić ewentualne zabezpieczenie wierzytelności ZUS. Oznacza to możliwość skutecznego dochodzenia należności przez organy w drodze postępowania egzekucyjnego (egzekucja z nieruchomości) w przypadku braku innych możliwości zaspokojenia. O braku przesłanki całkowitej nieściągalności w sprawie świadczy również posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu w postaci renty strukturalnej. 3.5. Prawidłowe są również ustalenia ZUS w zakresie braku przesłanek wymienionych w rozporządzeniu, tj. takiego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, które powodują, że nie jest on w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające w wyniku, którego ustalił sytuację finansową i rodzinną skarżącego przedstawiając ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Oparł się w tym zakresie na oświadczeniu skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 9 marca 2012 r., informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 5 marca 2012 r., zeznaniu podatkowym za 2008 r. i 2009 r., informacji ze Starostwa Powiatowego w S. z dnia 16 marca 2012 r., zaświadczeniu Wójta Gminy O. z dnia 5 marca 2012 r., decyzji ARiMR z dnia [...] 2011 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej oraz oświadczeniu skarżącego o pobieraniu renty strukturalnej z dnia 5 marca 2012 r. ZUS dysponował też fakturami za energię elektryczną, gaz, usługi telekomunikacyjne wystawione na matkę skarżącego G. S., a także fakturą za wodę wystawioną na skarżącego oraz rachunkami potwierdzającymi uiszczanie przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne rolników w 2010 r. i w 2011 r. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny uznając, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest drastyczna i nie może być uznana za wyjątkową. Sąd potwierdza zasadność stwierdzenia, że sytuacja ta umożliwia skarżącemu spłatę zobowiązań wobec ZUS w systemie ratalnym. M. S. posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci renty strukturalnej otrzymywanej miesięcznie w wysokości około 1000 zł, natomiast udokumentowane przez niego niezbędne koszty utrzymania wynoszą około 438 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na ponoszenie kosztów związanych z leczeniem (około 250 zł), których jednak nie udokumentował. Zdaniem Sądu, dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami przez skarżącego. Tym bardziej, że M. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada innych osób na utrzymaniu. Na pozytywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego wpływa również fakt posiadania przez niego 0,63 ha lasu. Wpływu na ocenę wniosku skarżącego, nie mogą także mieć sygnalizowane przez niego problemy zdrowotne. Brak ich udokumentowania nie pozwala dokonać oceny np. w kontekście dodatkowych możliwości zarobkowych skarżącego. Należy podkreślić, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. W piśmie z dnia 9 marca 2012 r. skarżący podniósł wprawdzie, że znaczna część dokumentów, dotycząca m.in. jego zdrowia jest już w posiadaniu ZUS, to wymaga wyjaśnienia, że ustalając istnienie przesłanek organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości, a dokumenty wymienione przez skarżącego dotyczą wcześniejszych wniosków o umorzenie należności. Powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącego zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. § 3 ust. 1 rozporządzenia. Sąd stwierdził, że dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. 3.6. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wpływu na treść rozstrzygnięcia nie mogą mieć okoliczności powstania zadłużenia. Działalność gospodarcza obarczona jest ryzykiem, które ponosi osoba ją prowadząca. Na niej też, jako przedsiębiorcy, spoczywają obowiązki związane z regulowaniem różnych należności, w tym dotyczące opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Ustalając zaś istnienie przesłanek umorzenia należności organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową wnioskodawcy. 3.7. Nie jest także zasadny zarzut rozpoznania sprawy przez ten sam organ. W świetle bowiem art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest ZUS. Istotą więc takiego środka odwoławczego, przewidzianego przez prawo, jest jego rozpoznanie przez ten sam organ. 3.8. Ustosunkowując się do wniosku zawartego w skardze o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności składkowych, należy wskazać, że sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że umorzenie przedmiotowych zaległości, należy do kompetencji organu. 3.9. Sąd stwierdził, że ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. 3.10. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.