I SA/Ke 61/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Jagiełło, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.),, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2005 sprawy ze skargi M.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2001 r. 1. Oddala skargę 2. Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej P.G. 2 400 zł. (słownie: dwa tysiące, czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu. Decyzją z dnia 5 grudnia 2003 roku w sprawie PD2-4117/105/03 Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu odwołania M.R. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2001 r. w wysokości [...] oraz odsetek liczonych na dzień złożenia podania w kwocie [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek i umorzył odsetki w kwocie [...] od zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym, w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Podniósł, ze stosownie do art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.) umorzenie zaległości podatkowych jest uzasadnione jedynie w przypadkach spowodowanych czynnikami, na które podatnik nie może mieć wpływu, które miały wpływ na sytuację podatnika i zagrażały jego egzystencji. W ocenie organu zaległość podatkowa będąca przedmiotem postępowania nie była skutkiem nieszczęśliwych zdarzeń losowych, powstała w wyniku nieuprawnionego prowadzenia przez podatnika podatkowej księgi przychodów i rozchodów i rozliczenia podatku za rok 2001 w oparciu o zasady ogólne, nie o ryczałt ewidencjonowany, mimo, że M. R. w terminie określonym w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym nie złożył stosownego oświadczenia o wyborze formy opodatkowania. W ocenie organu sytuacja rodzinna, materialna podatnika uzasadnia częściowe umorzenie przypadającej od podatnika należności tj. odsetek . Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że wszelkie ulgi są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady powszechności i sprawiedliwości podatkowej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, M.R. wniósł o całkowite umorzenie zobowiązań podatkowych. Podtrzymał twierdzenie zawarte w odwołaniu, ze oświadczenie o wyborze opodatkowania na zasadach ogólnych złożył w Urzędzie Skarbowym, jakkolwiek przyznał, że nie dysponuje stosownym poświadczeniem, wskazał na nieprawidłowości dotyczące kontroli, fakt, że w wyniku decyzji określającej zaległość w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2001 r. był zmuszony zwolnić pracowników, a wobec nie wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji w terminie 45 dni od wszczęcia postępowania został zmuszony do likwidacji firmy. Powołując się na trudną sytuację materialną , fakt, że jest bezrobotnym, że żona nie pracuje, korzysta z urlopu wychowawczego, nie posiadają żadnego majątku wnosił o umorzenie zaległości podatkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumenty, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł, że na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie mają wpływu zastrzeżenia podatnika dotyczące postępowania podatkowego w sprawie wymiaru zryczałtowanego podatku dochodowego za 2001 r., jak również zarzuty dotyczące nie wydania decyzji w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o restrukturyzację należności publiczno-prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach jest właściwy do rozpoznania skargi stosownie do dyspozycji § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 roku w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz. U. Nr 187, poz. 1926 ). Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Ocenie sądów podlega zatem zgodność aktów administracyjnych, w tym przypadku decyzji z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej w ramach przysługujących im w tym zakresie kompetencji. Oceniając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z punktu widzenia kryterium legalności należy stwierdzić, że decyzja ta nie narusza prawa. Art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umorzone w przypadku uzasadnionym interesem publicznym lub ważnym interesem podatnika. Instytucja umorzenia zaległości podatkowej w trybie decyzji administracyjnej w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy pomocy uznania administracyjnego, organ może ale nie musi umorzyć zaległość podatkową. Organowi przysługuje prawo wyboru rozstrzygnięcia. Sformułowanie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych szczególnych względów społecznych i gospodarczych nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku (por. wyrok NSA z dnia 10.08. 1999 r. sygn. I SA/Wr 1344/97). Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru, interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia interesu publicznego oraz ważnego interesu podatnika są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodnie z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności, nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa, materialna uzasadnia zastosowanie ulgi. Przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość wobec prawa, zaufanie obywateli do organów władzy itp. Ocena czy istnieją przesłanki do zastosowania ulgi musi być poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, wyczerpująco zebranym materiałem dowodowym ( art. 187 Ordynacji podatkowej ), dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych ( art. 122 Ordynacji podatkowej ) oraz wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem materiału dowodowego ( art. 191 Ordynacji podatkowej ). Zaskarżona decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Organy podatkowe prawidłowo powołały się na wyjątkowy charakter ulgi, wskazały, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, odstępstwem od zasady powszechności płacenia podatków. Dokonana ocena, że jakkolwiek brak jest podstaw do uznania, że zaległość podatkowa była następstwem zdarzeń losowych, to sytuacja materialna podatnika, fakt, że zarówno skarżący jaki jego żona nie osiągają dochodów , nie posiadają majątku, oprócz samochodu osobowego Poloneza Caro z 1994 r., uzasadnia częściowe umorzenie przypadających należności - odsetek od zaległości podatkowych, nie jest oceną dowolną. Skarżący nie wykazał, na co wskazały organy podatkowe aktualnej wysokości zadłużenia, przeznaczenia pobranych kredytów, wysokości rat, obciążenia z tytułu kosztów leczenia dziecka. Podnieść należy, ze zasada wynikająca z art. 122 Ordynacji podatkowej, że obowiązek ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności obciąża organ podatkowy podlega ograniczeniom. W sytuacji, gdy podatnik zmierza do uzyskania korzyści majątkowej w postaci ulgi, ciężar wykazania okoliczności uzasadniających zasadność ulgi obciąża podatnika. Wydając zaskarżoną decyzję organy uwzględniły zarówno interes podatnika jak i interes publiczny. Podkreślić należy, ze wierzyciel podatkowy w przeciwieństwie do wierzyciela w cywilno-prawnych stosunkach zobowiązaniowych, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publiczno-prawną. Istotne są z punktu widzenia zasady równości i powszechności opodatkowania kryteria prawne rezygnacji z wierzytelności podatkowej przez jej umorzenia (por. R. Mastalski, J. Zubrzycki "Ordynacja podatkowa Komentarz" Oficyna Wydawnicza Unimex Wrocław 2000 r. str. 88). Nie mogą mieć wpływu na rozstrzygniecie zarzuty podatnika dotyczące postępowania podatkowego w sprawie wymiaru zryczałtowanego podatku dochodowego za rok 2001, jak również zarzuty dotyczące nie wydania przez organ decyzji, w związku ze złożonym przez M.R. wnioskiem o restrukturyzację należności cywilnoprawnych. Przedmiotem postępowania nie mogą być argumenty dotyczące innych postępowań zakończonych decyzjami ostatecznymi. Z powyższych względów w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego. Należy wskazać, że w postępowaniu odwoławczym została naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażona w art. 23 Ordynacji podatkowej, której konkretyzację stanowi art. 200 § 1 przywołanej ustawy, obligujący organ do wyznaczenia stronie 7-dniowego terminu do wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Przepis art. 200 § 1 Ordynacji obowiązuje w postępowaniu odwoławczym. Naruszenie to nie mogło mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkującego koniecznością wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Organ odwoławczy nie przeprowadził żadnych czynności, w skardze nie zostały podniesione żadne zarzuty dotyczące zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)