I SA/Ke 497/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 6 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. I. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 sierpnia 2018 r. oddalającego wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i odmawiającego przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. I. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] 2017 r. w przedmiocie skargi na czynności w postępowaniu egzekucyjnym, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, jako posiadany majątek wykazał dom wielkości 120 m², działkę wielkości 0,58 ha oraz samochód ciężarowy. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał kredyt – rata miesięczna w kwocie 1350 zł. Jako dochody wykazał uzyskiwane świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1300 zł netto miesięcznie oraz dochód żony z tytułu zatrudnienia w kwocie 1800 zł netto miesięcznie. Skarżący wykazał, że żona z prowadzonej działalności uzyskuje stratę. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest osobą chorą, wymaga stałego leczenia, posiada orzeczenie o niepełnosprawności i ponosi wysokie koszty leczenia. Postanowieniem z 5 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek, podnosząc, że sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wyjaśnił, że skarżący posiada majątek – nieruchomości oraz majątek ruchomy, wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód. Ponadto skarżący nie wykazał aby miał jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić. W ocenie referendarza sądowego okoliczności te nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W wyniku rozpoznania sprzeciwu postanowieniem z 9 lutego 2018 r. Sąd utrzymał w mocy ww. postanowienie starszego referendarza sądowego. W dniu 6 lipca 2018 r. skarżący złożył kolejny formularz PPF wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od zażalenia. W formularzu podał m.in, że utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie 1500 zł netto miesięcznie, w maju 2018 r. poniósł stratę z działalności gospodarczej, stałe wydatki na opłaty i leczenie wynoszą 800 zł miesięcznie. Starszy referendarz sądowy wezwał M. I., na podstawie art. 255 (t.j. Dz.U.2018.1302) dalej "ustawa p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni, przez złożenie szczegółowo wymienionych dokumentów źródłowych oraz oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jego żony, pod rygorem ujemnych skutków procesowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu do dostarczenia dokumentów źródłowych ze względu na zbyt krótki termin oraz obszerność żądanych dokumentów. W postanowieniu z 16 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych i oddalił wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający nie podzielił argumentów wnioskodawcy, że termin do przedłożenia dokumentów źródłowych był zbyt krótki. Większość żądanych dokumentów prowadzona jest w systemie elektronicznym, co umożliwia szybiki dostęp do nich. W ocenie referendarza nie zachodzi więc ważna przyczyna, od ziszczenia się której art. 84 ustawy p.p.s.a. uzależnia możliwość przedłużenia terminu sądowego. Orzekający stwierdził, że skarżący, wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący, pełny, lecz jedynie fragmentaryczny. Utrudniło to ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. W związku z tym do oceny tej sytuacji wzięto pod uwagę oświadczenia skarżącego zawarte w urzędowych formularzach PPF, zeznania podatkowe M. I. i M. I. złożone do sprawy II SA/Ke 770/17, a także fakt, że skarżący uiścił 28 marca 2018 r. wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. W świetle powyższych okoliczności uznano, że wnioskodawca utrzymujący się ze świadczenia rehabilitacyjnego i prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej ma możliwość uiścić wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł. Od powyższego postanowienia M. I. złożył sprzeciw. Stwierdził, że przedstawił we wniosku sytuacje materialną, a termin do złożenia obszernej dokumentacji był zbyt krótki. Ponadto Sąd z urzędu dysponował tymi informacjami, więc nie wymagają one dodatkowego składania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest co najmniej uprawdopodobnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W sprawie istotne jest, że rozpoznawany wniosek jest wnioskiem ponownie złożonym przez skarżącego. W zakresie pierwotnego wniosku starszy referendarz sądowy wydał postanowienie z 5 grudnia 2017 r. (prawomocne - utrzymane w mocy przez Sąd postanowieniem z 9 lutego 2018 r.) oddalające wniosek skarżącego. Orzekający, na podstawie informacji zawartych we wniosku stwierdzili, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, z których może pokryć koszty postępowania, co najmniej w części. W związku z powyższym należy wskazać, że stosownie do art. 165 ustawy p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego złożony 6 lipca 2018 r. różni się od pierwotnego wniosku z 30 października 2017 r. Skarżący wskazał m.in., że obecnie uzyskuje mniejsze dochody - 1500 zł z tytułu świadczenie rehabilitacyjnego, a stałe wydatki na opłaty i leczenie wynoszą 800 zł miesięcznie. W poprzednim wniosku dochody rodziny skarżącego zostały określone na 3300 zł (w tym 1300 zł świadczenia rehabilitacyjnego i 1800 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego) oraz wydatki z tytułu raty kredytu na 1350 zł. Z wniosku z 6 lipca 2018 r. wynika jednocześnie, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe (w poprzednim wniosku wskazywał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną) oraz prowadzi działalność gospodarczą (okoliczność ta nie występowała w pierwotnym wniosku). Zdaniem Sądu wskazane różnice nie mają wpływu na zmianę oceny sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji zmianę stanowiska o braku przesłanek do przyznania M. I. prawa pomocy. Wymaga przypomnienia, że stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie takie potwierdza porównanie będących do dyspozycji wnioskodawcy dochodów oraz ciążących na nim comiesięcznych wydatków. Z kolei wskazywana przez wnioskodawcę strata z działalności gospodarczej za maj 2018 r. sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowej strony skarżącej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Biorąc pod uwagę relację dochodów wnioskodawcy (1500 zł) do wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz leczeniem (800 zł), należy stwierdzić, że po uregulowaniu wpisu od zażalenia (100 zł), skarżącemu pozostaną do dyspozycji wolne środki, zapewniające mu co najmniej minimum warunków socjalnych. Istotne przy tym jest, że skarżący został nieskutecznie wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych na podstawie, których byłaby możliwa pełniejsza ocena jego aktualnych możliwości płatniczych. Wymaga wyjaśnienia, że w sytuacji, gdy treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a.) nie zawiera danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwa wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. jest uprawniony do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 ustawy p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające zmianę poprzedniego rozstrzygnięcia i przyznanie prawa pomocy. Nie mogą zostać przy tym uwzględnione argumenty podnoszone w sprzeciwie, że wyznaczony przez referendarza termin do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty był zbyt krótki i pomimo wniosku nie został przez referendarza przedłużony. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 84 ustawy p.p.s.a. przedłużenie bądź skrócenie terminu może nastąpić jedynie z ważnej przyczyny, za którą uznać należy istnienie zobiektywizowanych czynników uniemożliwiających dochowanie wyznaczonego terminu, czyli okoliczności zewnętrznych uniemożliwiających dokonanie określonej czynności w wyznaczonym terminie. Zdaniem Sądu referendarz prawidłowo stwierdził, że wnioskodawca nie wskazał na takie okoliczności. Dodatkowo należy wyjaśnić, że omawiany termin jest tzw. terminem sądowym co oznacza nie tylko, że może być z ważnego powodu przedłużony na mocy art. 84 ustawy p.p.s.a., ale także, iż nie jest to termin zawity, którego upływ powoduje bezskuteczność dokonanej czynności. Innymi słowy mówiąc dokumenty przesłane po upływie terminu wyznaczonego przez referendarza tak samo podlegają jego ocenie jak dokumenty złożone wcześniej. Co więcej między upływem terminu a wydaniem przez referendarza postanowienia minął ponad miesiąc i w tym czasie możliwe było nadesłanie brakujących dokumentów (np. wyciągów z rachunków bankowych) oraz złożenie stosownych oświadczeń. Tego jednak nie uczyniono, również sprzeciw nie zawiera żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.