I SA/Ke 605/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 6 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 605/16 w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. E. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 281.320 zł. Do skargi załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z dwojgiem dzieci w wieku 11 i 17 lat. Nie wykazała majątku. Oświadczyła, że wraz z dziećmi utrzymuje się z uzyskiwanego dochodu w kwocie 1.380 zł netto miesięcznie oraz ze środków z programu "Rodzina 500 plus" w kwocie 500 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżąca wykazała czynsz za mieszkanie i ogrzewanie – 250 zł, opłaty za media (prąd, gaz, woda) - 270 zł, opłata za internet, telewizję, telefon – 255 zł, wydatki na żywność, środki czystości i inne bieżące potrzeby rodziny – około 1.100 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że mieszka w mieszkaniu należącym do rodziców, a dzieci pozostają na jej wyłącznym utrzymaniu. Ponadto skarżąca dołączyła kopie następujących dokumentów: umowy o pracę na czas określony od 25 kwietnia 2016 do 31 października 2016 r., poleceń przelewu dokonanych przez R.W. oraz W. N. na rzecz O. P., polecenia zapłaty na rzecz C. P. dokonaną przez W.N., poleceń przelewu dokonanych przez W. N. na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej oraz opłaconych faktur wystawionych na nazwisko W. N.przez PGNiG oraz PGE. Starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 23 listopada 2016 r. o nieprowadzeniu działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2015 r. do dnia wydania zaświadczenia; zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach od 25 kwietnia 2016 r. – wynagrodzenie miesięczne w kwocie 1.355,69 zł netto; kopię umowy o pracę na czas określony od 1 listopada 2016 r. do 31 grudnia 2018 r. z wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie 1.850 zł; zaświadczenie o zarobkach osiągniętych za okres od 1 stycznia 2016 r. do 10 kwietnia 2016 r. – z wynagrodzeniem miesięcznym netto za poszczególne miesiące w kwocie – 1.356,72 zł, 1.376,44 zł, 1.357,45 zł, 1.111,08 zł; zaświadczenie Starostwa Powiatowego w S.o nieposiadaniu pojazdów, kopię zeznania podatkowego za 2015 r. z dochodem rocznym w kwocie 31.575,66 zł, kopię wyroku z 17 stycznia 2013 r. o rozwiązaniu małżeństwa, w którym zasądzono alimenty od ojca na rzecz dzieci w kwocie po 800 zł miesięcznie na rzecz każdego dziecka, kopię decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, kopię decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jedno dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie, kopię decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego aktualnie w kwocie 124 zł miesięcznie na każde dziecko. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 6 grudnia 2016 r. zwolnił skarżącą od wpisu od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Podniósł, że wpis od skargi winien w sprawie wynieść 2.000 zł, a uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącej i jej rodziny. Starszy referendarz sądowy nie znalazł natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie choćby w części udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącej. Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca wniosła o zmianę postanowienia poprzez pozytywne rozpatrzenie jej wniosku w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Wskazała, że nie posiada żadnej wiedzy w zakresie przepisów podatkowych. Brak takiej wiedzy doprowadził do niekorzystnych skutków w postaci zaskarżonej decyzji. Przejawem braku tej wiedzy jest również skarga nie zawierająca stosownych argumentów prawnych. Brak udziału pełnomocnika doprowadzi do niekorzystnego wyroku. Skarżąca nie potrafi bronić swoich interesów. Nie zgodziła się, że ubóstwo jest jedynym wyznacznikiem zapewnienia pomocy prawnej w osobie fachowego pełnomocnika. Samodzielne pokrycie kosztów fachowego pełnomocnika może doprowadzić skarżąca i jej rodzinę do ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej wskazuje na to, że zasługuje ona na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od wpisu od skargi. Ocena taka jest uzasadniona uwzględniając aktualną sytuację materialną wnioskodawczyni, w tym wysokość dochodów oraz brak majątku. Prowadzi ona do uznania, że nie ma ona dostatecznych środków na opłacenie wpisu od skargi, którego wysokość zgodnie z treścią § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) winna wynieść kwotę 2.000 zł. Oceniając zaś zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sytuację majątkową wnioskodawcy należy odnieść także do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowe zatem jest zbadanie zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, zestawiając ze sobą wysokość wpisu i stan majątkowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2014 r. II FZ 1130/14). W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia jednak przyznania jej prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym przyznania doradcy podatkowego. Należy podkreślić, że o przyznaniu prawa pomocy bądź odmowie uwzględnienia wniosku decyduje jedynie przesłanka możliwości poniesienia przez stronę pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Nie jest taką przesłanką brak fachowej wiedzy prawniczej, na którą to okoliczność powołuje się skarżąca w sprzeciwie. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzależnione jest zatem tylko od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonych przez nią dokumentów, skarżąca uzyskuje comiesięczne wynagrodzenie z pracy w kwocie 1.850 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w pełnym zakresie może być przyznana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącą, która ma stałe dochody nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Skarżąca ma na utrzymaniu dwoje dzieci, ale otrzymuje środki na ich utrzymanie w kwocie 1.748 zł (świadczenia z funduszu alimentacyjnego, świadczenie wychowawcze, zasiłki rodzinne). Łączne dochody rodziny w kwocie 3.598 zł (wynagrodzenie i świadczenia dla dzieci) przewyższają kwotę miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem dzieci i domu, które skarżąca określiła na kwotę 1.875 zł. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu starszego referendarza sądowego, że sytuacja materialna skarżącej uzasadnia zwolnienie jej od wpisu od skargi, natomiast nie stanowi podstawy do przyznania jej prawa pomocy w całkowitym zakresie. Nadmienić jeszcze należy, że nie mają podstaw obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.