I SA/Ke 460/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata T. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania. 1.1. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...] w sprawie umorzenia M. G. należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika i odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nie opłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych tj. w kwocie 7.927,90zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 i 3 w związku z art. 30 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), zgodnie z którym należności z tytułu składek ZUS w części finansowanej przez płatnika składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności. Wskazano także, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz na zasadach określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 dalej zwanym rozporządzeniem), w uzasadnionych przypadkach Zakład może również umorzyć należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. 1.3. M. G. złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia figurującego na koncie płatnika składek w ZUS ze względu na ciężką sytuację materialną, rodzinną i osobistą. 1.4. Na skutek wydania decyzji z dnia [...] r. nr [...] zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanych przez ubezpieczonych. 1.5. Utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] r. Zakład przywołał art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., pozwalający na umorzenie zaległości z tytułu składek, w przypadku uznania ich całkowitej nieściągalności. Wskazał także na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku rozporządzeniem, które to uregulowania pozwalają w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalność. Rozważając powyższe uregulowania w zaistniałym stanie faktycznym organ umorzył skarżącej całość zadłużenia z tytułu jej ubezpieczenia własnego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w oparciu o który prowadzone było postępowanie umorzeniowe. Wskazał jednocześnie, że przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz określone w § 3 rozporządzenia przesłanki umorzenia należności nie mają zastosowania do zobowiązań składkowych za zatrudnionych pracowników w trakcie prowadzenia działalności. 1.6. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ w zakresie sytuacji finansowej wnioskodawcy ustalił, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. (lat 10) i córka N. (lat 8). Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS KSI figuruje jako zleceniobiorca od 03/2012r., jednak dotychczas nie uzyskała z tego tytułu żadnego dochodu - płatnik złożył za skarżącą raport za 03/2012r. "zerowy". Uzyskuje dochody z tytułu wykonywania pracy sezonowej w Norwegii, które, wg oświadczenia, wynoszą ok. 1500 zł/mies. Na dochód rodziny składają się także alimenty zasadzone na dzieci w wys. 1.300 zł/mies., zasiłki rodzinne w wys. 182 zł/mies. oraz stypendia przyznane dzieciom na rok szkolny 2011/2012 w wys. 364 zł/mies. Zgodnie z pismem ze Starostwa Powiatowego w S. z dnia 30.03.2012r. skarżąca nie figuruje w bazie danych ewidencji gruntów i budynków powiatu starachowickiego. Wg oświadczenia zajmuje wraz z dziećmi mieszkanie typu lokatorskiego, które kilka miesięcy temu zagrożone było eksmisją z powodu zadłużenia z tytułu nieopłaconego czynszu. Zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 24.04.2012r., skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego Volkswagen Polo rok produkcji 1996. Stałe opłaty związane z utrzymaniem i mediami przedstawiła następująco: czynsz-470 zł/mies., energia elektryczna - ok. 70 zł/mies., Internet - ok. 50 zł/mies., zużycie wody -ok. 120 zł/mies., wydatki na żywność - ok. 400 zł/mies., zakup ubrań dla dzieci - ok. 100 zł/mies., koszty leczenia córki - od 100 zł do 1000 zł/mies. Oprócz w/w wydatków na utrzymanie rodziny spłaca w dobrowolnych ratach zaległości z tytułu nieopłaconego podatku, zaległości z tytułu nieopłaconego abonamentu telewizyjnego, za wyposażenie zakupione do firmy oraz z tytułu zadłużenia u osób trzecich. Wg oświadczenia córka – N. posiada problemy zdrowotne, cierpi bowiem na łysienie plackowate na podłożu psychicznym dlatego pozostaje pod stałą opieką lekarza dermatologa jak i psychologa. Na dowód powyższego przedłożyła stosowną dokumentację. 1.7. Zakład wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do umorzenia całego zadłużenia. Argumenty o trudnej sytuacji finansowej, były wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji w maju 2012 r. i Zakład umorzył wnioskodawczyni całość zaległości wynikającą ze składek za osobę prowadzącą działalność na jej własne ubezpieczenie. Natomiast rozstrzygnięcie w stosunku do składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika może być podjęte tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, tak stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która w przypadku zainteresowanej nie zachodzi. 1.8. Zakład podkreślił, że umorzenie ponad 50 % całego zadłużenia umożliwi skarżącej w przyszłości, po ustabilizowaniu sytuacji finansowej, spłatę reszty zaległości w układzie ratalnym, co nie pozbawi skarżącej i domowników możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taki sposób spłaty zaległości stanowić będzie znaczną ulgę, bowiem od składek, które zostaną rozłożone na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę, a jedynie opłatę prolongacyjną w kwocie stanowiącej 50 % stawki odsetek, obowiązujących w dniu zawarcia umowy. 2. Skarga do Sądu. 2.1. Na decyzję ZUS M. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległości na kwotę 7.927,90zł. Decyzji zarzuciła niekompletne zbadanie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżąca podniosła, że zarobione za granicą pieniądze musiała przeznaczyć na spłatę innych zobowiązań, a obecnie nie posiada żadnych oszczędności ani majątku dlatego nie majak spłacić pozostałego zadłużenia w ZUS. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej określanej jako "ustawa p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.2. Materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, zachodzi z kolei gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jedynie w sprawach dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek (tzw. składki na ubezpieczenie własne), pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia 3.3. Z powyższego wynika, że kwestią zasadniczą w sprawie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). 3.4. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, ZUS prawidłowo ustalił, iż przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Z ustaleń organu, w zakresie stanu faktycznego sprawy, które Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe, wynika bowiem że wobec skarżącej nie zachodzi żadna z okoliczności enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. (pkt 3.2.). Bezspornym jest, że skarżąca figuruje jako właściciel samochodu osobowego, uzyskuje miesięcznie dochód na osobę powyżej minimum socjalnego – 1.115,33zł na osobę. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS prawidłowo odmówił umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Brak jest także stwierdzenia naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Należy też wyraźnie podkreślić, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. W przypadku braku przesłanki nieściągalności, tak jak w niniejszej sprawie, organ był zobowiązany do odmowy umorzenia przedmiotowych zaległości. 3.5. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. 3.6. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, w kwocie 240,00 zł powiększonej o kwotę 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).