I SA/Ke 57/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 28 marca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.N. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, K.N.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczył, że ma 31 lat, od września 2016 r. jest osobą bezrobotną, nie ma stałego zatrudnienia. Jako posiadany majątek wykazał samochód osobowy o wartości około 5.500 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał kredyt gotówkowy na kwotę około 10.000 zł i debet odnawialny na kwotę 300 zł. Starszy referendarz sądowy zarządzeniem z 20 lutego 2017 r. wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, pod rygorem oddalenia wniosku poprzez: przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną; wskazanie wysokości uzyskiwanych miesięcznych dochodów z prac dorywczych; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie stosownych dokumentów (kopii, odpisu) potwierdzających okoliczność pozostawania z żoną w separacji; oświadczenie i udokumentowanie kto ponosi opłaty zawiązane z posiadaniem i użytkowaniem wykazanego przez skarżącego samochodu osobowego (opłaty, ubezpieczenie, paliwo); w przypadku, gdy samochód nie posiada aktualnego przeglądu technicznego oraz ubezpieczenia OC – przedłożenie stosownych dokumentów na tę okoliczność; przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość spłacanego przez skarżącego kredytu oraz wysokość rat kredytowych; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. ul. K. 20/41, 27-600 S.; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres do korespondencji tj. M. 168 27-600 S.. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię aktu notarialnego – umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową zawartą 13 września 2016 r. z żoną B. N., kopię doręczenia skarżącemu odpisu postanowienia o zwolnieniu od kosztów żony skarżącego w sprawie o rozwód oraz kopię postanowienia o zwolnieniu od kosztów żony skarżącego w sprawie o rozwód. Ponadto skarżący wyjaśnił, że jego miesięczne dochody z prac dorywczych wynoszą 1.920 zł, z czego 300 zł przeznacza na paliwo, 500 zł na alimenty dla dziecka, 300 zł przekazuje Z. L. – wujowi, u którego mieszka, 300 zł przeznacza na żywność. Wyjaśnił, że właścicielem nieruchomości położonej w M. 168 27-600 Sandomierz jest wujek Z. L., natomiast nieruchomości położonej w S. – jego małżonka. Skarżący podniósł, że przedłoży pozostałe dokumenty i wniósł o przedłużenie terminu do dokonania tych czynności. Starszy referendarz sądowy zarządzeniem z 7 marca 2017 r. przedłużył termin sądowy do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych o 7 dni licząc od dnia doręczenia niniejszego zarządzenia. Zarządzenie to doręczono skarżącemu 10 marca 2017 r. Skarżący nie złożył dokumentów. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 28 marca 2017 r. oddalił wniosek skarżącego. Podniósł, że skarżący wezwany do przedstawienia oświadczeń i dokumentów, obowiązek ten wykonał jedynie częściowo i w taki sposób, który nie ujawnia rzeczywistej kondycji majątkowej jego rodziny. Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń - skarżący jest osobą nie mogącą ponieść kosztów postępowania. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Zwrócił się o ponowne przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów. Podniósł, że problemy rodzinne uniemożliwiły mu uzupełnienie dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności mają pozwolić sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z treścią art. 255 ustawy p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na skutek wskazania przez skarżącego we wniosku dość lakonicznych informacji, starszy referendarz sądowy wezwał go do przedstawienia dodatkowych oświadczeń mających uszczegółowić i potwierdzić dane na temat jego sytuacji życiowej i materialnej. Mimo to skarżący, choć przedłużono mu termin do dokonania tych czynności, nie przedłożył dokumentów, w tym: zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną, wyciągu lub wykazu z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy, dokumentów wskazujących wysokość spłacanego kredytu oraz wysokość rat kredytowych, dokumentów dotyczących samochodu. Tymczasem konstrukcja art. 255 ustawy p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. To na podstawie zestawienia wszystkich dochodów i wydatków strony sąd czyni wnioski czy strona ma możliwość opłacenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie, brak pełnej wiedzy Sądu o tych danych, spowodowany zaniechaniami skarżącego, uniemożliwił przeprowadzenie takiej analizy. Innymi słowy, niedostarczenie żądanych przez starszego referendarza danych spowodowało, że oświadczenie K.N. o jego trudnej sytuacji życiowej jest niepełne i niewystarczające do oceny zasadności wniosku. Uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny jaka jest autentyczna sytuacja majątkowa skarżącego, a w konsekwencji, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Końcowo należy wyjaśnić, że nie mógł odnieść skutku wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów. Przepis art. 84 ustawy p.p.s.a. stanowi, że przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu. Termin do złożenia dokumentów upływał 2 marca 2017 r., więc do tego czasu wniosek o przedłużenie terminu do dokonania tych czynności mógł odnieść skutek. Zarządził o tym zresztą starszy referendarz sądowy w ww. zarządzeniu z 7 marca 2017 r. Ponowny wniosek zawarty w sprzeciwie nie może już więc odnieść skutku. Niemniej, skarżący może złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, do którego dołączy przedmiotową dokumentację, ale na obecnym etapie postępowania wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł być rozpatrywany tylko na podstawie złożonych dotychczas dokumentów. Podsumowując, skarżący, mimo przedłużenia terminu sądowego, nie wywiązał się z obowiązku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwił dokonanie oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, a to spowodowało oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.