I SA/Ke 524/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2024 r. nr 150500.71.2024-RED-P-841 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 26 sierpnia 2024 r. nr 150500.71.2024-RED-P-725. Sygn. akt I SA/Ke [...] Uzasadnienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 11 października 2024 r. nr 150500.71.2024-RED-P-841 utrzymał w mocy postanowienie z 26 sierpnia 2024 r. nr 150500.71.2024-RED-P-725 oddalające zarzut złożony przez S. D. w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] z 12 lipca 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że S. D. nie opłacił w terminie składek na FUS oraz FUZ za okres od kwietnia 2024 do maja 2024. W celu ściągnięcia tych zaległości Dyrektor Oddziału ZUS w K. jako organ egzekucyjny działając w oparciu o uregulowania ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) dalej "u.p.e.a." wszczął wobec S. D. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez wierzyciela ZUS tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] z 12 lipca 2024 r. Organ egzekucyjny skierował 12 lipca 2024 r. zajęcia rachunku bankowego dłużnika o numerach od ZAR[...] do ZAR[...] do mBank S.A. Zawiadomienia o zajęciu o numerach jw. zostały doręczone do banku 12 lipca 2024 r. Przesyłka zawierająca odpisy tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] z 12 lipca 2024 r. oraz wyżej wymienione zawiadomienia została odebrana przez zobowiązanego 17 lipca 2024 r. Zobowiązany 26 lipca 2024 r. wniósł zarzuty. Podniósł, że kierując do egzekucji należności objęte wskazanymi tytułami wykonawczymi pominięto wpłaty dokonane 11 lipca 2024 r. z zachowaniem 7-dniowego terminu określonego w otrzymanych upomnieniach o numerach UPM150524002026 oraz UPM150524002027. W ocenie zobowiązanego określone w upomnieniach należności nie powinny być skierowane do egzekucji, gdyż zostały wpłacone w całości (w jednym przypadku) i w części. Rozpoznając zarzuty organ wskazał, że zgodnie z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części. Powodem wygaśnięcia obowiązku może być np. wykonanie obowiązku, co podniósł skarżący w piśmie z 22 lipca 2024 r. Organ ustalił, że 11 lipca 2024 r. dłużnik dokonał dwóch wpłat w wysokości: 200 zł (w tytule tej wpłaty wpisano numer upomnienia UPM150524002026) oraz 779,56 zł (w tytule tej wpłaty wpisano numer upomnienia UPM150524002027). Wskazane wpłaty nie zostały rozliczone na należności objęte upomnieniami o numerach UPM150524002026 oraz UPM150524002027, tj. na FUS oraz FUZ za okres od kwietnia 2024 do maja 2024, mimo że numerami tych upomnień wpłaty były oznaczone, a intencją wpłacającego była zapłata konkretnie tych zaległości. Z uwagi na posiadane przez zobowiązanego zadłużenie za wcześniejsze okresy, niż ujęte w upomnieniach o numerach UPM150524002026 oraz UPM150524002027 z 11 lipca 2024 r. zostały rozliczone na najstarsze zaległości. Organ wskazał przy tym na sposób rozliczenia tych wpłat. Zakład wyjaśnił, że kwestia związana z rozliczaniem składek została uregulowana między innymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1771) dalej "rozporządzenie". Zgodnie z § 12 rozporządzenia w przypadku istnienia na koncie płatnika zaległości, wpłaty dokonywane na poczet bieżących należności są w pierwszej kolejności rozliczane na zaległe składki. Oznacza to, że pomimo oznaczenia przez zobowiązanego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności, gdyż pokryły zaległości za wcześniejszy okres, tj. na FUS oraz FUZ za okres od września 2023 do października 2023. Wobec tego należności ujęte w upomnieniach o numerach UPM150524002026 oraz UPM150524002027 na FUS oraz FUZ za okres od kwietnia 2024 do maja 2024 nie zostały pokryte w ogóle, co czyni zarzut uregulowania części lub całości tych należności bezpodstawnym. W przesłanych upomnieniach dłużnik został poinformowany, że w przypadku, gdy kwota dokonanej wpłaty będzie niższa niż ogólne zadłużenie, wpłata zostanie rozliczona na najstarsze zaległości. Na powyższe postanowienie S. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uwzględnienie skargi jako uprawnionej i zasadnej. Podniósł m.in., że z uwagi na spełnienie przez niego w całości lub części wezwań ZUS w zakresie obowiązku zapłaty skierowanych do niego upomnień. W ocenie skarżącego wpłacone należności wraz z dowodami wpłat powinny zostać uznane i nie być przyczyną skierowania do egzekucji, o co wnosił w postępowaniu. Tytułu wykonawcze zostały wystawione przez ZUS, niezależnie od stanu faktycznego wystawionych wcześniej konkretnych upomnień – wezwań dotyczących zapłaty ujętych w nich należności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekając w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie 26 sierpnia 2024 r. nr 150500.71.2024-RED-P-725 naruszają prawo. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie oddalenia zarzutu złożonego przez skarżącego w związku z prowadzoną egzekucją zaległości składkowych. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. W świetle art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być: wygaśnięcie obowiązku w całości lub części. Wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części może nastąpić na skutek wystąpienia różnych okoliczności. Należą do nich wykonanie obowiązku w całości lub w części, umorzenie obowiązku w całości lub w części oraz przedawnienie. W niniejszej sprawie skarżący twierdzi, że wykonał w części swój obowiązek, ponieważ dokonał zapłaty części wynikających z przesłanych mu upomnień należności, a w jednym przypadku nawet całości, a pomimo to zostały skierowane do egzekucji. Organ oddalając zarzut skarżącego wskazuje natomiast, że w świetle obowiązujących przepisów zobowiązany był do zaliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat na najstarsze zaległości, co oznacza że pomimo oznaczenia przez skarżącego w tytule dokonanych wpłat numerów upomnień, wpłaty te nie zostały w całości rozliczone na wynikające z tych upomnień należności. Stanowisko organu jest nieprawidłowe. Sąd nie neguje, że przepisy § 12 rozporządzenia określają zasady rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego. Jednak ww. przepisy rozporządzenia nie mogą być stosowane w każdym stanie faktycznym. Przepisy te nie mogą zostać zastosowane w sytuacji w której organ skierował do dłużnika (a jest nim skarżący), stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W sprawie niniejszej ustalono, że skarżący zastosował się do otrzymanego upomnienia nr UPM150524002026 w całości oraz częściowo do upomnienia nr UPM150524002027. Skarżący nie wpłacił kwot wedle własnego uznania i za dowolnie wybrane przez siebie okresy, a regulował należności określone w wystawionych upomnieniach. Skarżący nie dokonał zatem samodzielnie wyboru należności, które chce uregulować, a jedynie zastosował się do treści skutecznego prawnie wezwania wystosowanego przez organ do uiszczenia tych konkretnych należności. Tym samym mógł on, poprzez realizację zobowiązań w stosunku do których odnosiły się upomnienia, skutecznie bronić się przed egzekucją wszczętą na skutek wystawionych tytułów wykonawczych. Co nie jest w sprawie sporne, wierzyciel wystosował, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienia, w którym skonkretyzował należności, a skarżący do upomnień częściowo zastosował się dokonując stosownych wpłat. Sąd zwraca uwagę, że w rozporządzeniu znajduje się § 24 który reguluje w sposób kompleksowy zasady rozliczania wpłat objętych tytułem wykonawczym, mający zastosowanie również po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego (ust. 9). Zgodnie z § 24 ust. 1 – 9 rozporządzenia, w wersji obowiązującej na dzień dokonania wpłaty przez skarżącego: 1. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, 1301 i 1692) w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2 tej ustawy, zwane dalej "kosztami egzekucyjnymi", opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym - proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. 2. Pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, część wpłaty rozlicza się proporcjonalnie na pokrycie należnych składek i odsetek za zwłokę na fundusz rentowy, fundusz chorobowy i fundusz wypadkowy, proporcjonalnie do należności poszczególnych funduszy objętych danym tytułem wykonawczym. 3. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę. 4. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę. 5. Z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy objętych danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne każdemu z funduszy - proporcjonalnie do należności każdego z tych funduszy objętych tym tytułem. 6. Wpłatę na pokrycie wymierzonej dodatkowej opłaty objętej danym tytułem wykonawczym rozlicza się w pierwszej kolejności na pokrycie opłaty manipulacyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, wydatków egzekucyjnych, kosztów egzekucyjnych, opłaty egzekucyjnej, kosztów upomnienia, a następnie na pokrycie tej opłaty. 7. Z wpłaty na pokrycie dodatkowej opłaty wymierzonej od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy objętej danym tytułem wykonawczym w pierwszej kolejności pokrywa się opłatę manipulacyjną, opłatę za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne, koszty egzekucyjne, opłatę egzekucyjną, koszty upomnienia, a następnie dodatkową opłatę przysługującą każdemu z funduszy - proporcjonalnie do kwoty objętej tym tytułem. 8. Nadwyżkę pozostałą po rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1-7, rozlicza się z uwzględnieniem § 14 i 15 oraz § 17 i 18. 9. Przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek odpowiednio po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Zasady rozliczania wpłat dokonanych po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego uległy zmianie dopiero od 19 listopada 2024 r. Rozporządzenie Rady Ministrów z 13 listopada 2024 r. zmieniające rozporządzenie (Dz.U.2024.1690 z 19 listopada 2024 r.) uchyliło bowiem ust. 9 § 24 rozporządzenia i dodało § 24 a. Podsumowując, organ naruszył przepisy § 24 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sprawie, co w konsekwencji spowodowało również naruszenie art. 34 § 1 pkt 1 w zw. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i przedwczesne uznanie, że obowiązek wskazany w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie wygasł. Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania zarzutów przez organ z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.