I SA/Ke 542/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenie należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z [...] r. nr [...] odmówił M. L. umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 2017 r. w kwocie 786 zł w tym: na ubezpieczenie emerytalno-rentowe - 534 zł i na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie - 252 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zagadnienia związane z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz poborem składek reguluje ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U.2016.277 ze zm.) dalej “u.u.s.r.". Organ ustalił, że M.L. wspólnie z małżonką prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 5,9300 ha fizycznych co stanowi 3,1555 ha przeliczeniowych położone na terenie gminy S.-Z.. Z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od 30 marca 1981 r. do 31 grudnia 1991 r., od 1 lipca 1992 r. do 10 września 1993 r. oraz od 1 września 1994 r. do nadal. M.L. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 stycznia 1984 r. do 28 kwietnia 2015 r. oraz od 30 maja 2015 r. do nadal jako małżonka rolnika. Rolnik złożył wniosek o umorzenie składki ubezpieczeniowej za III kwartał 2017 r. w kwocie 786 zł. Wniosek umotywowany został tym, że w maju bieżącego roku gmina na terenie, której mieszka została dotknięta dużym mrozem, co spowodowało olbrzymie klęski w gospodarstwach (zniszczone zostały truskawki w 90%, drzewa owocowe, ziemniaki i częściowo zboża), co przyczyniło się do złej sytuacji finansowej. Uprawy nie były ubezpieczone więc nie wypłacono z tego tytułu odszkodowania. Wnioskodawca nie załączył protokołu potwierdzającego poniesione straty. Organ wskazał, że dokonana 7 sierpnia 2017 r. wizytacja potwierdziła fakt, że gospodarstwo prowadzone jest na przeciętnym poziomie i nie odbiega od innych gospodarstw na tym terenie. Podczas wizytacji wnioskodawca udokumentował stosownymi fakturami ponoszone w bieżącym roku wydatki (energia elektryczna - 166,30 zł, podatek rolny - 79 zł - rata, roczna składka na ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego – 184 zł, roczna składka ubezpieczeniowa z tytułu OC rolnika – 44 zł, odpady komunalne 18 zł - za III i IV kw. 2017 r., woda - 89,49 zł). Oświadczył, że miesięcznie wydaje na żywność ok. 400 zł, na leki i związane z tego tytułu koszty około 200 zł, zakup gazu ok. 50 zł. Ponadto oświadczył, że w związku z pracami polowymi zakupił do ciągnika rolniczego ok. 500 litrów paliwa. Wydatki podane w oświadczeniu nie zostały udokumentowane odpowiednimi fakturami bądź paragonami. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawca ubiega się o dopłaty bezpośrednie do gruntu oraz że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W ocenie organu świadczy to o tym, że sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawca nie należy do bardzo trudnych. Dodatkowo zobowiązany nie posiada zaległości w opłacie podatku rolnego. Nie składał też wniosku o oszacowanie szkód spowodowanych niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi w postaci wiosennych przymrozków. Zarówno wnioskodawca jak i jego małżonka w bieżącym roku jak również w ciągu dwóch poprzedzających go lat obrotowych nie otrzymali pomocy de minimis w rolnictwie. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2016 r. oszacowano, że dochody jakie można uzyskać z tego typu gospodarstw rolnych kształtują się na poziomie 6232,13 zł rocznie. Realizując prawo do wypowiedzenia się co do zebranych w postępowaniu dowodów i materiałów wnioskodawca doprecyzował, że ponosi również roczne koszty w związku z zakupem opału na zimę w kwocie 3000 zł oraz wynajęciem kombajnu i prasy do prac żniwnych w kwocie ok. 2000 zł. Wydatków tych nie udokumentował stosownymi fakturami bądź paragonami zatem w ocenie organu nie można dać wiary, że koszty te stanowią nadmierne nakłady finansowe. Biorąc pod uwagę argumenty zobowiązanego, całość zebranego materiału dowodowego w sprawie, jak również obecny stan funduszy emerytalno-rentowego i składkowego, Prezes KRUS podjął decyzję jak w sentencji. Na powyższą decyzję M.L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o jej uwzględnienie. Nie zgodził się z oceną jego sytuacji materialnej dokonaną przez organ. Kwota składki na tę chwile jest dla niego za duża. Musiał opłacić rachunki za prąd, wodę, odpady komunalne, zakupić leki, paliwo, węgiel. Oświadczył też, że korzysta z pomocy społecznej. Nie wiedział ponadto, że trzeba złożyć wniosek o oszacowanie strat. Podniósł, że nie jest w stanie przedstawić faktur ani paragonów na wynajęcie kombajnu i prasy do zbioru siana i słomy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2017.1369 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – j.t. Dz.U.2013.267 – dalej "K.p.a."), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Kwestią pierwszorzędną w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne jest ustalenie czy występuje przesłanka umorzenia, tj. ważny interes zainteresowanego. Przesłanka ta powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Wniosek o umorzenie zaległości składkowych skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Ważny interes w umorzeniu ww. należności, ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki należy przede wszystkim rozważać zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych na poziomie niezbędnego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. W tym celu należy porównać stwierdzoną sytuację materialną skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami utrzymania rodziny w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 K.p.a,. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jej egzystencji, jak i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. Ustalenia i ocena organu, uwzględniając treść wniosku, winny zatem koncentrować się na zbadaniu, czy zapłata należności nie spowoduje zagrożenia dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych zobowiązanego. Tak dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony. Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w kwestii istnienia ważnego interesu zainteresowanego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. Organ zgromadził wprawdzie obszerny materiał dowodowy dotyczący sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, w tym ponoszonych wydatków, wskazał też na szacunkowy dochód z gospodarstwa. Dane, którymi dysponował organ nie zostały jednak ocenione w kontekście przesłanki ważnego interesu, tj. nie ustalono możliwości płatniczych skarżącego. Dane te zostały podane jedynie jako "suche informacje". W konsekwencji został naruszony art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. Nie wystarczy bowiem wskazać źródła utrzymania czy wielkość przychodu (dochodu) lecz konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy wysokością zaległości a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Lektura uzasadnienia decyzji nie daje odpowiedzi, jakie argumenty przemawiały za stwierdzeniem, że skarżący może dokonać spłaty obciążających go należności. Organ "pokusił się" jedynie o ocenę sytuacji skarżącego przez pryzmat kwestii niepobierania świadczeń z opieki społecznej. Stwierdził bowiem, że skoro skarżący nie korzysta z pomocy społecznej to jego sytuacja nie należy do bardzo trudnych. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że niepobieranie świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza automatycznie, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia składkowego. Korzystanie z pomocy społecznej nie jest bowiem przesłanką umorzenia należności z tytułu składek. Nieuzasadnione byłoby zatem przyjęcie poglądu, że skoro strona nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej to nie można uwzględnić jej wniosku o umorzenie. Argumentacja organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Błędów organu w procesie decyzyjnym nie usprawiedliwia fakt nieudokumentowania przez stronę części ponoszonych wydatków, w tym kwoty 400 zł na żywność. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem konieczność ponoszenia podstawowych wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, w tym przede wszystkim wydatków na żywność, tym bardziej, że kwota 400 zł na dwie osoby nie wydaje się kwotą wygórowaną. W ocenie Sądu zasady doświadczenia życiowego nakazują uznać, że wydatki takie są niezbędne dla normalnego funkcjonowania rodziny. Jak już wyżej wskazano ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanego organ, obok możliwości płatniczych zobowiązanego, powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że uwzględnił stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, nie wyjaśnił jednak, w jakim zakresie stan ten miał wpływ na rozstrzygnięcie. Ograniczenie się natomiast do zacytowania przepisu nie spełnia kryteriów oceny przesłanki umorzenia. Organ powinien bowiem wyjaśnić jak, w jego ocenie, stan finansów funduszów wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ naruszył również przepis art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak już wyżej wskazano organ ograniczył się natomiast do opisania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale nie ocenił go pod kątem przesłanki umorzenia. W takiej sytuacji decyzja uchyla się od oceny Sądu. Sąd nie jest w stanie wywieść, czy organ uznał, że skarżący spełnia przesłankę – w ocenie organu – ważnego interesu. Nie jest też w stanie stwierdzić, jakimi motywami prawnymi kierował się organ odmawiając przyznania wnioskowanej ulgi. Błędy uzasadnienia świadczą ponadto o naruszeniu art. 8 § K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności. Strona nie może być zdana w tym zakresie na swoje domysły. Organ administracji powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Tylko bowiem takie zachowanie będzie realizowało zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa, którego istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jego stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. Ponownie rozstrzygając sprawę organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona, zgodnej z art. 80 K.p.a. oceny możliwości płatniczych skarżącego w kontekście przesłanek ważnego interesu i stanu funduszów KRUS, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.