I SA/Ke 563/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. 1.1 Decyzją z dnia [...] r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. odmawiającą K. O. umorzenia należności za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. 1.2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wnioskiem z dnia 19 marca 2012 r. K. O. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności składkowych. Organ ustalił, że należności te powstały w związku z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą polegająca na produkcji i remontach maszyn oraz urządzeń specjalnego zastosowania. Organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna okoliczność opisana w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej: "u.s.u.s.", pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. K. O. jest właścicielem nieruchomości na której organ dokonał zabezpieczenia swoich należności, nadto pobiera świadczenie rentowe z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja należności składkowych. W związku z tym organ prowadził postępowanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), zwanego dalej: "rozporządzeniem". Organ podniósł, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek zawarta w tym przepisie, pozwalająca na umorzenie zadłużenia. Ustalił, że K. O. uzyskuje rentę rodzinną w wysokości 863,68 zł, z której prowadzona jest egzekucja. Po potrąceniach do wypłaty pozostaje kwota 523,03 zł. Dochody z działalności gospodarczej uzyskiwane za poprzednie lata kształtowały się następująco: w 2008 r. wynosiły 301,04 zł, w 2009 r. – 10.232,54 zł, w 2010 r. – 623,55 zł. Wnioskodawca wykazał zerowy dochód za okres od stycznia do sierpnia 2011 r. W okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. wnioskodawca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej. Na dzień wydania decyzji działalność nie została wznowiona. W 2008 r. wnioskodawca uzyskał dochód z świadczenia rentowego w kwocie 4.293,33 zł, w 2009 r. w wysokości 4.624,10 zł, w 2010 r. w wysokości 4.848,64 zł. W 2008 r. uzyskał również dochód z Sądu Rejonowego w S. w wysokości 699,26 zł, natomiast w dniu 19 sierpnia 2010 r. pomoc publiczną z wysokości 3.400 zł z Ś. Centrum Innowacji. K. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w dwupokojowym mieszkaniu o powierzchni 51,08 m2, stanowiącym jego własność. Jest również właścicielem nieruchomości zabudowanej o powierzchni 540 m2 o wartości około 209.000 zł, gdzie prowadził działalność gospodarczą. Na hipotece tej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia swoich należności. Na wyposażeniu firmy znajdują się maszyny i urządzenia o łącznej wartości około 35.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą: czynsz 480 zł, opłata za telefon 45 zł, energia elektryczna około 80 zł, żywność 200 zł, koszty leczenia około 80 zł. K. O. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany do 31 lipca 2015 r. Choruje na przewlekły niedowład prawej ręki, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca po przebytym zawale, nadczynność tarczycy. Nie korzysta z form pomocy społecznej. Do 31 grudnia 2010 r. korzystał z dodatku mieszkaniowego. Zadłużenia jakie posiada wynoszą: zobowiązanie z tytułu podatku VAT 87,28 zł, zobowiązanie z tytułu pożyczki gotówkowej w banku 7.038,37 zł, zobowiązanie wobec spółdzielni mieszkaniowej około 5.000 zł. 1.3 Rozpatrując sytuację K. O. w kontekście przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu organ podniósł, że wnioskodawcę nie dotknęły straty materialne spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Sytuacja ta nie nosi cech ubóstwa i nie zagraża egzystencji. Wnioskodawca uzyskuje stały dochód, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Jak zeznał, może liczyć na pomoc rodziny. Problemy zdrowotne są wprawdzie obciążeniem, jednak nie pozbawiają strony całkowitej możliwości zarobkowania, o czym świadczy orzeczenie o umiarkowanym stopniu niezdolności do pracy a także fakt tylko czasowego zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Sprzedaż lub wynajem nieruchomości, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada zabezpieczenie swoich należności, pozwoliłaby na pozyskanie środków majątkowych. 2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 28 maja 2012 r. oraz o umorzenie kwoty 36.697,37 zł i udzielenie pomocy publicznej w tej wysokości. 2.2 W uzasadnieniu skargi wskazał przyczyny powstania zaległości w należnościach składkowych: trudności w prowadzonej działalności gospodarczej, problemy zdrowotne, orzeczenie o niepełnosprawności, choroba i śmierć małżonki, odmowa udzielenia pomocy publicznej, postępowania sądowe i egzekucyjne. Zakwestionował wysokość zaległości za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2000 r. oraz od stycznia 2006 r. do września 2011 r. Wniósł o ustalenie przez Sąd, czy nie uległy przedawnieniu zaległości za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2000 r. Podniósł również zarzuty co do podania nieprawidłowych kwot w decyzjach dotyczących rozliczenia części renty rodzinnej za 2010 i 2011 rok oraz niewydania takich decyzji za lata 2008 i 2009. Wskazał, że nie jest w stanie wznowić działalności gospodarczej ze względu na brak środków finansowych i trwających przewlekle postępowań sądowych i administracyjnych. Skarżący wniósł o zasądzenie niepobranych z rachunku bankowego w czerwcu i lipcu 2012 r. świadczeń rentowych. 3.1 W piśmie procesowym z dnia 31 października 2012 r. K. O. zarzucił organowi brak zapoznania się z materiałem dowodowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 4.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą p.p.s.a." Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4.2 Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu. 4.3 Przedmiotem tej decyzji była odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne osoby prowadzącej działalność gospodarczą. W pierwszej kolejności organ dokonał analizy art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 4.4 Ze względu na ustalenie, że K. O. jest właścicielem dwóch nieruchomości, w tym nieruchomości na której organ dokonał zabezpieczenia swoich należności poprzez wpis hipoteki, oraz ze względu na uzyskiwanie stałego dochodu, z którego organ prowadzi skuteczną egzekucję, organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą sytuacje opisane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wniosek ten jest słuszny, ponieważ przesłanka całkowitej nieściągalności nie może zaistnieć aż do czasu stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (przy równoczesnym założeniu nieistnienia pozostałych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4 a i pkt 6 u.s.u.s.). W związku z tym prawidłowym było dokonanie przez organ analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten uszczegółowiony został w § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 4.5 Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie organ dokonał szczegółowej analizy dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę w latach ubiegłych: w 2008 r. z Sądu Rejonowego w K., w latach 2008 – 2011 z prowadzonej działalności gospodarczej, w latach 2008 – 2010 z tytułu pobieranego świadczenia rentowego oraz w 2010 r. pomocy publicznej z Ś. Centrum Innowacji. Aktualnie strona uzyskuje świadczenie rentowe wynoszące po potrąceniu egzekucyjnym 528,03 zł. Jest właścicielem dwóch nieruchomości, w tym mieszkania o powierzchni 51,08 m2 i nieruchomości zabudowanej o powierzchni 540 m2, wycenionej przez skarżącego na kwotę około 209.000 zł , na której znajdują się maszyny i urządzenia o wartości około 35.000 zł. Organ nie pominął również wydatków strony związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności i lekarstw. Uwzględnił okoliczności związane z zadłużeniem wnioskodawcy z tytułu zobowiązania w podatku od towarów i usług, pożyczki gotówkowej i z zaległościami czynszowymi. W ocenie Sądu, wprawdzie sytuacja majątkowa i życiowa K. O. nie jest łatwa, ale trudności finansowe i życiowe nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Podstawa umorzenia należności została bowiem stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie niezależnych od dłużnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08). O spełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić w przypadku istnienia konkretnych, jednoznacznych dowodów wskazujących na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1434/09). W niniejszej sprawie organ doszedł do słusznego przekonania, że żadna taka sytuacja wobec K. O. nie zachodzi. Fakt posiadania dwóch nieruchomości i ruchomości wyklucza skarżącego z kręgu osób pozostających w sytuacji trudnej i wyjątkowej, uzasadniającej konieczność umorzenia należności. Skarżący ma zapewnione warunki bytowe, utrzymuje się z renty rodzinnej. Jak wynika z treści postanowienia z dnia 20 lipca 2012 r. nr EA/724-945/12 Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zwolnił spod egzekucji ten składnik majątkowy zobowiązanego, co w praktyce oznacza pozostawienie wpłacanych na rachunek bankowy środków do dyspozycji właściciela rachunku. Z świadczenia tego prowadzona jest wprawdzie egzekucja, jednakże kwota która jest wypłacana skarżącemu pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie dotknęło go żadne nadzwyczajne zdarzenie, takie jak np. klęska żywiołowa. Problemy zdrowotne nie wyeliminowały skarżącego z rynku pracy, skoro mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności podejmował się on prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie sprawuje też opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny. Opisane tu okoliczności jednoznacznie wskazują, że w przypadku K. O. nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. 4.6 Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o udzielenie pomocy publicznej w wysokości objętych zaskarżoną decyzją należności składkowych należy wyjaśnić, że umarzanie należności z tytułu składek należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym wniosek skarżącego nie może odnieść skutku. 4.7 Skarżący wskazał w skardze liczne przyczyny powstania zaległości, w tym trudności w prowadzonej działalności gospodarczej, problemy zdrowotne, orzeczenie o niepełnosprawności, choroba i śmierć małżonki, odmowa udzielenia pomocy publicznej, postępowania sądowe i egzekucyjne. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga zatem, że ocenie organów w aspekcie umorzenia należności składkowych podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony. Z tego też powodu nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. Jakkolwiek nadmienić należy, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. 4.8 Nie mogą odnieść skutku zarzuty skarżącego co do przedawnienia zaległości za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2000 r., ponieważ zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 sierpnia 2012 r. nie obejmuje należności za ten okres. Również nie mogą odnieść skutku zarzuty związane z zajęciem świadczenia rentowego na rachunku bankowym, ponieważ postępowanie egzekucyjne nie podlega kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie. W efekcie, sąd nie może zasądzić niedobranych przez skarżącego kwot pieniędzy. Ewentualne kwestie związane z tym tematem powinny być rozstrzygane w toku postępowania w którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał postanowienie z dnia 20 lipca 2012 r. nr EA/724-945/12 o zwolnieniu z egzekucji składnika majątkowego zobowiązanego. Pozostałe zarzuty skargi pozostają natomiast poza zakresem kognicji sądu administracyjnego. Po pierwsze, jeśli chodzi o zarzuty kwestionujące wysokość zaległości to przypomnienia wymaga fakt, że wymieniona decyzja przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości. Nie rozstrzyga ona kwestii związanych z wysokością tych składek, bowiem decyzje w tym przedmiocie wydawane są w odrębnym postępowaniu. Ponadto podlegają one kontroli sądu powszechnego a nie sądu administracyjnego, co wynika z treści art. 83 ust. 1, 2 i 4 u.s.u.s. Po drugie, jeśli chodzi o zarzuty co do rozliczenia części renty rodzinnej to należy wskazać, że w treści dołączonych do skargi decyzji w tym przedmiocie K. O. został pouczony o prawie wniesienia odwołania do właściwego sądu okręgowego. Wszelkie zarzuty podważające prawidłowość rozliczenia renty rodzinnej powinny być zatem podnoszone w odwołaniu od tych decyzji kierowanych do sądu okręgowego, a nie w przedmiotowej skardze. 4.9 Odnosząc się do pism złożonych przez skarżącego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego należy podkreślić, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji i ocenia jej zgodność z prawem na dzień, w którym została wydana. Bierze zatem pod uwagę stan faktyczny, który istniał w dacie wydawania decyzji. A zatem wszelkie nowe okoliczności, w tym przyznanie dodatku mieszkaniowego i zasiłku celowego, nie mogą zostać wzięte pod uwagę. 4.10 Reasumując należało zatem uznać, że sytuacja K. O. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Swoje stanowisko uzasadniły stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. 4.11 Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.