I SA/Ke 604/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi H.Zarzyckiej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata P.W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...]. nr [...] odmawiającą H.Z. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w ogólnej kwocie 369 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że H.Z. wnioskiem z 10 lutego 2016 r. wystąpiła do organu o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest osobą schorowaną, ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, zakupem leków, środków czystości i higieny osobistej oraz na doładowanie do telefonu. Sama pokrywa koszty utrzymania domu, na które składają się zakup opału w kwocie 1.200 zł, gazu za trzy tygodnie w kwocie 37 zł, opłata za światło 53 zł, za wodę 29 zł i telefon 50 zł. Wnioskodawczyni utrzymuje dwa psy i dziewięć kotów, więc ponosi też wydatki na karmę. Podała, że nie produkuje śmieci i nie stać jej na poniesienie opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi. Załączyła dowody poniesienia wydatków na: opłaty za energię elektryczną, zakup lekarstw, podatek rolny, za dostawę wody, opłaty za gaz, zakup opału, zakup karmy dla zwierząt, doładowanie telefonu. Przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz informację o stanie zdrowia. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym w ogólnej kwocie 369 zł za okresy: od lipca do grudnia 2013 r. w wysokości 78 zł, od stycznia do grudnia 2014 r. w wysokości 156 zł, od stycznia do grudnia 2015 r. w wysokości 99 zł i od stycznia do kwietnia 2016 r. w wysokości 36 zł. Ustalił, że dochód H. Z. stanowi emerytura w wysokości 601,79 zł, zaś wydatki konieczne poniesione przez stronę to kwota 448,92 zł. Utrzymując decyzję w mocy Kolegium przywołało treść art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) i wyjaśniło, że o ważnym interesie podatnika można mówić wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub nie mógł zapobiec. Natomiast pod pojęciem interesu publicznego rozumie się pewną potrzebę (dobro), której zaspokojenie powinno służyć zbiorowości lokalnej (mieszkańcom gminy, miasta) lub całemu społeczeństwu. Powyższe przesłanki mają charakter ogólny i ich interpretacja jest możliwa na tle konkretnego stanu faktycznego. Organy uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego, słuszności interesu obywatela i o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Przy czym jeżeli nawet zajdą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości, organ może, ale nie musi dokonać umorzenia. Organ podniósł, że uregulowanie zawnioskowanej kwoty 369 zł w kontekście uzyskiwanego dochodu leży w granicach możliwości finansowych i materialnych wnioskodawczyni. Uwzględnił fakt, że H.Z. posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest płatna miesięcznie w kwocie 9 zł, dlatego zasadne jest stanowisko o odmowie umorzenia wnioskowanej kwoty. Organ wziął także pod uwagę kwestie związane z koniecznością ponoszenia wydatków na leki. Wyjaśnił, że brak systematyczności przy ponoszeniu kosztów związanych z obowiązkiem uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości, zaś poza sporem pozostaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Ocena dokonana w oparciu o sytuację majątkową wnioskodawczyni ustaloną na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w ramach przeprowadzonego postępowania nie nosi cech dowolności. Dalej organ wyjaśnił, że udzielenie ulg ma charakter wyjątkowy. Zgodnie z art. 6c ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właściciele nieruchomości są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h ustawy). Obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i pkt 1 ustawy). Z przepisów tych wynika zatem, że już sam fakt zamieszkiwania na danej nieruchomości rodzi obowiązek uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zdaniem Kolegium, H.Z. winna była uwzględnić konieczność ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zasadą jest bowiem opłacanie opłaty w terminach i wysokościach określonych przez prawo, natomiast umorzenie zaległości z tym związanych traktowane musi być jako instytucja nadzwyczajna, gdyż prowadzi do uprzywilejowania jednych mieszkańców kosztem pozostałych, którzy opłacają opłaty za gospodarowanie odpadów komunalnych. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. H.Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Zarzuciła w niej bezprawne naliczenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, których skarżąca nie produkuje. Wskazała, że utrzymuje się z renty rolniczej i żyje na progu ubóstwa. Nie stać jej na opłaty, ponosi koszty na opał, światło, gaz, kartę telefoniczną, żywność, środki czystości. Ma na utrzymaniu psy i koty. Nie korzysta z pomocy GOPS. Wniosła o umorzenie kwoty 369 zł wraz z odsetkami. Do skargi H.Z. załączyła kserokopie: rachunków zakupów na karmę dla zwierząt i żywność, faktur VAT na zakup lekarstw, przekazów pocztowych emerytury, decyzji GOPS w W. z 17 czerwca 2002 r. dotyczącej zmiany renty socjalnej, oraz kserokopie dokumentów wydanych na nazwisko E. K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w K. dotycząca odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 369 zł za okresy od lipca do grudnia 2013 r. – 78 zł, od stycznia do grudnia 2014 r. – 156 zł od stycznia do grudnia 2015 r. – 99 zł oraz od stycznia do kwietnia 2016 r. – 36 zł Podstawą prawną rozpatrzenia wniosku jest przepis art. (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6q ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj.Dz.U z 2016 r. poz.250). Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie należności. Wszelkie ulgi są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości ponoszenia danin. W związku z takim charakterem ulg oraz faktem, że ich udzielanie traktowane jest, co do zasady, jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych przepisami prawa sytuacjach. Instytucja umorzenia zaległości podatkowej, która ma zastosowanie do umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w trybie decyzji organu w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu tzw. uznania administracyjnego (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej). Jest to konstrukcja prawna pozwalająca organowi na wybór konsekwencji prawnych ustalonej sytuacji, organ może, ale nie musi umorzyć zaległości nawet w przypadku spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Nawet w przypadku wystąpienia ważnego interesu wnioskującego lub interesu publicznego organ nie będzie zobowiązany do umorzenia zaległości. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi (por. wyrok NSA z 30 listopada 2011 r., sygn. akt: II FSK 1026/10 dostępny: www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Wymaga przy tym podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę wnioskodawcy. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu wnioskodawcy lub interesu publicznego, a w przypadku ich stwierdzenia, czy organ odmawiając przyznania ulgi nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Przepis art. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej ogranicza uznanie administracyjne kierunkowymi dyrektywami wyboru "ważnym interesem podatnika" oraz "interesem publicznym". Są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu oznacza to, iż w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika", co do zasady wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Pojęcia ważnego interesu nie można jednak ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości. Pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków związanych z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie ulgi w spłacie zaległości, z powołaniem się na trudną sytuację materialną szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej zobowiązanego (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 2474/15 dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Spełnienie przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów, powodujących, że żądanie pełnej i terminowej zapłaty może zachwiać podstawami jego egzystencji oraz osób z nim związanych. Należy przy tym zauważyć, że o istnieniu ważnego interesu muszą decydować kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, wśród których szczególne znaczenie mają zdrowie, zagrożenie egzystencji, możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, Lex nr 36843). Ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Dokonując "ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11 dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie. Podjęły czynności zmierzające do szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącej. Zgromadziły materiał dowodowy co do sytuacji materialnej skarżącej, w zakresie w jakim było to możliwe przy postawie skarżącej oraz dokonały odpowiadającej wymogom prawa oceny materiału dowodowego. Przy dokonywaniu oceny w kontekście przyznania ulgi organy wzięły pod uwagę fakt, że skarżąca H.Z. prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Jest osoba niezdolną do pracy, co potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym z 16 kwietnia 2015 r., obowiązujące do 30 kwietnia 2017 r. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 601,79 zł., do wypłaty, (997,29 zł miesięcznie) przy czym od 1 marca 2017 r. świadczenie to w wyniku rewaloryzacji wzrosło do kwoty 1007,29 zł (decyzja z dnia 20 marca 2017 r. – załącznik 28 i 29 akt). Ponoszone przez skarżącą wydatki bytowe w wysokości 448 zł miesięcznie obejmują opłaty za energię elektryczną, dostawę wody, gaz, opał, telefon, podatek rolny, wydatki na żywność, środki czystości, leki, karmę dla psów. Posiadanie stałego źródła dochodu z uwzględnieniem otrzymanej zmiany jego wysokości od 1 marca 2017 r. do kwoty 1007,29 zł stanowi zabezpieczenie podstawowych potrzeb, pozwala na planowanie wydatków, przygotowanie środków na większe wydatki – opał ponoszone na okres grzewczy, koszty energii, wody ponoszone co dwa miesiące. Zasadnie zatem organ wskazując na sytuację majątkową - osiąganie stałego dochodu emerytury - ocenił, że odmowa udzielenia ulgi skarżącej nie spowoduje zagrożenia dla jej egzystencji. Dla oceny istotny jest też fakt, że skarżąca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Zestawiając sytuację majątkową skarżącej z wynikającym z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach obowiązkiem terminowego regulowania należności, przy uwzględnieniu miesięcznej wysokości opłat, zasadnie organ uznał ten obowiązek za mający decydujące znaczenie przy ocenie przesłanki "interesu publicznego. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której zobowiązana posiadając stałe dochody nie uiszcza terminowo opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w niewielkiej kwocie 9 zł miesięcznie, a następnie wnioskuje o umorzenie należności. Nie kwestionując zasadności potrzeb bytowych wskazywanych przez skarżącą należy zauważyć, że równie ważnymi i koniecznymi są wydatki związane z realizacją zobowiązań wynikających z obowiązku ponoszenia kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi, które służą zbiorowości lokalnej. Brak systematyczności ich regulowania (zaległość dotyczy okresu od lipca 2013 r. – kwietnia 2016 r.) nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie Sąd dokonuje kontroli decyzji w zakresie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, gdzie podstawowym kryterium oceny zasadności jej podjęcia jest istnienie "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego". W postępowaniu tym nie może być zatem skutecznie kwestionowana zasadność naliczenia opłaty. Powyższe okoliczności, w kontekście normy art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, dają podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy podjęły czynności zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej skarżącej. W procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego, w tym nie przekraczając granic określonych w art.191 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległości należy podnieść, że na skutek zaskarżenia decyzji organu sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. To oznacza, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym wniosek ten nie mógł odnieść skutku. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).