I SA/Ke 629/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 lutego 2011r. ze skargi A. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego A.G. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...]. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie przywróciło A. C. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...].[...]w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego na rok 2010 pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwocie 530 zł ustalonego na rzecz A.. C. i J. C.. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w decyzji z dnia [...]., zawarte zostało prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. Przedmiotową decyzję strona odebrała osobiście w dniu 10 marca 2010r. Oznacza to, że 14 dniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 24 marca 2010r. i w dniu 25 marca 2010r decyzja stała się ostateczna. Odwołanie od tej decyzji strona nadała listem poleconym w dniu 29 marca 2010r. Kolegium przytoczyło treść przepisu z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, następnie wskazało, że mając powyższe na uwadze zobligowane było do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Podatnik w dniu 16 sierpnia 2010r. nadał listem poleconym skargę na to rozstrzygnięcie organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Kolegium rozpatrując zarzuty zawarte w skardze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia, akta sprawy przesłało zaś do WSA w K. celem rozpatrzenia skargi. W tym samym dniu podatnik złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 16 lutego 2010r., w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, wskazując w jego uzasadnieniu, iż termin został uchybiony z powodów rodzinnych tj z uwagi na chorobę nowotworową ojca, a także z powodów zdrowotnych podatnika tj z powodu schorzenia kręgosłupa, co jest schorzeniem trudnym do przewidzenia w czasie. Do prośby załączone zostały zaświadczenia lekarskie. Kolegium rozpoznając wniosek przytoczyło treść przepisu art. 162 § 1. Ordynacji podatkowej i wskazało, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne (łączne) spełnienie czterech przesłanek. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego jeżeli uprawdopodobni, iż uchybienie miało miejsce bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności dla której był określony termin. W ocenie Kolegium wskazywane w piśmie okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Załączone do akt sprawy dokumenty potwierdzają, iż skarżący pozostaje pod stałym leczeniem niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "M." w S.(zaświadczenie z dnia 8 kwietnia 2010r) oraz iż pozostaje pod opieką specjalistów; neurochirurga i kardiologa. Powyższe okoliczności nie wskazują jednak aby w przypadku wnoszącego pismo zaistniały kumulatywnie przesłanki wskazane w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Składający nie wykazał aby w sprawie zaistniała przeszkoda niemożliwa do przezwyciężenia, która uniemożliwiałaby złożenie w ustawowym terminie odwołania skoro stan zdrowia odwołującego wymaga opieki lekarskiej od dłuższego czasu. Podkreślić należy, iż wnoszący prośbę winien wnieść podanie o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin i uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi. Ze stanowiska wnoszącego prośbę nie wynika zatem aby wykazane zostały powyższe przesłanki. Na postanowienie Kolegium A.i C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wnosząc o przywrócenie terminu do odwołania, rozpatrzenie odwołania od przedmiotowej decyzji podatkowej oraz jej uchylenie. Zdaniem skarżącego podane przez niego argumenty co do powodów uchybienia terminu są wystarczające do uznania, że w uchybieniu terminowi brak jest jego winy. Skarżący wskazał, że organ pod parawanem uchybienia terminu, oddala główny wątek dotyczący sprawy i podniósł zarzuty dotyczące samej decyzji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie przygotowawczym z dnia 16 lutego 2011r. strona skarżąca poparła skargę. Dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 161 § 1 Ordynacji podatkowej i wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 7 września 2010r. w całości lub z ostrożności stwierdzenie wydania ww. postanowienia z naruszeniem prawa i skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia, W uzasadnieniu stanowiska zajętego w przedmiotowej sprawie przez stronę skarżącą dodatkowo podniesiono, że Kolegium wąsko pojmuje treść i znaczenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W doktrynie prawa natomiast wskazuje się, e przepis ten nie wymaga udowodnienia okoliczności, iż do uchybienia terminu doszło bez winy osoby zainteresowanej. Wystarczającym warunkiem przywrócenia uchybionego terminu jest natomiast uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy. To uprawdopodobnienie powinno dotyczyć nie tyle zaistnienia zdarzenia, które ma uzasadniać przywrócenie terminu, ile braku możliwości uniknięcia jego skutków. Jednocześnie podkreśla się, że w praktyce często oczekiwania organów są zbyt wygórowane, gdyż spodziewają się przedstawienia konkretnych dowodów (zaświadczeń, zeznań świadków). Jest to jednak ewidentne przekroczenie wymogów ustawowych, gdyż uprawdopodobnienie oparte na dokumentach czy też zeznaniach (oświadczeniach) świadków staje się udowodnieniem. Skarżący ujawnił w toku postępowania kilka zaświadczeń lekarskich, świadczących o trwającym od dłuższego czasu ciężkim stanie zdrowia, skutkującym całkowitą niezdolnością do pracy zarobkowej. Jest to stan po operacji, charakteryzujący się m.in. przewlekłym zespołem bólowym kręgosłupa, wymagającym dalszego leczenia, pozostawaniem pod opieką specjalistów, neurochirurga i kardiologa. Wynikający z tych dokumentów obraz stanu zdrowia skarżącego był na tyle wiarygodny i oczywisty dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że przyczynił się do pozytywnej oceny przez Sąd wniosku skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący, powołując wyrok sądu administracyjnego podniósł, że o ile nie można w postępowaniu podatkowym przyjąć koncepcji ciężaru dowodowego spoczywającego na podatniku, o tyle można i należy przyjąć zasadę domniemania dobrej wiary i rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść podatnika. Jeśli organ podatkowy nie wykaże, że twierdzenie strony są nieprawdziwe, to powinien przyjąć jej stanowisko za miarodajne. Skarżący wskazał, że termin został uchybiony z powodów rodzinnych tj. z uwagi na chorobę nowotworową ojca, a także z powodów zdrowotnych skarżącego (schorzenie kręgosłupa). Okoliczności te nie polegają w najmniejszym stopniu na jego winie, ani nawet na niedbalstwie, natomiast obiektywnie rzecz biorąc mogły w dużym stopniu wpłynąć na wydatne ograniczenie, a nawet pozbawienie możliwości zadbania przez niego o swoje interesy, tym bardziej że skarżący sam pozostaje w gospodarstwie domowym, a zatem nie posiada możliwości działania przez osoby trzecie. Ponadto skarżący, powołując się na komentarz do Ordynacji podatkowej pod red. prof. dr hab. Henryk Dzwonkowskiego, wskazał że oprócz zwolnienia lekarskiego należy brać pod uwagę inne okoliczności towarzyszące sprawie. Jeżeli bowiem rodzaj choroby i przyjmowane środki uniemożliwiają działanie, którego dotyczy zwłoka, jak również zlecenie tej czynności osobie trzeciej, to przywrócenie terminu będzie uzasadnione. W ocenie strony skarżącej wskazane przez niego przyczyny niedotrzymania terminu do wniesienia odwołania, mające charakter losowy i długotrwały nie pozwalają na precyzyjne wskazanie daty ustania przyczyny, dla której doszło do uchybienia terminu. Cytując komentarz do Ordynacji podatkowej skarżący wskazał, że niekiedy zweryfikowanie tej daty nie jest w ogóle możliwe, a jedyną informacją na ten temat jest oświadczenie podatnika. Należy w związku z tym postulować duży liberalizm przy ocenie tego faktu. Swobodna ocena organu łatwo przekracza te granice, poza którymi decyzja staje się arbitralna. Zdaniem skarżącego tak właśnie było w omawianym przypadku. Z odpowiedzi na skargę nie wynika, by Kolegium zadało sobie trud przeanalizowania stanu faktycznego sprawy w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując skargę w tak określonych granicach należało ją uwzględnić. Istotą sprawy jest kwestia czy Kolegium zasadnie odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy S. z dnia 16 lutego 2010r. w świetle okoliczności wskazanych przez stronę we wniosku o przywrócenie terminu. Bezspornym jest, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji. Decyzja została bowiem skarżącemu prawidłowo doręczona w dniu 22 lutego 2010r. Zgodnie z przepisem art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zatem termin ten w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 24 marca 2010r. Odwołanie zostało natomiast przez skarżącego wniesione w dniu 29 marca 2010r. Termin do wniesienia odwołania, jest terminem procesowym albowiem określa on termin do dokonania czynności procesowej - wniesienia odwołania. Gdy czynność procesowa nie została przez stronę dokonana w terminie, wówczas zachodzi uchybienie terminu w postępowaniu podatkowym, co powoduje jej bezskuteczność prawną. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest uregulowana w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z powołanym przepisem w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin . Z treści powołanych wyżej przepisów prawa wynika, że przywrócenie terminu uzależnione jest w szczególności od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie. Oceniając, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy należy odwołać się do obiektywnych mierników staranności. O braku winy można mówić wówczas, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego w określonym stanie faktycznym wysiłku, nie była ona w stanie przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła jej dokonanie czynności w terminie. Stanowisko to znajduje swoje już ugruntowane odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 1997r., sygn. III SA 1581/95, Lex nr 29917 i z dnia 18 sierpnia 2000r., sygn. III SA 1716/99, Lex nr 45409). W przedmiotowej sprawie, we wniosku o przywrócenie terminu, skarżący jako okoliczność uniemożliwiającą zachowanie terminu do wniesienia odwołania podał powody rodzinne: chorobę nowotworową ojca, a także własne problemy zdrowotne. Należy podnieść, że stan chorobowy strony wnioskującej o przywrócenie terminu może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie jednak z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, którą podziela Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę, choroba może przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu, gdy jest to choroba nagła obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca podjęcie działań, w tym odebranie decyzji i wniesienie odwołania albo wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok WSA z dnia 29 października 2004 r., sygn. III SA 2967/03, Lex nr 164436; wyrok NSA z dnia 19 września 2000r., sygn. akt I SA 1072/00, Lex nr 55307 i z dnia 1 marca 1999r. sygn. akt II SA 45/99, Lex 46785). Sąd stwierdził, że ocena przesłanki winy w uchybieniu terminu dokonana przez organ była przedwczesna tym samym dowolna Na podstawie ogólnych danych wynikających z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu, organ nie był bowiem w stanie dokonać pełnej oceny kwestii winy w uchybieniu terminu, w tym przede wszystkim okoliczności czy skarżący w terminie do wniesienia odwołania mógł liczyć na pomoc innych osób (np. członków rodziny) w sporządzeniu i wniesieniu odwołania czy też ustanowieniu pełnomocnika. Sąd stwierdził, w kontekście zarzutów skargi, a przede wszystkim pisma przygotowawczego strony skarżącej, że strona mogła być pozbawiona takiej pomocy. Skarżący bowiem dopiero w tych pismach wskazuje na fakty, o które należałoby uzupełnić ustalenia faktyczne organu tj. na trudną sytuację rodzinną, bezspornie zdrowotną: stan po operacji, przewlekły zespół bólowy kręgosłupa oraz samotne prowadzenie gospodarstwa domowego. Należy podnieść, że postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi, wobec lakonicznej i ogólnej treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest z reguły ograniczone co do materiału dowodowego. W przedmiotowym wniosku strona wskazała fakty, które uniemożliwiły jej zachowanie terminu, a następnym pismem, w którym mogła uszczegółowić swoją argumentację była skarga wniesiona do Sądu. Stąd ocena organu wyrażona w zaskarżonym postanowieniu co do przyczyn uchybienia terminu i winy skarżącego jako oparta na niekompletnym materiale procesowym jest przedwczesna. Jednocześnie ustosunkowując się do wniosku skargi i jej zarzutów w zakresie decyzji podatkowej należy wskazać, że łączne zobowiązanie pieniężne, którego ona dotyczy nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Jak już wyżej wskazano przedmiotem tym jest kwestia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Ponownie rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ zbada rzeczywiste przyczyny uchybienia terminu przez skarżącego w aspekcie jego winy w tym uchybieniu, gdyż w świetle zarzutów skargi i pisma przygotowawczego wymagają one wyjaśnienia i ponownej oceny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c i art. 152 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349).