I SA/Ke 570/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Asystent sędziego Emilia Czarnecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2010r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia 22 października 2009r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 września 2009r., nr [...] w sprawie odmowy J. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 w związku z art. 30 i 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa s.u.s.), należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym wymienił sytuacje, w których ona zachodzi. W uzasadnionych przypadkach Zakład może również na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umorzyć należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość taka istnieje jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ wskazał przy tym, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym. Ubezpieczony wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek wobec ZUS za okres od stycznia 2002r. do listopada 2004r. Organ ustalił, że J. J. prowadził samodzielnie działalność gospodarczą w okresie od 20 czerwca 1996r. do 24 listopada 2004r. w zakresie usług remontowo budowlanych. Ubezpieczony jest rozwiedziony, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem K. J. w domu w W.. Dom ten o powierzchni 90 m2 i wartości około 80 000 zł., wyposażony jest w stare meble pokojowe i kuchenne, podstawowy sprzęt RTV i AGD. Dom oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 2,11 ha i wartości około 6 000 zł. jest współwłasnością ubezpieczonego i jego byłej żony. Źródłem utrzymania rodziny ubezpieczonego jest dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego w kwocie około 8 245,72 zł. rocznie oraz z prac dorywczych (malowanie) w kwocie 300 zł miesięcznie. Starszy syn ubezpieczonego M.J. (lat 26) jest żołnierzem zawodowym w jednostce wojskowej w K., gdzie mieszka i w miarę możliwości wspiera finansowo J. J.. Młodszy syn ubezpieczonego K.J. nigdzie nie pracuje, nie jest zgłoszony jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy. Na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w B. Z. organ ustalił natomiast, że za 2005r. ubezpieczony uzyskał dochód w kwocie 2 240,25 zł. brutto, natomiast za lata 2006-2007 nie składał zeznań podatkowych. Zakład ustalił także miesięczne wydatki rodziny ubezpieczonego, które wynoszą 472,72 zł. w tym: podatek 20 zł., energia elektryczna 60 zł., woda i ścieki 24,50 zł., śmieci 13,55 zł., gaz 45 zł., ogrzewanie (węgiel) 220 zł., składka na ubezpieczenie KRUS 89,67zł. Ponadto J. J. jest właścicielem pojazdów: dwóch samochodów ciężarowych marki F. L. Ż. z 1979r. oraz marki N. z 1989r. Ubezpieczony oświadczył jednak, że nie jest właścicielem w/w pojazdów, natomiast nie jest w stanie na chwilę obecną wyrejestrować przedmiotowych pojazdów w Wydziale Komunikacji ze względu na brak umów kupna-sprzedaży. Organ wskazał, że ubezpieczony posiada następujące zobowiązania: kredyt zaciągnięty w LOMARDZIE w B. Z. na kwotę 1300 zł. - miesięczne odsetki wynoszą 330 zł.; kredyt zaciągnięty w P. w kwocie 2 600 zł., miesięczne odsetki wynoszą 80 zł.; zobowiązanie na kwotę 4 485,49 zł. w banku S. z tytułu poręczenia kredytu - należności dochodzone są w drodze egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym.; zaległość na kwotę 551 zł. z tytułu nieopłaconych składek w KRUS spłacana w systemie ratalnym; zaległości z tytułu nieopłaconej składki na obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych w PZU SA na kwotę 65 zł. oraz kosztów sądowych rozprawy rozwodowej w kwocie 600 zł. Zakład wyjaśnił, że trudności finansowe, na które powołuje się ubezpieczony we wniosku są argumentami powszechnie występującymi i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca, na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Zgodnie z art. 28 ustawy s.u.s. ewentualne umorzenie należności z tytułu składek ZUS następuje na zasadzie administracyjnej decyzji uznaniowej w oparciu o całokształt materiału dowodowego, po ustaleniu czy dana okoliczność została udowodniona - czyli na gruncie przedmiotowej sprawy - czy zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie w/w należności. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.2 i 3 ustawy o s.u.s. Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie udowodnia także zaistnienia w sprawie ubezpieczonego przesłanki do umorzenia należności, które określone są w § 3 ust. 1 pkt 1 ww rozporządzenia. W ocenie organu sytuacja rodziny J. J. jest stabilna. Wartość posiadanych przez ubezpieczonego nieruchomości i ruchomości znacznie przewyższa zadłużenie względem ZUS. Sprzedaż części gospodarstwa rolnego, które i tak jak twierdzi ubezpieczony nie przynosi dochodu, poprawiłaby sytuację finansową jego rodziny. Dodatkowo Zakład wyjaśnił, że KRUS decyzją z 11 marca 2005r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników J. J. w okresie maja 1998r. oraz od 1 stycznia 1999r. do 24 listopada 2004r. Po otrzymaniu w/w decyzji ubezpieczony nie dopełnił jednak obowiązku zgłoszenia ubezpieczenia w ZUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Na decyzję ZUS J. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że zaskarżona decyzja nie satysfakcjonuje go. W jego ocenie zadłużenie na koncie powstało nie tylko z jego winy. Wskazał, że wszystkie dokumenty dotyczące zaległości z KRUS i ZUS znajdują się w aktach sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo wskazał na materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74, dalej jako ustawa s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Z powyższego wynika, że kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, tzn. czy występuje jedna z okoliczności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy s.u.s. Organ w sposób prawidłowy ustalił, że żadna z opisanych w ww. przepisie okoliczności nie zachodzi. Skarżący zaprzestał wprawdzie prowadzenia działalności, jednak posiada majątek, z którego można egzekwować należności. Wobec tego faktu Zakład przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 ww. rozporządzenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, co mogłoby wyjaśnić czy przypadek skarżącego jest tym właśnie uzasadnionym, o którym wspomina przepis, a przede wszystkim czy ustalone okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. W tym miejscu należy podnieść, iż z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. W przedmiotowej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację finansową i rodzinną skarżącego, a przede wszystkim, istotne w sprawie, jego dochody i wydatki. Oparł się w tym zakresie m.in. na kontroli majątkowej, zaświadczeniach z Urzędu Skarbowego, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz zaświadczeniu z Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w B. Z.. Organ ustalił także, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z jednym, dorosłym synem, który nigdzie nie pracuje, natomiast drugi z synów, utrzymuje się sam i w miarę możliwości udziela wsparcia finansowego ojcu. Była żona skarżącego nie utrzymuje z nim żadnego kontaktu i nie wspiera synów finansowo. Te ustalenia doprowadziły organ do wniosku, że sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego jest stabilna, a spłata zadłużenia wobec ZUS, w dogodnym układzie ratalnym nie wpłynie na znaczne pogorszenie sytuacji materialnej zobowiązanego. W związku z czym nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości również na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, dotyczącego braku jego wyłącznej winy w powstaniu zadłużenia, należy wskazać, że okoliczności powstania zaległości nie podlegają ocenie w aspekcie ich umorzenia, a jedynie aktualna sytuacja życiowa zobowiązanego. Przy czym, należy wskazać, że z analizy akt sprawy wynika, że po zakończeniu ubezpieczenia w KRUS, skarżący rozpoczął działalność gospodarczą, nie zgłaszając jednak ubezpieczenia społecznego do czego był zobowiązany. W ocenie Sądu ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.