I SA/Ke 495/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Asystent sędziego Emilia Czarnecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 października 2010r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].. nr [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia [...]., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 maja 2010r., nr 21/2010 w sprawie odmowy umorzenia R. G. należności składkowych. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 w związku z art. 30 i 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa s.u.s.), należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym wymienił sytuacje, w których ona zachodzi. W uzasadnionych przypadkach Zakład może również na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umorzyć należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość taka istnieje jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dniu 22 marca 2010r. do Inspektoratu ZUS w Końskich wpłynął wniosek R. G. o umorzenie należności, ze względu na ciężką sytuację materialną uniemożliwiającą, zdaniem wnioskodawcy, spłatę zobowiązań składkowych powstałych w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej. Po analizie zgromadzonej w sprawie dokumentacji decyzją z dnia 21 maja 2010r. organ odmówił umorzenia wnioskowanych należności. W dniu 8 czerwca 2010r. R. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, nie dołączając żadnych nowych dowodów, oprócz zaświadczenia o wysokości osiąganego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy żony M.G.. Dokumenty te były przedłożone już do wniosku zobowiązanego z dnia 22 marca 2010r. i były przedmiotem rozpatrzenia przed wydaniem decyzji z dnia 21 maja 2010r. nr 21/2010. R. G. nie skorzystał z przysługujących mu, na mocy art. 10 i 73 k.p.a,. uprawnień. W oparciu o zgromadzony już materiał dowodowy ustalono że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług remontowo – budowlanych w okresie od 1 kwietnia 2000r. do 15 czerwca 2006r., od 16 września 2001r. do 24 lutego 2004r., od 1 stycznia 2005r. do 14 lutego 2005r. Likwidacja działalności od dnia 21 grudnia 2009r. W okresie prowadzonej działalności gospodarczej płatnik nie zatrudniał pracowników. Obecnie jest zatrudniony w F. - KONSTRUKCJE sp. z o.o. w K.na czas określony od 11 stycznia 2010r. do 31 grudnia 2011r., na stanowisku murarza z wynagrodzeniem 1050 zł netto. Żona zobowiązanego M. G. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Małżonkowie G. na utrzymaniu mają dwoje dzieci: syna D. (lat 8) ucznia II klasy Szkoły Podstawowej, córkę S. (lat 6) uczennicę O klasy Szkoły Podstawowej. Żona zobowiązanego, z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, otrzymuje zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej wysokości 182 zł miesięcznie. Syn od 2004r. pozostaje pod stałą opieką Poradni Nefrologicznej z powodu niewydolności nerki. Z uwagi na schorzenie wymaga systematycznego przyjmowania leków, przestrzegania diety, rodzina ponosi również wydatki związane z dojazdami do poradni w kwocie około 100 zł miesięcznie. Zobowiązany wraz z rodziną mieszka u teściowej, gdzie do dyspozycji mają jeden pokój 16 m2 i kuchnię. W domu brak jest łazienki i centralnego ogrzewania. Prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Ze złożonego oświadczenia wynika, że R. G. nie płaci lokatornego, natomiast pokrywa rachunki związane z eksploatacją mieszkania t. j. gaz, światło, woda, oraz dokonuje częściowego zakupu opału. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i zakupem leków wynoszą 319,87 zł miesięcznie (woda 12,95 zł, energia 36,92 zł, gaz 45 zł, opał 125 zł, dojazdy do lekarza 100 zł). Z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w K. wynika, że zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu koneckiego. Natomiast jego żona figuruje jako właścicielka nieruchomości położonej w miejscowości G. o powierzchni 1 ha 04 a, na którą składają się: drewniany budynek mieszkalny wraz ze stodołą, szopą i budynkiem gospodarczym oraz grunty orne i łąki. Jej wartość wynosi około 30 000 zł. Małżonkowie G. posiadają samochód osobowy A. 80 1.8, o wartości około 1 000 zł-1 500 zł. Organ ustalił także, że zobowiązany posiada zadłużenie w Urzędzie Skarbowym w K.w wysokości 3.055,98 zł. Uzasadniając brak podstaw do zmiany decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek organ wskazał, że za odmową przemawia fakt, że zobowiązany pracuje, uzyskuje regularne dochody. Zakład ma możliwość dochodzenia należności, poprzez wdrożenie egzekucji z wynagrodzenia. Rodzina płatnika poza zasiłkiem rodzinnym nie korzysta z pomocy społecznej. Żona M. G. jest osobą młodą, zdrową, mogącą w każdej chwili podjąć zatrudnienie. Małżonkowie G. nie mają rozdzielności majątkowej. M. G. jest właścicielką nieruchomości. Zdaniem organu, część nieruchomości może zostać sprzedana, a uzyskane środki przeznaczone na pokrycie zadłużenia wobec ZUS. Małżonkowie G. są osobami młodymi, zdrowymi a ich sytuacja finansowa po podjęciu zatrudnienia przez M. G. ulegnie poprawie, przez co istnieje możliwość uregulowania zobowiązania. Ponadto w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany nie wykazał i nie udokumentował wystąpienia szczególnych okoliczności takich jak: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia itp., które pozbawiłyby go możliwości zarobkowania. Organ podkreślił, że decyzja o której, mowa ma charakter fakultatywny, a nie obligatoryjny. Art. 28 ustawy stanowi, że organ może, a nie musi wydać decyzję o umorzeniu należności. Ustawodawca pozostawił podjęcie rozstrzygnięcia do swobodnego uznania organowi wydającemu. Jest to tak zwane uznanie administracyjne. Nie oznacza to jednak dowolności. Ponadto Zakład nadmienił o możliwości spłaty przedmiotowego zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym. Na powyższą decyzję R. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie całej sprawy, wskazał że wraz z rodziną żyje bardzo ubogo i najlepszym rozwiązaniem dla niego i jego rodziny byłoby umorzenie, a lata w których niebyły płacone składki nie liczone do późniejszej emerytury. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo wskazał na materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74, dalej jako ustawa s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Z powyższego wynika, że kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy s.u.s. Organ w sposób prawidłowy ustalił, że żadna z opisanych w ww. przepisie okoliczności nie zachodzi. Wobec tego faktu Zakład przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 ww. rozporządzenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, co mogłoby wyjaśnić czy przypadek skarżącego jest tym właśnie uzasadnionym, o którym wspomina przepis, a przede wszystkim czy ustalone okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. W tym miejscu należy podnieść, iż z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. W celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, raty kredytu, wydatki na leczenie). Zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na ustalenie, jaką rzeczywiście kwotą wnioskodawca dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny, i jednocześnie spłacać powstałe wobec ZUS zadłużenie (por. wyrok WSA z 14 lutego 2008r.,V SA/Wa 2787/07; publik. w Lex –ie nr 499128). W przedmiotowej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację finansową i rodzinną skarżącego, a przede wszystkim, istotne w sprawie, jego dochody i wydatki. Oparł się w tym zakresie m.in. na oświadczeniu skarżącego z dnia 7 kwietnia 2010r., zaświadczeniu o wysokości osiąganego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zaświadczeniu z Powiatowego Urzędu Pracy żony M. G., informacji z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., informacji z Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K., oświadczeniu M. G. z dnia 20 kwietnia 2010r., informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Organ ustalił, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z bezrobotną żoną i dwójką dzieci, w tym z synem, pozostającym pod stałą opieką poradni specjalistycznej. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącego w wysokości 1050 zł, otrzymywanego z tytułu umowy o pracę. Ponadto rodzina otrzymuje zasiłek na dzieci w wysokości 182 zł miesięcznie. Podstawowe wydatki, związane z utrzymaniem mieszkania i zakupem leków zostały natomiast ustalone na kwotę 319,87 zł miesięcznie. Ponadto żona skarżącego posiada nieruchomość o wartości około 30 000 zł. Organ zwrócił uwagę na fakt, że żona skarżącego jest osobą młodą i zdrową i w każdej chwili może podjąć zatrudnienie. Powyższe ustalenia doprowadziły organ do wniosku, że nie istnieją podstawy do umorzenia zaległości skarżącego także na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 ww., ponieważ skarżący nie wykazał istnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie organ zaproponował możliwość spłaty przedmiotowego zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym. W ocenie Sądu ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.