I SA/Ke 45/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.),, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 5 sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne rolników 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego W. Z. kwotę 292,80zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100), w tym 52,80zł (słownie: pięćdziesiąt dwa 80/100) podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 sierpnia 2008r. znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia 3 czerwca 2008r. znak: [...] w przedmiocie odmowy S. N. umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 1998r. do II kwartału 2005r. w kwocie 11427,80 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego do dnia 30 czerwca 2005r. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników na mocy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegała małżonka S. N. – Z. N.. Z uwagi na nieopłacanie przez wiele lat składek ubezpieczeniowych doszło do powstania na koncie S. N. zaległości powiększonych o kwotę odsetek za zwłokę. W związku powyższym zobowiązany złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieuiszczonych składek, argumentując go trudną sytuacją finansową spowodowaną chorobą. Jak ustalił organ, schorzenie chorobowe było podstawą przyznania S. N. świadczenia rentowego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które wynosi 423,29 zł miesięcznie. Z. N. zaś ma przyznane prawo do emerytury rolniczej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie 499,60 zł, gdzie 99,92 zł jest potrącane na poczet zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Z oświadczeń małżonków N. wynika, iż miesięczny koszt leczenia S. N. wynosi ok. 200 zł, natomiast małżonka zobowiązanego ponosi koszty leczenia na kwotę ok. 300 zł. Wykupuje ona również lekarstwa na kwotę 150 zł. Organ podniósł, iż na podstawie zebranej dokumentacji lekarskiej lekarz Regionalny Orzecznictwa Lekarskiego KRUS określił uciążliwość choroby dla każdego z małżonków N. i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. W przypadku S. N. koszty leczenia kształtują się na poziomie 50 zł – 100 zł, natomiast w przypadku jego małżonki określono jedynie chorobę jako schorzenie przewlekłe. Z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie rolnym w dniu 13 maja 2008r. oraz informacji zawartych w piśmie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wynika natomiast, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego małżonków N. kształtują się na poziomie 240 zł. tj: opłata za energię - 150 zł uiszczana dwa razy do roku, opał - 3 tony w okresie zimowym, woda - 50 zł miesięcznie oraz gaz - 1 butla miesięcznie. Okresowo S. N. korzysta nadto z pomocy finansowej. W związku z powyższym Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powołał treść art. 4, art. 40a ust. 1 i art. 50 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Odwołując się następnie do treści art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ stwierdził, iż o istnieniu ważnego interesu zainteresowanego powinny decydować zobiektywizowane kryteria, a nie samo subiektywne przekonanie zainteresowanego o potrzebie umorzenia zaległości składkowych. Ważny interes płatnika to również nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji płatnika, bądź zaistnienie losowych zdarzeń powodujących utratę majątku, czy też wreszcie sytuacje, w których niemożność spłaty zadłużenia wynika z działania czynników, na które płatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu postępowania płatnika. Organ przyznał, iż leczenie wiąże się z nakładami finansowymi. Jednak, uwzględniając dochód, jaki osiągają S. N. wraz z małżonką, brak jest dostatecznych przesłanek do umorzenia zaległości składkowych. Organ podkreślił następnie, iż u każdego człowieka stan zdrowia ulega pogorszeniu wraz z wiekiem. Dlatego też bieżące regulowanie zobowiązań jest łatwiejsze, gdy płatnik jest w pełni produktywny. Podczas przeprowadzanych wizytacji w gospodarstwie rolnym zobowiązanego, kilkakrotnie proponowano mu zastosowanie ulgi w postaci układu ratalnego. Jednak w okresie wcześniejszym, kiedy S. N. posiadał gospodarstwo rolne, przyjmował bierną postawę co do spłaty zadłużenia wobec Kasy. Nie chciał skorzystać z takiej ulgi i oświadczył, iż nie będzie płacił bieżących składek ubezpieczeniowych. Do momentu rozpoznawania wniosku o umorzenie składek, S. N. nie opłacił żadnej składki ubezpieczeniowej. Jednocześnie organ przypomniał, iż umorzenie należności może wystąpić tylko w przypadkach uzasadnionych zaistnieniem udokumentowanych zdarzeń losowych, niezależnych od rolnika, lecz powodujących zdecydowane osłabienie jego zdolności płatniczych. Organ wyjaśnił nadto, że strona mimo pouczenia nie skorzystała z prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Nie powołała się także na żadne nowe okoliczności sprawy, które miałyby istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Organ drugiej instancji podniósł dalej, iż w przypadku trudności w jednorazowym uregulowaniu zaległości Placówka Terenowa KRUS w B. Z. może udzielić ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego, co jest wyjątkowo korzystnym rozwiązaniem dla płatnika, bowiem układ ratalny powoduje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę, a więc hamuje wzrost zadłużenia. Ponadto umożliwia równomierne na przestrzeni dłuższego czasu, rozłożenie obciążeń finansowych. S. N. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż zadłużenie powstało na skutek jego długoletniej choroby i choroby jego żony. Renta, którą strona pobierała, była jedynym źródłem utrzymania w czasie choroby żony. Z renty pochodziły środki na zakup leków. Choroba spowodowała po stronie skarżącego i jego żony powstanie trudnej sytuacji finansowej. Osiągany dochód nie wystarcza ponadto na zakup wszystkich lekarstw. Skarżący wskazał również na fakt korzystania z pomocy społecznej i otrzymywania z tego tytułu kwoty 120 zł. Wyjaśnił przy tym, iż nie otrzymał dotąd nigdy opału na zimę. Podniósł, że dowody potwierdzające jego trudną sytuację, skarżący przedstawił do "opieki" lub Kierownikowi Placówki Terenowej KRUS w B.-Z.. Autor skargi wyjaśnił także, że gdyby nie choroba, nie doszłoby do powstania zadłużenia. Ponadto miał na utrzymaniu dzieci, które należało wyżywić. Zarzucił nadto niewłaściwe zachowanie się pracowników Placówki Terenowej KRUS w B.-Z. wizytujących gospodarstwo skarżącego. Podniósł, iż nie został w tej kwestii wysłuchany przez Kierownika wskazanej Placówki KRUS. W odpowiedzi na powyższą skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ szczegółowo przedstawił przebieg postępowania dotyczącego skarżącego. Dodał, iż w okresie powstania zadłużenia na koncie S. N. jego gospodarstwo rolne prowadzone było na przeciętnym poziomie i nie odbiegało od innych gospodarstw na tym terenie. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że sytuacja materialna skarżącego nie jest gorsza od sytuacji innych rolników zamieszkujących w tej okolicy, pozwala ona na stabilizację sytuacji materialnej i zaspokojenie bieżących potrzeb skarżącego i jego żony. Tymczasem zdaniem organu, S. N. wykazał lekceważący stosunek do ustawowego obowiązku, jakim jest terminowe płacenie składek. Nie podjął żadnych starań, aby uregulować należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy zakres kognicji Sądu wyznacza przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Kontrola sądowoadministracyjna, której przedmiotem stała się także niniejsza decyzja, sprowadza się tym samym, a jednocześnie ogranicza, do zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W zakresie kontroli zakreślonej powyższymi przepisami prawa stwierdzić należy, że skarga S. N. nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wskazał ustawę z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j, Dz. U. z 2008r., Nr 50 poz. 291 ze zm.) i powołał się na art. 41a ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Oznacza to, iż organ przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanek z przepisu art. 41a ust. 1 cyt. ustawy może on zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, gdy wykaże ich brak. Rozstrzygnięcie takie nie może mieć jednak charakteru dowolnego. Z mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 tekst jednolity, dalej jako "ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników"), co do zasady, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r., nr 11 poz. 74 ze zm., dalej jako "ustawa o s.u.s."). Przepis art. 123 ustawy o s.u.s. wprowadza regulację, zgodnie z którą w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ta stanowi inaczej. Wynika stąd, iż organy rentowe w postępowaniu w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji braku stosownych regulacji w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, stosują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a."). W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy rentowe winny zaś podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), a następnie obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.), wydając zaś decyzję obowiązane są zastosować wymogi określone w art. 107 §1 k.p.a. Z tych przyczyn decyzja organu rentowego w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych nie może być dowolna, gdyż winna jest spełniać powyższe wymogi określone przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu rentowego. Analizując zaskarżoną decyzję w powyższych granicach, stwierdzić należy, iż decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem organ drugiej instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały, zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Przesłanką uzasadniającą umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek jest ustalenie, że zachodzi w sprawie ważny interes zainteresowanego. Względy uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wymagają ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy i skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla niego na skutek uiszczenia zaległości składkowych. Na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy organ ustalił, jaka jest sytuacja materialna małżonków N. i wyjaśnił, z jakich przyczyn w przedmiotowej sprawie nie upatruje podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż strona i jej małżonek posiadają stałe dochody z tytułu odpowiednio renty i emerytury rolniczej, które w zestawieniu z wydatkami na bieżące utrzymanie nie dowodzą istnienia po stronie wnioskodawcy ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zaległości składkowych. Niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych, na którą powołuje się skarżący, można uznać za sytuację uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek. Niemniej jednak istnienie tego interesu może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek nie zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu i członkom rodziny z nią zamieszkującym. W przedmiotowej sprawie, po rozważeniu okoliczności sprawy, organ nie dopatrzył się nadzwyczajnych względów, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji S. N. w przypadku uiszczenia zaległości z tytułu składek np. w drodze ustalonego z organem układu ratalnego. Organ wyjaśnił, iż nie zaistniały także w analizowanej sprawie takie zdarzenia losowe, czy niezależne od rolnika, które spowodowałyby u skarżącego zdecydowane osłabienie jego zdolności płatniczych. Za zdarzenie losowe nie można uznać choroby skarżącego i choroby jego żony. Zarówno choroba skarżącego, jak i jego żony, utrzymuje się od dłuższego czasu, nie jest stanem nagłym i niespodziewanym. Sytuacja ta dawała stronie możliwość rozplanowania swoich wydatków tak, by stopniowo uiszczać zaległe składki ubezpieczeniowe. Jednak, jak wskazał organ, ze strony zobowiązanego brak było jakichkolwiek działań zmierzających do zmniejszania istniejącego zadłużenia z tytułu składek. Uwadze Sądu nie uszło również to, że organ w uzasadnieniu decyzji przedstawił podstawę prawną dla obciążenia konta S. N. składkami ubezpieczeniowymi za jego małżonkę, która na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegała do dnia 30 czerwca 2005r. obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. Odnosząc się do zarzutów skargi S. N. podnieść należy, iż w przeważającej części dotyczą one słuszności decyzji wydanej przez Prezesa KRUS, której badanie leży poza granicami kontroli sądowo-administracyjnej. Niewłaściwe zachowanie pracowników przeprowadzających wizytację w gospodarstwie skarżącego, co strona także uczyniła przedmiotem zarzutu skargi, nie należy do przedmiotu rozpoznania przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Kontroli prawidłowości wykonywania obowiązków służbowych przez pracowników KRUS dokonuje się w ramach innego postępowania przewidzianego prawem. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdził, że Prezes KRUS rozważył wszystkie okoliczności sprawy, odniósł się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przeanalizował przesłanki ustawowe warunkujące umorzenie zaległości składkowych i w rezultacie w ramach uznania administracyjnego, odmówił S. N. umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników, następnie przedstawił powyższe w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 §1 i 3 k.p.a. Organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego i dokonał prawidłowej ich wykładni. W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organ drugiej instancji wydał decyzję zgodną z prawem, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie §2, §14 ust. 2 pkt 1 lit. c i §15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r., nr 163 poz. 1349 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika złożonego na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009r. z oświadczeniem, iż skarżący w żadnej części nie pokrył kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego z urzędu.