I SA/Ke 461/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości; 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata Ł. B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 31 maja 2012 r. umarzającą postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia A. S. zaległości podatkowej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że A. S. w dniu 2 maja 2012 r. złożyła wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2011 r. w kwocie 13 775 zł wskazując na trudną sytuacją życiową, materialną i zdrowotną. W dniu 31 maja 2012 r. podatniczka złożyła pismo, w którym oświadczyła, że wycofuje wniosek o umorzenie przedmiotowej zaległości podatkowej i jednocześnie wnosi o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia tej zaległości na raty. Uwzględniając wniosek podatniczki Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z dnia [...]r. umorzył postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jako bezprzedmiotowe. Odwołując się od tej decyzji skarżąca wniosła o umorzenie częściowo lub w całości przedmiotowej zaległości podatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał na podstawę prawną umorzenia postępowania jaką jest art. 208 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749), zwanej dalej "Ordynacją podatkową". Podniósł, że w przedmiotowej sprawie przesłanką do umorzenia postępowania podatkowego stał się złożony w dniu 31 maja 2012 r. wniosek A. S., w którym, w sposób nie budzący wątpliwości, wskazała, że wycofuje podanie z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie umorzenia ww. zaległości podatkowej i wnosi o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia tej zaległości na raty . Organ odwoławczy wskazał ponadto, że zarzut wprowadzenia podatniczki w błąd przez pracownika Urzędu Skarbowego w S. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. A. S. nie skonkretyzowała kto, kiedy i w jaki sposób próbował skłonić ją do zmiany wnoszonego żądania. Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia skarżąca wskazała na trudną sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Podniosła przy tym, że nawet po rozłożeniu zaległości na raty nie jest w stanie jej spłacać. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość jest orzeczeniem formalnym, co oznacza, że żądanie podatnika zawarte we wniosku o udzielenie ulgi nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie. Organ odwoławczy nadmienił, że organ pierwszej instancji przychylił się do wniosku podatniczki z dnia 31 maja 2008 r. i decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. rozłożył przedmiotowa zaległość podatkową na 10 rat. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Naczelną zasadą postępowania podatkowego jest, wynikająca z art. 127 Ordynacji podatkowej, zasada dwuinstancyjności. Zgodnie z ugruntowanym w doktrynie poglądem, z zasady tej wynika, że organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji, z zastrzeżeniem wyjątków przyjętych w art. 230 i art. 233 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Dwuinstancyjność postępowania oznacza bowiem nie tylko kontrolę prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia, ale ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów podniesionych w odwołaniu. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego sprowadza się bowiem wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji, który umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej o umorzenie zaległości podatkowych. Podstawę umorzenia postępowania przez organ I instancji stanowił przepis art. 208 § 2 Ordynacji podatkowej. Stwierdzono bowiem, że w związku z pismem A. S. z dnia 31 maja 2012 r., zawierającym wniosek o rozłożenia zaległości na raty oraz oświadczenie o cofnięciu wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy pominął natomiast okoliczność, że w złożonym w terminie odwołaniu skarżąca podtrzymała wniosek o umorzenie zaległości w całości lub części, wyjaśniając, że oświadczenie o cofnięciu wniosku o umorzenie postępowania złożyła pod wpływem błędu. Dyrektor Izby Skarbowej w K. dysponował więc różnymi oświadczeniami strony, tj. złożonym w piśmie z dnia 31 maja 2012 r. o cofnięciu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej oraz zaprezentowanym w odwołaniu, podtrzymującym wniosek o umorzenie zaległości. Istotne jest, że składając odwołanie skarżąca zainicjowała postępowanie przed organem drugiej instancji, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, jak już wyżej wskazano, rozpoznaje sprawę a nie kontroluje decyzję organu I instancji. W postępowaniu przed organem odwoławczym ponadto obowiązują wszystkie zasady ogólne postępowania podatkowego, jak również stanowiące ich rozwinięcie, szczegółowe przepisy regulujące zasady i tryb prowadzenia postępowania dowodowego przed organem pierwszej instancji. Organ odwoławczy jest zobowiązany do pełnego rozpoznania sprawy, ma podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej). Efekt tych działań powinien mieć wyraz w uzasadnieniu decyzji organu podatkowego (art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej). W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu odwoławczego było wyjaśnienie stanowiska strony, tj. ustalenie, czy wnosząc odwołanie i podtrzymując wniosek o umorzenie zaległości strona skutecznie odwołała oświadczenie z dnia 31 maja 2012 r. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że strona jest uprawniona do decydowania o losie złożonego wniosku do chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy. Przyczynę cofnięcia oświadczenia mogą stanowić tak wady oświadczenia woli jak i inne okoliczności powstałe następczo. Nie ma przeszkód by uznać jako istotnych prawnie błędnych motywów jakimi kierowała się strona dokonując czynności procesowej także wtedy, gdy nie wypełniają dyspozycji przepisów kodeksu cywilnego normujących wady oświadczenia woli. Tak więc podnoszona przez organ okoliczność, że wprowadzenie skarżącej w błąd przez pracowników Urzędu Skarbowego w S. nie miało miejsca, nie wyłączają skuteczności cofnięcia przez skarżącą oświadczenia z dnia z 31 maja 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. natomiast, wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania, dokonał tylko oceny decyzji organu I instancji. Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym w przypadku umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość wniosek o umorzenie nie może być załatwiony merytorycznie. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja miała miejsce w postępowaniu przed organem I instancji. Wobec jednak dodatkowych okoliczności, które pojawiły się na etapie odwołania, organ odwoławczy, zgodnie z wynikającą z art. 122 Ordynacji podatkowej zasadą prawdy obiektywnej, winien podjąć wszelkie niezbędne działania celem uzyskania ostatecznego stanowiska strony w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości. Dopiero po uzyskaniu ostatecznego stanowiska strony, w zależności od jego treści organ odwoławczy mógł podjąć odpowiednie działania zmierzające do merytorycznego rozpoznania wniosku ewentualnie formalnego zakończenia postępowania. Nie spełnia przy tym wymogu podjęcia niezbędnych działań powiadomienie podatniczki o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym (art. 200 Ordynacji podatkowej). Reasumując Sąd uwzględnił skargę na decyzję odwoławczą, uznając że została ona wydana z naruszeniem art. 122, art. 127 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy podejmie czynności celem wyjaśnienia ostatecznego stanowiska strony i w zależności od poczynionych ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy w kwocie 240 zł plus 55,20 zł VAT, przyznano na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).