I SA/Ke 57/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.),, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2009r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 16 kwietnia 2008r. 2. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Uzasadnienie. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 4 czerwca 2008r. Nr: [...], po rozpoznaniu wniosku J. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia 16 kwietnia 2008r. znak: [...] postanowił utrzymać w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności składkowych za okres 1997.1. - 2005.4 w łącznej kwocie 14314,20 zł. W motywach decyzji wskazał, że J. N. uzasadniając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, te same argumenty, które powołał jako uzasadnienie wniosku złożonego w dniu 22 marca 2006r. tj. trudną sytuacją finansową, niskie dochody uzyskiwane z prowadzonego gospodarstwa, brak sprzętu rolniczego i konieczność sprawowania opieki nad matką. W ocenie organu w decyzji z 16 kwietnia 2008r. zostały wyjaśnione przesłanki załatwienia sprawy. Przy jej wydaniu uwzględniono stan zdrowia matki zobowiązanego, która posiada własne świadczenia i pomoc dla niej nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu dodatkowych argumentów tj. konieczności poniesienia wydatków na remont domu oraz nieznajomość przepisów, organ zauważył, że nie stanowią podstawy uzasadniającej umorzenie należności składkowych. Decyzja z dnia 16 kwietnia 2008r., jakkolwiek dla wnioskodawcy niekorzystna, jest zasadna w odniesieniu do sytuacji w jakiej zobowiązany się znajduje, przy obowiązującym stanie prawnym. Wnioskodawca nie podnosił żadnych zdarzeń losowych, które mogłyby być przyczyną powstania zaległości. Głównym czynnikiem wpływającym na stan zadłużenia było nieterminowe zgłoszenie ubezpieczenia społecznego rolników, co w konsekwencji spowodowało objęcie przedmiotowym ubezpieczeniem z okresem wstecznym i nagłym przyrostem zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. Podejmując decyzję o odmowie umorzenia wnioskowanych należności Prezes KRUS wskazał, że działa w oparciu o postanowienia art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, które zobowiązują go do uwzględnienia nie tylko możliwości płatniczych wnioskodawcy, ale również stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł J. N. Wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i umorzenie zaległych składek. Wskazał na trudności finansowe, konieczność nakładów finansowych na gospodarstwo, dom wymagający remontu, na niskie zbiory zboża z uwagi na wystąpienie zanieczyszczeń. Podtrzymał argumenty dotyczące konieczności sprawowania opieki nad matką, uniemożliwiające mu podjęcie pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wnioski i argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres właściwości sądu wynikający z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych uniemożliwia orzeczenie przez sąd o zastosowaniu ulgi. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej należy do wyłącznej kompetencji organów. W związku z powyższym wniosek o umorzenie przez sąd należności nie może być uwzględniony. Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz. 291 z późn. zm.), organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie, na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś celowość jej wydania. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punku widzenia wymienionych wymogów należy wskazać, iż narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu. Należy podnieść, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zasada dwuinstancyjności tworzy obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ustalenia stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa. Organ odwoławczy jest zobowiązany do merytorycznego rozpoznania sprawy, nie może ograniczyć się do kontroli zaskarżonej decyzji. Tak rozumiana zasada dwuinstancyjności odnosi się do przewidzianej w art. 127 § 3 k.p.a. instytucji ponownego rozpoznania sprawy. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływał się na trudną sytuację materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może, w ocenie sądu, uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Zatem obowiązkiem organów wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów nie tylko skarżącego ale i osób z nim zamieszkałych oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wnosząc o umorzenie zaległości składkowych konsekwentnie wskazywał, że utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym, nie korzysta z pomocy społecznej i dotacji unijnych. Wskazać należy, że we wniosku z dnia 22 marca 2006r. podnosił konieczność ponoszenia wydatków bytowych takich jak energia elektryczna, woda, ścieki, oraz podatek rolny. Okoliczność tę podnosił także w piśmie z dnia 2 lipca i 22 lipca 2007r. W protokole z wizytacji z dnia 26 lutego 2008r. zobowiązany powołał się na przypadki losowe susza, gradobicie. Organ pierwszej instancji odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego, wskazał wyłącznie na wielkość gospodarstwa, którego współwłaścicielem jest skarżący. Rozpoznając ponownie sprawę organ ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że ponoszenie wydatków związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa nie jest podstawą do umorzenia należności, bowiem są one związane z prowadzoną działalnością , nie wskazał na żadne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej skarżącego, które zadecydowały o dokonaniu oceny, że brak było podstaw do umorzenia należności składkowych. Tym samym nie rozpoznał ponownie sprawy, do czego był zobowiązany stosownie do art. 127 § 3 w związku z art. 15 k.p.a. Podnoszoną przez skarżącego i potwierdzoną wyciągiem z wykazu rolników dotkniętych klęską suszy (k 68 akt) okoliczność zniszczenia upraw na skutek suszy, organ rozważył w kontekście przyczyny powstania zaległości, nie dokonując oceny, czy i w jakim zakresie mogła mieć wpływ na sytuacje materialną zobowiązanego. Należy podnieść, że przepis art. 41 a ust 1 jako przesłanki umorzenia wskazuje ważny interes zobowiązanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, które organ ocenia na dzień wydania decyzji. Ustalenie przyczyn powstania zadłużenia nie ma znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanek umorzenia. Nie wystarczy też wskazać, że źródłem utrzymania zobowiązanego jest gospodarstwo o pow. 2,82 ha przeliczeniowych, lecz konieczne jest ustalenie wysokości przychodu jakie gospodarstwo przynosi, przy uwzględnieniu, że skarżący jest jego współwłaścicielem, relacji pomiędzy wysokością zaległości a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z protokołu wizytacji wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z bratem oraz matką korzystającą ze świadczeń emerytalnych w wysokości około 670zł. Wobec powyższego na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma wpływ ustalenie czy wspólnie z bratem i matka prowadzą gospodarstwo domowe. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, dokonanie analizy sytuacji materialnej, daje organowi możliwość oceny czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Takie ustalenia nie zostały dokonane i nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 107 § 1 i § 3 k. p. a. uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody którym odmówił wiarygodności. Organ powinien w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Została bowiem naruszona zasada przekonywania określona w art. 11 kpa, ponadto wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy a tym samym czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ dokona ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja. naruszały przepisy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art.107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.