I SA/Ke 451/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi E.B. na informację Lokalnej Grupy Działania Ziemi Sandomierskiej z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie wyniku oceny operacji 1. stwierdzając, że ocena operacji została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny - przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Lokalną Grupę Działania Ziemi Sandomierskiej; 2. zasądza od Lokalnej Grupy Działania Ziemi Sandomierskiej na rzecz E. B. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Lokalna Grupa Działania Ziemi S. (LGD) skierowała do E.B. informację z dnia [...] [...], w której podała, iż w dniu 10 lipca 2017 roku Rada Lokalnej Grupy Działania Ziemi S. dokonała ponownej oceny wniosku nr 3/2016/2.3.1/10, złożonego w ramach naboru nr 3/2016 i podtrzymała swoją decyzję w zakresie oceny przedmiotowego wniosku. Dotychczasowy stan faktyczny w sprawie przedstawiał się następująco. LGD skierowała do E.B. informację z 7 lutego 2017 r. nr LGDZS/86/2017 o wyniku oceny operacji w ramach naboru 3/2016. W uzasadnieniu wskazała, że w wyniku oceny wniosku złożonego w ramach naboru 3/2016 Przedsięwzięcie 2.3.1 Tworzenie i rozwój ogólnodostępnej, niekomercyjnej infrastruktury turystycznej lub rekreacyjnej lub kulturalnej w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, Rada uznała wniosek za zgodny z LSR. W ramach oceny według kryteriów wyboru wniosek uzyskał 103,34 punktów. Jednocześnie przedstawiono uzasadnienie punktacji, wskazując w nawiasie średnią ocenę punktową dla poszczególnego kryterium: 1. wniosek zgodny z celami LSR - (10 pkt); 2. rodzaj beneficjenta - (10 pkt); 3. wysokość dotacji - (10 pkt); 4. ochrona środowiska i przeciwdziałanie zmianom klimatu- w ramach ochrony klimatu do ogrzewania zboru ariańskiego wykorzystane będą nowoczesne wkłady kominowe ograniczające emisją spalin (6,67 pkt); 5. promocja projektu - (10 pkt); 6. Szkolenia i doradztwo - (10 pkt); 7. Innowacyjność projektu - w trakcie realizacji operacji zostaną wykorzystane innowacyjne rozwiązania technologiczne np. wykonanie poziomej izolacji przeciwwilgociowej metodą iniekcji niskociśnieniowej (krystalicznej) (6,67 pkt); 8. miejsce realizacji projektu - Ublinek 171 mieszkańców (10 pkt); 9. wykorzystanie lokalnych zasobów w projekcie - operacja zakłada remont XVI w. Zboru Ariańskiego położonego we wsi Ublinek (10 pkt); 10. zintegrowanie podmiotów z różnych sektorów - brak porozumień (0 pkt); 11. operacja przyczyni się do poszerzenia oferty lub bazy turystycznej obszaru LGD albo wzmocnienia jej marki turystycznej - wyremontowany zabytek Zboru będzie udostępniony społeczności lokalnej i turystom. Będzie to kolejna atrakcja przyciągająca turystów na ziemie sandomierskie i lipnickiej (10 pkt); 12. operacja aktywizuje i integruje społeczność lokalną - brak (0 pkt); 13. operacja przyczynia się do promowania walorów regionu obszaru działania Lokalnej Grupy Działania - projekt zakłada promowanie regionu i ich walorów poprzez realizację strony internetowej, zamieszczanie informacji na portalach społecznościowych (10 pkt); 14. operacja przyczyni się do zwiększenia kwalifikacji mieszkańców, pobudzenia aktywności ludzi młodych i wzmocnienia ich więzi z miejscem zamieszkania – brak (0 pkt). Kwota wsparcia została ustalona w wysokości: 235.614 zł. Jednocześnie poinformowano, że wniosek E.B. nr 3/2016/2.3.1/10 nie mieści się w limicie środków wskazanych w ogłoszeniu o naborze wniosków o udzielenie wsparcia. Na powyższy wynik oceny operacji E.B. wniosła protest do Zarządu Województwa Ś. za pośrednictwem LGD. Wnioskodawczyni nie zgodziła się z oceną LGD w zakresie: kryterium nr 4, nr 7, nr 12 i nr 14. Uzasadniając swoje stanowisko w zakresie kryterium nr 4 wnioskodawczyni wskazała na konstrukcję kryterium, zgodnie z którą ocena powinna być zero-jedynkowa. W opinii strony wykorzystanie do ogrzewania wkładów kominowych ograniczających emisję spalin spełnia kryterium, a ocena Rady jest niesprawiedliwa i nieprofesjonalna. W zabytku z XVI wieku nie można zastosować ogrzewania elektrycznego, ogniw fotowoltanicznych ani innych współczesnych rozwiązań. Na potwierdzenie spełnienia warunku ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianom klimatu wnioskodawczyni wskazała, że operacja pozytywnie wpływa na ochronę krajobrazu kulturowego, której oceniający nie zauważyli. Wnioskodawczyni zakwestionowała ocenę kryterium nr 14. Podniosła, że we wniosku o przyznanie pomocy opisała, iż będący przedmiotem projektu remont zabytkowego Zboru Ariańskiego pozwoli na udostępnienie obiektu turystom, a do oprowadzania zwiedzających zaangażowani zostaną, w ramach wolontariatu, mieszkańcy wsi, w której znajduje się budynek. We wniosku opisała warsztaty, które zamierza zorganizować, by przekazać mieszkańcom wiedzę niezbędną do oprowadzania turystów. Dzięki realizacji zaplanowanej przez wnioskodawczynię operacji wzrośnie wiedza mieszkańców i wzmocnią się więzi z miejscem zamieszkania, ponieważ pierwszymi osobami, które zostaną oprowadzone przez wolontariuszy, będą ich rodziny i sąsiedzi. Na potwierdzenie planów dotyczących opisanych wyżej warsztatów, wnioskodawczyni załączyła do protestu porozumienie ze Stowarzyszeniem Razem dla L. oraz Gminnym Ośrodkiem Kultury we W., których przedmiotem jest współpraca przy ich organizacji. Rada LGD, na posiedzeniu 21 lutego 2017 r. dokonała ponownej oceny wniosku E.B. w zakresie oprotestowanych kryteriów. Pierwotnie podjęte rozstrzygnięcia nie zostały zmienione. Ponowna ocena Rady została podjęta uchwałą nr 9/III/2017 w sprawie wyboru operacji. LGD poinformowała, że zgodnie z art. 56 ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 – 2020 protest wraz całą dokumentacją został przekazany do Ś. Biura Rozwoju Regionalnego Biura PROW w K. (Zarządu Województwa Ś.). Zarząd Województwa Ś. (Zarząd) 23 marca 2017 r. wydał rozstrzygnięcie nr UM13-6935-UM1310429/17 uwzględniające protest oraz przekazujące sprawę E.B. do ponownej oceny przez LGD w odniesieniu do kryterium nr 4 oraz nr 14. Zdaniem Zarządu odnośnie oceny kryterium nr 4 nie jest wystarczająca argumentacja Rady, że wkłady kominowe uwzględnione zostały tylko w opisie zgodności operacji z kryteriami wyboru (...), natomiast brak ich w załączonych do wniosku dokumentach, które potwierdzają zakres rzeczowo-finansowy projektu. Z opisu kryterium wynika, że preferowane będą operacje w których zaplanowane zostały działania mające wpływ na ochronę środowiska naturalnego i/lub przeciwdziałające zmianom klimatu. W części B.III.1.4 wniosku "Uzasadnienie zgodności z celami LSR i kryteriami wyboru operacji przez LGD" wnioskodawczyni zaplanowała wykorzystanie nowoczesnych wkładów kominowych argumentując, że przyczynią się one do ograniczenia emisji spalin. Podniósł, że Rada LGD nie kwestionowała tej informacji w trakcie pierwotnej oceny operacji, a brak kosztów w zestawieniu rzeczowo-finansowym operacji i pozostałych elementach wniosku nie stanowił, dla dwóch z trzech oceniających członków Rady, przeszkody do przyznania punktów. Zakwestionował także argumentację Rady, że skoro celem stosowania wkładów jest podniesienie sprawności cieplnej urządzenia, a nie dbałość o ochronę środowiska to dla ochrony środowiska powinny być zamontowane filtry kominowe, nie same wkłady. W opinii Zarządu w kontekście zapisów kryterium niespójna jest ocena kryterium nr 14 dokonana przez LGD. We wniosku o przyznanie pomocy zaplanowano warsztaty z zamiarem wyłonienia wolontariuszy, którzy będą oprowadzać zwiedzających po zabytku. Z treści uchwały wynika, że wątpliwości Rady budzi nie sam zakres planowanych warsztatów, ale możliwość pozyskania na te warsztaty mieszkańców oraz przejrzystość zapisów. Treść kryterium nie podaje, na ile konkretne muszą być zapisy we wniosku. Kryterium również w żaden sposób nie odnosi się do dotychczasowych działań wnioskodawcy, realizowanych przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy. Także krótki okres zameldowania wnioskodawczyni na obszarze LGD i brak jej dotychczasowych działań na terenie LSR nie może stanowić podstawy do negatywnej oceny. Zarząd podzielił natomiast stanowisko Rady, że złożone w ramach protestu porozumienia nie mogą być aktualnie przedmiotem oceny. W zakresie kryterium nr 7 i nr 12 zdaniem Zarządu ocena Rady była poprawna. Po dokonaniu ponownej oceny wniosku w zakresie kryteriów nr 4 i nr 14 Rada LGD podtrzymała swoją dotychczasową ocenę wniosku. Wynik ponownej oceny operacji przez LGD został zamieszony w informacji z 10 kwietnia 2017 r. nr LGDZS/128/2017. Podtrzymując ocenę kryterium nr 4 Rada wskazała, że w pierwotnej ocenie kryterium, przyznano 6,67 punktów, natomiast po dogłębnej analizie dokumentów charakterystyki wkładów kominowych, Rada LGD uznała, iż zaplanowane działania nie mają żadnego wpływu na ochronę środowiska. Jakkolwiek celem stosowania wkładów kominowych jest podniesienie sprawności cieplnej, to dla ochrony środowiska powinny być zamontowane filtry kominowe, które nie zostały w projekcie uwzględnione. Rada LGD podtrzymała swoją oceną jedynie ze wzglądu na brak możliwości zmniejszenia ilości przyznanych punktów, postępowanie takie byłoby niezgodne z zapisami ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych perspektywie finansowej 2014-2020. Z kolei podtrzymując ocenę i argumentację w zakresie kryterium nr 14 Rada wskazała, że wątpliwości budzi realizacja zaplanowanych działań szkoleniowych ze względu na brak jakichkolwiek kosztów związanych z tym zadaniem. Rada LGD zwróciła również uwagę na brak konkretnych informacji dotyczących warsztatów oraz brak informacji kto będzie odpowiedzialny za udostępnienie zabytku dla przewodników - wolontariuszy umożliwienie im wraz z turystami zwiedzania obiektu. Wątpliwości budzi również fakt planowania do poniesienia przez wnioskodawczynię, jako osobę fizyczną która dotychczas w żaden sposób nie była związana z regionem i lokalną popularyzacją kultury tak dużych kosztów na remont obiektu i jego utrzymanie i udostępnienie go społeczności lokalnej i turystom bez pobierania jakichkolwiek opłat. Na powyższą informację o wyniku oceny operacji w ramach naboru 3/2016 po ponownym rozpatrzeniu protestu z 10 kwietnia 2017 r. E.B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017r., sygn. akt I SA/Ke 281/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdzając, że ocena operacji została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez LGD. W uzasadnieniu WSA wyjaśnił, iż ocena w zakresie spornych kryteriów wyboru operacji została przeprowadzona w sposób naruszający opisy kryteriów tj. z naruszeniem art. 21 ust. 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności. Wynik oceny nie został należycie uzasadniony. Rada LGD nie odniosła się do eksponowanych przez skarżącą okoliczności świadczących w jej ocenie o spełnieniu kryterium 4 oraz 14, które to argumenty podzielił Zarząd w rozstrzygnięciu z 23 marca 2017 r., tak w zakresie związku pomiędzy planowanym zastosowaniem urządzeń grzewczych a ochroną środowiska jak i planowanymi przez skarżącą działaniami udostępnienia zwiedzającym obiektu z wykorzystaniem zaproszonych, odpowiednio przeszkolonych młodych mieszkańców Ublinka jako wolontariuszy. Odnośnie kryterium 4 Sąd wskazał, że organ nie ustosunkował się w sposób merytoryczny do stanowiska skarżącej, arbitralnie przyjmując, że samo zamontowanie wkładów kominowych nie ma wpływu na ochronę środowiska. Rada LGD przyjmując, że celem montowania wkładów kominowych jest podniesienie ich sprawności cieplnej nie odniosła się do eksponowanego w złożonym przez skarżącą proteście związku pomiędzy podniesieniem sprawności cieplnej, a zmniejszeniem emisji spalin. Kwestionując związek pomiędzy zamontowaniem wkładów i podniesieniem sprawności cieplnej a zmniejszeniem emisji spalin winna wskazać okoliczności, na podstawie których poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżącej. Dokonując oceny LPG winien rozważyć projekt pod kątem spełnienia kryteriów, nie może natomiast dokonując oceny wprowadzać dodatkowych wymogów, w tym przypadku wskazywać na konieczność zamontowania oprócz wkładów, filtrów kominowych i/lub czujników na podstawie których można byłoby określić redukcje spalin i pozytywny wpływ na ochronę środowiska. Sąd wyraził stanowisko, że dla oceny nie może mieć zasadniczego znaczenia fakt nieuwzględnienia zamontowania wkładów w załączonych do wniosku dokumentach potwierdzających zakres rzeczowo finansowy projektu. Istotnym jest, biorąc pod uwagę opis kryterium, że wnioskująca w opisie zgodności z kryteriami wyboru operacji w punkcie B.III.1.4. zaplanowała wykorzystanie nowoczesnych wkładów kominowych argumentując, że przyczynią się one do ograniczenia emisji spalin. Nawiązując do oceny w zakresie kryterium 14 Sąd wskazał, że wbrew stanowisku LPG, skarżąca we wniosku określiła zakres szkolenia zainteresowanych wolontariuszy związany z planowanym wykorzystaniem obiektu. W opisie kryterium nie został zawarty wymóg uszczegółowienia planowanych działań zmierzających do realizacji celu, zatem stanowisko LPG zarzucające brak konkretnych informacji dotyczących warsztatów, jako wychodzące poza zakres kryterium, Sąd uznał za niezasadne. Negatywnej oceny nie może uzasadnić podnoszony przez LPG brak dotychczasowych działań w zakresie aktywizowania społeczności lokalnej. Stanowisko w tym zakresie nie koresponduje z treścią kryterium, ponadto brak prowadzenia wcześniejszej działalności w tym zakresie nie może mieć wpływu na podważanie intencji skarżącej, co do nieodpłatnego udostępniania obiektu zwiedzającym. Sąd podniósł również, że nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania 0 punktowej oceny w zakresie kryterium nr 14 wskazany w uzasadnieniu skarżonej informacji fakt czasowego zameldowania skarżącej w U., brak informacji we wniosku "kto będzie odpowiedzialny za udostępnienie obiektu". Nie ma żadnych podstaw prawnych i faktycznych uzasadniających na etapie oceny odwoływanie się do takiego wymogu. Rada dokonując oceny kryterium wyboru nr 14 jako uzasadnienie negatywnej oceny przyjęła zatem nieistotne, z punktu widzenia opisu i potencjonalnego oddziaływania operacji okoliczności. Poza rozważaniami i oceną, czy projekt spełnia wymogi przewidziane w opisie tego kryterium, pozostawiła przedstawione przez skarżącą założenia operacji - wykorzystanie przy oprowadzaniu po zabytku przeszkolonych młodych mieszkańców U. jako wolontariuszy, zamiar przeprowadzenia dla nich szkoleń, tematykę szkoleń oraz istnienie ewentualnego związku tych działań z podnoszeniem kwalifikacji, aktywizowaniem do inicjatyw społecznych. W ponownie przeprowadzanym postępowaniu LGD Ziemia S. została zobligowana do dokonania oceny projektu skarżącej zgodnie z kryterium nr 4 oraz 14, odniesienia się w sposób rzetelny i ścisły do zapisów podanych w opisie kryteriów wyboru operacji, umotywowania swojej oceny w tym zakresie z odniesieniem się do argumentacji skarżącej . W dniu 10 lipca 2017 roku Rada Lokalnej Grupy Działania Ziemi S. dokonała ponownej oceny wniosku nr 3/2016/2.3.1/10, złożonego w ramach naboru nr 3/2016 i podtrzymała swoją decyzję w zakresie oceny przedmiotowego wniosku. Informację o wyniku oceny operacji w ramach naboru 3/2016 po ponownej ocenie wniosku skierowano do E.B. pismem z dnia 17 lipca 2017 r. LGDZS/170/2017. Uzasadniając zajęte stanowisko podano, iż Rada LGD przed ponowną oceną wniosku dokonała dogłębnej ponownej analizy wniosku i załączonych dokumentów pod kątem przyznania punktów w ramach kryterium nr 4 i 14. W ramach kryterium nr 4 - Ochrona środowiska i przeciwdziałanie zmianom klimatu Rada LGD podjęła wszelkie niezbędne czynności w celu ustalenia okoliczności dotyczących ochrony środowiska poprzez zastosowanie ceramicznych wkładów kominowych. Przywoławszy § 174 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych jakim muszą odpowiadać budynki i ich usytuowanie z dnia 12 kwietnia 2002 (Dz. U. Nr 75 poz. 690 z dnia 15.06.2002r.) wskazano, iż w złożonych dokumentach brak jakiejkolwiek wzmianki o wkładach kominowych oraz brak informacji o rodzaju planowanego do zastosowania ogrzewania. Zastosowanie samego wkładu nie powoduje zmniejszenia emisji szkodliwych gazów i pyłów powstałych w wyniku spalania opału, przez co nie ma żadnego wpływu na ochronę środowiska. Sam komin czy wkład kominowy nie może być wykorzystywany do ogrzewania budynku a w kosztorysie brak pozycji związanej z zakupem i/czy montażem systemu grzewczego. Brak jest również instalacji grzewczej oraz kotła grzewczego, którego rodzaj ma wpływ na ilość wydzielanych szkodliwych gazów. Rada LGD konsultowała powyższe zagadnienia z ekspertami w tej dziedzinie, między innymi z przedstawicielami firmy produkującej wkłady kominowe oraz z biegłym sądowym w zakresie ochrony środowiska. Potwierdzili oni, że na podstawie przedstawionych we wniosku dokumentów nie można stwierdzić, iż planowane działania będą miały pozytywny wpływ na ochronę środowiska. Podstawą do stwierdzenia pozytywnego wpływu na ochronę środowiska byłoby zawarcie we wniosku informacji o rodzaju planowanego do stosowania rodzaju kotła i materiału używanego do spalania. We wniosku brak jest jakichkolwiek danych na ten temat. Konsultacje zostały przeprowadzone telefonicznie. W załączeniu przekazano natomiast opinię firmy MK Sp. z o.o. Ż. - jednego z największych producentów systemów odprowadzania spalin ze stali szlachetnych w Polsce. Jak dalej podano w uzasadnieniu, ze względu na okres wakacyjno - urlopowy na dzień wysłania pisma, LGD nie otrzymała pisemnej opinii biegłego. Na podstawie tak opracowanego wniosku, załączonej dokumentacji i przeprowadzonych konsultacji Rada LGD podtrzymała swoją dotychczasową ocenę w ramach kryterium nr 4. Rada LGD ramach oceny wniosku pod kątem kryterium nr 14 - Operacja przyczyni się do zwiększenia kwalifikacji mieszkańców, pobudzenia aktywności ludzi młodych i wzmocnienia ich więzi z miejscem zamieszkania, również podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazano, iż na brak punktów w ramach tego kryterium nie miał wpływu tylko fakt związany z zameldowaniem czasowym skarżącej na obszarze działania LGD Ziemi S.. Zdaniem Rady LGD zasadne są wątpliwości dotyczące działań szkoleniowych mających przyczynić się do zwiększenia kwalifikacji mieszkańców, pobudzenia aktywności ludzi młodych i wzmocnienia ich więzi z miejscem zamieszkania, ze względu na brak jakichkolwiek planowanych do poniesienia kosztów związanych z tym zadaniem. Chodzi tu o koszty szkoleń czy kursów związane z ich organizacją, a nie koszty związane z wynagrodzeniem wolontariuszy. Zwrócono także uwagę na brak konkretnych informacji dotyczących planowanych warsztatów oraz brak informacji kto będzie odpowiedzialny za udostępnienie zabytku dla przewodników - wolontariuszy i umożliwienie im wraz z turystami zwiedzania obiektu. Biorąc pod uwagę obowiązek beneficjenta do utrzymania trwałości projektu przez okres 5 lat od otrzymania płatności końcowej, Rada LGD uznała, że brak jest we wniosku jasnej koncepcji dotyczącej ciągłości planowanej działalności co może stanowić zagrożenie właściwej realizacji projektu. Rada LGD jako organ decyzyjny zwraca szczególną uwagę na precyzyjność i przejrzystość przedstawianych przez wnioskodawców informacji gwarantujących realizację i trwałość operacji. Brak we wniosku informacji co do osób odpowiedzialnych za realizację projektu i jego kontynuowanie przez kolejne lata, zrodził przy dokonywaniu oceny operacji wątpliwości co do utrzymania trwałości projektu i realizacji zamierzonych celów. Dla członków Rady źródłem wątpliwości był również fakt planowania do poniesienia przez Wnioskodawcę, jako osobę fizyczną, tak dużych kosztów na remont obiektu i jego utrzymanie oraz udostępnienie go społeczności lokalnej i turystom bez pobierania jakichkolwiek opłat. Pomimo posiadania prawa własności do obiektu już od kilku lat i możliwości jego udostępniania, do chwili obecnej w obiekcie tym nie prowadzone były jakiekolwiek działania aktywizujące społeczność lokalną. Przy ponownej ocenie wniosku oraz po analizie wszystkich dotychczasowych informacji zwrócono uwagę na fakt, iż wszystkie działania związane ze zwiększeniem kwalifikacji mieszkańców, pobudzeniem aktywności ludzi młodych i wzmocnieniem ich więzi z miejscem zamieszkania, oparte są na wolontariacie. Natomiast analizując art 42 ust 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wyrażono pogląd, że osoby fizyczne nie mogą korzystać z wolontariuszy. Zatem Wnioskodawca nie będzie mógł realizować działań określonych w kryterium nr 14. Reasumując Rada podtrzymała swoją wcześniejszą ocenę i stwierdziła, iż działania planowane do realizacji i opisane w ramach poszczególnych kryteriów miały tylko na celu uzyskanie punktów natomiast nie mają one przesłanek, które gwarantują prawidłową realizację projektu oraz trwałość projektu. Zdaniem Rady ponowna ocena wniosku została przeprowadzona w sposób rzetelny, zgodnie z obowiązującym prawem, regulaminem i procedurami. Podjęto wszelkie niezbędne czynności i rozpatrzono wszystkie dostępne informacje mające na celu uzyskanie jak najlepszej wiedzy w przedmiotowej sprawie. Na powyższą informację o wyniku oceny operacji po ponownej ocenie wniosku z 17 lipca 2017 r. E.B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej informacji w całości. Zaskarżonej informacji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; 2. art. 7, art. 77 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności dotyczących ochrony środowiska poprzez zastosowanie ceramicznych wkładów kominowych; 3. art. 80 K.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność polegającą na związku przyczynowym pomiędzy zameldowaniem czasowym skarżącej, a możliwością realizacji przez nią inwestycji objętej projektem, którego skarżona informacja dotyczy; 4. art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej informacji zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej informacji, w szczególności braku wskazania podstaw prawnych, bądź opinii rzeczoznawcy dotyczącej wiedzy przekraczającej wiedzę ogólną. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż LGD nie wzięła pod uwagę zastrzeżeń podniesionych zarówno we wcześniej wywiedzionej skardze z 26 kwietnia 2017r., jak i zawartych w orzeczeniu tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2017r. Zdaniem skarżącej organ powielił wcześniejsze błędy, dodatkowo naruszając podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Zakwestionowano wybór MK sp. z o.o. jako eksperta w aspekcie ochrony środowiska oraz stwierdzono, iż osoba która podpisała pismo nie jest uprawniona do reprezentowania spółki. Nadto skarżąca zauważyła, że oferty konkursowe nie powinny podlegać nieograniczonemu dostępowi, albowiem nie stanowią informacji publicznej. Nie może być również brana pod uwagę opinia bliżej nieokreślonego biegłego, której skarżąca nie otrzymała. Sama promesa jej przekazania w przyszłości nie ma żadnej mocy dowodowej i nie może wywołać żadnych skutków prawnych. Skarżąca zwróciła uwagę na ogólnie sformułowane kryteria. Odnosząc się do kwestii korzystania z pomocy wolontariuszy podniesiono, iż jednym z załączników do wniosku było porozumienie ze Stowarzyszeniem Razem dla L. oraz Gminnym Ośrodkiem Kultury we W., mającym niczym nie ograniczone prawo do korzystania z instytucji wolontariatu. W odpowiedzi na skargę LGD podtrzymała stanowisko w zakresie oceny wniosku skarżącej i wniosła o oddalenie skargi. W przekonaniu LGD dokonując ponownej oceny brano pod uwagę wyrok WSA w K.. Nadto podniesiono, iż LGD ani jej Rada nie są organami administracji publicznej, zatem do czynności i postępowania przed tymi podmiotami nie stosuje się ani kodeksu postępowania administracyjnego, ani kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślono, iż nie mogą podlegać ocenie porozumienia, które zostały załączone do protestu, jako nie złożone z wnioskiem o przyznanie pomocy. Na rozprawie w dniu 28 września 2017r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż E.B. nie otrzymała od organu pisemnej opinii biegłego. Okoliczność tą potwierdził pełnomocnik organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z obowiązującym prawem. Na podstawie art. 3 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takimi przepisami szczególnymi jest ustawa wdrożeniowa, do odpowiedniego stosowania przepisów której w zakresie wnoszenia protestu i postępowania wszczętego na skutek jego wniesienia odsyłają przepisy ustawy z 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (art. 22 ust. 8 ustawy). W zakresie nieuregulowanym w ustawie wdrożeniowej do postępowania przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy ustawy p.p.s.a., z wyłączeniami, o których mowa w art. 64 u.z.r.p.s. Stosownie do art. 61 ust. 1 u.z.r.p.s, w przypadku nieuwzględnienia protestu, negatywnej ponownej oceny projektu lub pozostawienia protestu bez rozpatrzenia, w tym w przypadku o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, wnioskodawca może wnieść skargę do sądu administracyjnego zgodnie z art. 3 § 3 ustawy p.p.s.a. W wyniku rozpatrzenia skargi, sąd może stosownie do art. 61 ust. 8: uwzględnić skargę stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję zarządzającą lub pośredniczącą (pkt 1a); orzec, że pozostawienie protestu bez rozpatrzenia było nieuzasadnione, przekazując sprawę do rozpatrzenia przez właściwą instytucję zarządzającą lub pośredniczącą (pkt 1 b); oddalić skargę w przypadku jej nieuwzględnienia (pkt 2); umorzyć postępowanie w sprawie, jeżeli jest ono bezprzedmiotowe (pkt 3). Skarżąca, po otrzymaniu informacji o wyniku ponownej oceny operacji w ramach naboru 3/2016, w ustawowym terminie 14 dni złożyła skargę do WSA w K., co oznacza, że możliwa jest merytoryczna ocena złożonej skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. Ponowna ocena operacji została bowiem przeprowadzona w sposób naruszający prawo, tj. art. 153 p.p.s.a. oraz art. 21 ust. 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, skoro projekt oceniony pozytywnie, uznany za zgodny z Lokalną Strategią Rozwoju, nie mieścił się, z uwagi na ilość otrzymanych punktów w limicie środków wskazanych w ogłoszeniu o naborze wniosków o udzielenie wsparcia. Spór pomiędzy stronami koncentruje się na dokonanej przez Radę ocenie w zakresie spełnienia dwóch kryteriów wyboru operacji (nr 4 i nr 14). Przepis art. 21 ust. 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności nakłada na radę LGD obowiązek wyboru operacji realizowanych przez podmioty inne niż LGD spośród operacji, które są zgodne z Lokalną Strategią Rozwoju i na podstawie kryteriów wyboru określonych w LSR. Kryteria wyboru operacji dla naboru wniosków numer 3/2016 na Przedsięwzięcie 2.3.1 Tworzenie i rozwój ogólnodostępnej, niekomercyjnej infrastruktury turystycznej lub rekreacyjnej lub kulturalnej wraz ze wskazaniem minimalnej liczby punktów, której uzyskanie jest warunkiem wyboru operacji zostały określone w Strategii Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność (LSR). Zgodnie z kryterium nr 4 – ochrona środowiska i przeciwdziałanie zmianom klimatu preferowane będą operacje, w których zaplanowane zostały działania mające wpływ na ochronę środowiska naturalnego i/lub przeciwdziałające zmianom klimatu. Skarżąca, przedstawiając we wniosku opis operacji wyjaśniła, że zabytek jakim jest Zbór Ariański jest zasadniczo pozbawiony wentylacji oraz możliwości ogrzewania przy użyciu paliwa stałego. W ramach projektu przewiduje się korektę istniejącego trzonu i zwiększenie ilości kanałów umożliwiającą zarówno wentylację jak i odprowadzenie spalin i ogrzewanie obiektu. Do przebudowy zostanie użyta cegła ceramiczna, dobrze wypalana z gliny, oraz zaprawa wapienna z dodatkiem niewielkiej ilości cementu. Uzasadniając spełnienie kryterium 4 skarżąca wskazała na wykorzystanie dla celów grzewczych nowoczesnych wkładów kominowych ograniczających emisję spalin. Natomiast zgodnie z kryterium nr 14 - operacja winna przyczyniać się do zwiększenia kwalifikacji mieszkańców, pobudzenia aktywności ludzi młodych i wzmocnienia więzi z miejscem zamieszkania. Stosownie do opisu oceniany ma być wpływ realizacji operacji na zwiększenie kwalifikacji mieszkańców w tym grup defaworyzowanych obszaru LSR. Preferowane będą operacje, które kierują swoje działania w celu wzmocnienia więzi z miejscem zamieszkania, przybliżenia wiedzy o regionie, aktywizowanie do inicjatyw społecznych, wolontarystycznych, upowszechnianie projektów międzypokoleniowych, itp. W złożonym wniosku skarżąca przedstawiła, że zabytek zostanie udostępniony zwiedzającym, do oprowadzenia zostaną zaproszeni wolontariusze - młodzi mieszkańcy U., którzy zostaną przeszkoleni w trybie prowadzonych warsztatów tak w zakresie historii Ziemi S., historii U., reformacji w Polsce jak i formy przekazywania wiedzy z uwzględnieniem poprawnego operowania słowem, używanych środków wyrazu, dostosowania informacji i sposobu ich przekazywania do grup wiekowych zwiedzających. Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że prawomocnym wyrokiem z 8 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 281/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdzając, że ocena operacji została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez LGD. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, LGD dokonując ponownej oceny operacji nie zastosowała się do wytycznych Sądu zawartych w uzasadnieniu tego wyroku. Został tym samym naruszony przepis art. 153 ustawy p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotniej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (tak również A. Kabat [w] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345). W zakresie ponownej oceny kryterium nr 4 Rada wskazała, iż zastosowanie samego wkładu nie powoduje zmniejszenia emisji szkodliwych gazów i pyłów powstałych w wyniku spalania opału, przez co nie ma żadnego wpływu na ochronę środowiska. Sam komin czy wkład kominowy nie może być wykorzystywany do ogrzewania budynku a w kosztorysie brak pozycji związanej z zakupem i/czy montażem systemu grzewczego. Brak jest również instalacji grzewczej oraz kotła grzewczego, którego rodzaj ma wpływ na ilość wydzielanych szkodliwych gazów. Zajmując takie stanowisko w zakresie powyższego kryterium nie zrealizowano wytycznych Sądu zawartych w prawomocnym wyroku z dnia 8 czerwca 2017r. Sąd bowiem wskazał, że zwiększenie efektywności energetycznej urządzeń wykorzystywanych do ogrzewania stanowi, obok podniesienia jakości wykorzystywanego paliwa, jeden z uznanych sposobów poprawy jakości powietrza. Podniesienie sprawności urządzeń prowadzi do zmniejszenia emisji spalin poprzez obniżenie ilości paliwa niezbędnego do wytworzenia jednostkowej ilości energii. W przypadku zastosowania urządzenia o wyższej sprawności w celu zapewnienia tych samych warunków komfortu cieplnego w pomieszczeniu wymagane jest mniejsze zużycie paliwa. Dzieje się tak dlatego, że większa ilość energii powstającej w procesie spalania zostaje przekazana do ogrzewanej przestrzeni. Należy podkreślić, że kryterium nr 4 zostało sformułowane w sposób ogólnikowy, nie określa stopnia w jakim projektowana operacja ma mieć wpływ na ochronę środowiska. Zatem każde projektowane działanie, które służy poprawie efektywności energetycznej może służyć ochronie środowiska. Nadto Sąd podniósł, że nie można pomijać charakteru obiektu, który stanowi zabytek klasy "0" i w którym stosowanie ogrzewania elektrycznego, ogniw fotowoltanicznych ani innych współczesnych rozwiązań nie jest możliwe. Zauważyć należy, że Rada nie odniosła się do powyższego stanowiska Sądu jak i eksponowanego w złożonym przez skarżącą proteście związku pomiędzy podniesieniem sprawności cieplnej, a zmniejszeniem emisji spalin. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza również że, wadliwe były działania LGD podjęte w celu uzyskania wiadomości specjalnych umożliwiających dokonanie oceny omawianego kryterium. Jakkolwiek Sąd nie neguje konieczności uzyskania przez Radę w tym zakresie specjalistycznych informacji, a wręcz dostrzega potrzebę zwrócenia się do właściwego podmiotu o wyrażenie stanowiska, to dokonane dotychczas telefoniczne konsultacje z ekspertami oraz biegłym sądowym ocenia jako błędne. Tym samym nie mogą one służyć potwierdzeniu zajętego przez Radę stanowiska. Nie można zaakceptować praktyki dokonywania telefonicznych konsultacji, których treść nie jest znana stronie. Skarżąca winna mieć zapewnione prawo do zapoznania się ze stanowiskiem ekspertów (w tym biegłego) w taki sposób i w takim terminie, aby możliwym było merytoryczne ustosunkowanie się do zawartych w nim treści. Na kontrolowanym etapie oceny wnioskodawczyni została pozbawiona tej możliwości, albowiem jak wynika również z oświadczeń stron złożonych na rozprawie, opinia biegłego nie została jej przesłana. Skoro Rada nadała szczególne znaczenie dla oceny kryterium nr 4 przeprowadzonym konsultacjom – należało z ich wynikiem zapoznać stronę w taki sposób, by umożliwić jej merytoryczną z nimi dyskusję. Zdaniem Sądu przy ocenie kryterium nr 4 nie może być brane pod uwagę stanowisko wyrażone w piśmie (bez daty) opatrzonym pieczęcią MK sp. z o.o. oraz nazwiskiem P.W.. Słusznie bowiem dowodzi pełnomocnik skarżącej, iż osoba ta – P.W. – nie ma upoważnienia do składania oświadczeń w imieniu spółki. Z pisma tego nie wynika jednak – co sugeruje skarżąca – że osobie tej udostępniono treść wniosku. Stanowi ono odpowiedź na pismo LGD, w którym poproszono o opinię opisując stan sprawy. W świetle powyższego wskazać należy, że ponowna ocena kryterium nr 4 została dokonana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 21 ust 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności. W ponownie prowadzonym postępowaniu Rada dokona oceny powyższego kryterium uwzględniając wytyczne WSA w K. wskazane w wyroku z 8 czerwca 2017r. Uznając, że dla oceny spełnienia kryterium nr 4 konieczne jest uzyskanie wiadomości specjalnych Rada zwróci się o nie do biegłego z zakresu ochrony środowiska, a otrzymaną pisemną opinię udostępni skarżącej umożliwiając merytoryczne odniesienie się do treści w niej zawartych. Rada odniesie się z sposób rzetelny do zapisów podanych w opisie kryterium i umotywuje swoją ocenę w tym zakresie mając także na względzie argumentację skarżącej. Zdaniem Sądu oceniając kryterium nr 14 Rada również dopuściła się naruszenia art. 153 p.p.s.a. oraz art. 21 ust 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności. W informacji z 17 lipca 2017r. stwierdzono bowiem, iż nie przyznanie punktów w ramach tego kryterium uzasadnia m. in. brak planowanych do poniesienia kosztów związanych z tym zadaniem (koszty szkoleń, kursów), brak konkretnych informacji dotyczących planowanych warsztatów, brak informacji kto będzie odpowiedzialny za udostępnienie zabytku. Wątpliwości Rady budził też fakt planowania do poniesienia przez Wnioskodawcę, jako osobę fizyczną, tak dużych kosztów na remont obiektu i jego utrzymanie oraz udostępnienie go społeczności lokalnej i turystom bez pobierania jakichkolwiek opłat. Pomimo posiadania prawa własności do obiektu już od kilku lat i możliwości jego udostępniania, do chwili obecnej w obiekcie tym nie prowadzone były jakiekolwiek działania aktywizujące społeczność lokalną. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że powyższe okoliczności były już przedmiotem kontroli tut. Sądu, a w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 8 czerwca 2017r. wskazano, iż: - w opisie kryterium nie został zawarty wymóg uszczegółowienia planowanych działań zmierzających do realizacji celu, zatem stanowisko zarzucające brak konkretnych informacji dotyczących warsztatów, jako wychodzące poza zakres kryterium, uznać należy za niezasadne, - negatywnej oceny nie może uzasadnić brak dotychczasowych działań w zakresie aktywizowania społeczności lokalnej. Stanowisko w tym zakresie nie koresponduje z treścią kryterium, ponadto brak prowadzenia wcześniejszej działalności w tym zakresie nie może mieć wpływu na podważanie intencji skarżącej, co do nieodpłatnego udostępniania obiektu zwiedzającym, - nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania 0 punktowej oceny w zakresie kryterium nr 14 (...) brak informacji we wniosku "kto będzie odpowiedzialny za udostępnienie obiektu". Błędne jest zatem powielanie w ponownej ocenie argumentacji niezaakceptowanej przez Sąd. Powyższe narusza art. 153 p.p.s.a. poprzez zignorowanie wskazań co do dalszego przebiegu postępowania w sprawie. Ustalone kryteria wyboru, stosownie do których, zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności dokonywany jest wybór, są dla oceniającej operację rady wiążące i nie może ona nadawać im dowolnego znaczenia. Obowiązkiem LGD przy ocenie kryterium nr 14 była zatem ocena, czy wskazane przez skarżącą działania spełniają preferowane wymogi. Dla oceny spełnienia powyższego kryterium – bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż skarżąca jako osoba fizyczna nie może bezpośrednio korzystać z pomocy wolontariuszy. Analiza treści kryterium prowadzi do wniosku, iż uzyskanie punktacji nie jest uzależnione od szczegółowego wyjaśnienia procesu organizacji i realizacji tego kryterium. Nadto wskazanie, iż preferowane będą operacje, które kierują swoje działania w celu wzmocnienia więzi z miejscem zamieszkania, przybliżenia wiedzy o regionie, aktywizowanie do inicjatyw społecznych, wolontarystycznych, upowszechnianie projektów międzypokoleniowych, każe pozytywnie wyróżnić wnioski z udziałem wolontariuszy, jako przejaw aktywizowania ludzi młodych i wzmocnienia ich więzi z miejscem zamieszkania. Odnosząc się natomiast do kwestii znajdujących się w aktach sprawy porozumień, Sąd zwraca uwagę na już wcześniej wyrażony pogląd, że nie mogą one podlegać ocenie albowiem załączone zostały do protestu, nie zaś do wniosku o przyznanie pomocy. Nawiązując do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów K.p.a. (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 art. 80 i 107 § 3 K.p.a.) należy wskazać, że zakres stosowania przepisów k.p.a. został uregulowany w art. 12 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności i dotyczy wyłącznie postępowania prowadzonego w przedmiocie wyboru LSR. Oznacza powyższe, że do postępowania prowadzonego w zakresie oceny operacji mają zastosowanie jedynie przepisy ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności oraz stosowane odpowiednio przepisy ustawy o zasadach realizacji polityki spójności. Przepisy K.p.a. nie mają zastosowania do oceny a zatem Rada LPD przy wyborze operacji nie mogła naruszyć wskazanych przepisów tej ustawy. Reasumując, ocena w zakresie spornych kryteriów wyboru operacji została przeprowadzona z uchybieniem art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie i brak realizacji wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 8 czerwca 2017r oraz w sposób naruszający opisy kryteriów tj. z naruszeniem art. 21 ust. 4 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności. Rada LGD nadal nie odniosła się także do eksponowanych przez skarżącą okoliczności świadczących w jej ocenie o spełnieniu kryterium 4 oraz 14. Wynik oceny nie został również należycie uzasadniony. W ponownie przeprowadzanym postępowaniu LGD Ziemia S. będzie zobligowana do dokonania oceny projektu skarżącej uwzględniając stanowisko WSA w K. wynikające z prawomocnego wyroku w sprawie I SA/Ke 281/17 oraz zaleceń zawartych w niniejszym uzasadnieniu, odniesienia się w sposób rzetelny i ścisły do zapisów podanych w opisie kryteriów 4 i 14 wyboru operacji, umotywowania swojej oceny w tym zakresie z odniesieniem się do argumentacji skarżącej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 61 ust. 8 pkt 1 a ustawy o zasadach realizacji polityki spójności w zw. z art. 22 ust 8 ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności Sąd stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia LGD Ziemi S.. O zwrocie kosztów postępowania (wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł) Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.