I SA/Ke 453/16

Dnia 24 marca 2017 roku POSTANOWIENIE Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalającego skargę A. R.reprezentowanej przez radcę prawnego M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem, trojgiem małoletnich dzieci, teściem, teściową oraz babcią męża. Skarżąca oświadczyła, że zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą w listopadzie 2015 r., mąż skarżącej prowadzi działalności gospodarczą, z której nie osiąga dochodu, osiąga dochód z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce. Skarżąca w wyniku upadku doznała złamania ręki, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Wykazała, że dochód jej rodziny stanowi świadczenie wychowawcze w kwocie 1000 zł netto miesięcznie i dochód męża w kwocie 4.000,00 zł netto miesięcznie. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała samochód osobowy VW Ceddy rok prod. 2012 oraz samochód ciężarowy Peugeot Boxer rok prod. 2007. Rodzice skarżącej posiadają gospodarstwo rolne wielkości 12 ha, dom jednorodzinny i sprzęty rolnicze. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wykazała kredyt gotówkowy – rata 1.459,46 zł, kredyt gotówkowy rata – 1.096,04, media – 100 zł, rehabilitacja i leczenie – ok. 200zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię karty informacyjnej pobytu ambulatoryjnego skarżącej dnia 14 stycznia 2017 r., kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej od 14 stycznia 2017 r. do 18 stycznia 2017 r., kopię skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne dla skarżącej z dnia 13 lutego 2017 r., wydruki wyciągów bankowych firmy budowlanej D.-B. A. R. za okres od 1 września 2016 r. do 31 stycznia 2017 r., tytuł wykonawczy wystawione na nazwisko skarżącej z dnia 3 października 2016 r., kopię wydruku z CEIDG z informacją o zawieszeniu prowadzonej działalności przez skarżącą w dniu 4 listopada 2015 r., kopię decyzji GOPS z 19 kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 1.000,00 zł, kopię zawiadomienia o podjęciu windykacji bezpośredniej z dnia 13 lutego 2017r. skierowanego do męża skarżącej A.R., wydruki wyciągów z rachunku E.A. R.od 31 października 2016 r. do 31 stycznia 2017r., kopię harmonogramów spłat kredytu, kopię umów o kredyt gotówkowe. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej: ustawa p.p.s.a., pismem z 28 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: udokumentowanie miesięcznych dochodów z ostatnich 3 miesięcy osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym – S.R., E. R.oraz S. W.; udokumentowanie stanu majątkowego S. R., E. R. oraz S. W., poprzez wykazanie posiadanych nieruchomości, majątku ruchomego oraz zasobów pieniężnych; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania tj. J. 38 28-114 G.; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika skarżącej na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje skarżącą nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że rodzice jej męża prowadzą gospodarstwo rolne w zakresie sadownictwa i z uwagi na okres zimowy nie osiągnęli dochodu, ponadto na potwierdzenie posiadanego przez rodziców męża skarżącej majątku przedłożyła kopię decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 w kwocie 1.155,00 na nazwisko S. R. i E. R., kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2017 r. w kwocie 78 zł na nazwisko S. R., kopię decyzji z 13 lutego 2017 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 15.002,63zł, kopie przekazów pocztowych emerytury S. W.za miesiąc grudzień 2016r., styczeń 2017 r. luty 2017 r. w kwocie 1.014,58 zł, kopię umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego z 6 maja 1991r., którą teściowie skarżącej nabyli posiadany majątek. Skarżąca nie przedłożyła stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej, ani pisemnego oświadczenia pełnomocnika na okoliczność, że świadczy usługi na rzecz skarżącej nieodpłatnie i okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – zamieszkują dom należący do rodziców męża skarżącej. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżąca wykazała, że jej ośmioosobowa rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w kwocie 1.000,00 zł oraz wynagrodzeni a za pracę męża w kwocie 4.000,00 zł, następnie w przedłożonych dodatkowych dokumentach ujawniła, że jej teściowie osiągają dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego wielkości 12ha oraz z dopłat z ARiMR – dopłata z 13 lutego 2017 r. w kwocie 15.002,63zł, a babcia męża osiąga stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.014,58 zł. Z powyższych informacji wynika, że osoby te nie pozostają na utrzymaniu skarżącej. Za zasadnością wniosku nie przemawia również powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Podkreślić należy, że miesięczne środki finansowe zaangażowane przez skarżącą w spłatę kredytów w wysokości 2.555,50 zł stanowią niemal równowartość wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej, która stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winna stanowić kwotę 2.795 zł. Zatem mając na względzie powyższe jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą w jej aktualnej sytuacji materialnej. Podkreślić również należy, że skarżąca w sprawie niniejszej korzysta z usług radcy prawnego z wyboru i nie udokumentowała, aby nie ponosiła z tego tytułu wydatków. Podkreślić należy, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych opłaca wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a Skarb Państwa pokrywał za nią koszty postępowania sądowego. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.